Η διάκριση των λειτουργιών και ο παραγνωρισμένος ρόλος της δικαστικής εξουσίας

Αφορμή για την παρούσα ανάρτηση αποτελεί η έκδοση δύο δικαστικών αποφάσεων, αυτής του τμήματος αναστολών του Συμβουλίου της Επικρατείας αναφορικά με το γήπεδο του Παναθηναϊκού στο Βοτανικό και αυτής του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών αναφορικά με την ακαδημαϊκή ισοτιμία πτυχίου που χορηγήθηκε από γαλλικό πανεπιστημιακό ίδρυμα, το οποίο όμως συνεργαζόταν υπό μορφήν franchise με ελληνικό εργαστήριο ελευθέρων σπουδών. Ό,τι γράφω το γράφω με την επιφύλαξη ότι δεν έχω διαβάσει τις ίδιες τις αποφάσεις, αλλά μεταφέρω τα όσα (συχνά ανακριβή) γράφει γι' αυτές το ρεπορτάζ. Η δικαστική εξουσία έχει ως αποστολή της την εφαρμογή των νόμων. Όταν λέμε των νόμων, εννοούμε όλη την κλίμακά τους, από το Σύνταγμα και το Κοινοτικό Δίκαιο μέχρι την τελευταία κανονιστική ("νομοθετική") πράξη που έχει εκδώσει, κατόπιν νομοθετικής εξουσιοδοτήσεως ένα διοικητικό όργανο. Όμως αυτός είναι συνάμα και ο περιορισμός της - δεν είναι έργο της δικαστικής εξουσίας να νομοθετεί ή να υποκαθιστά την εκτελεστική λειτουργία. Πώς σχετίζονται με αυτά οι παραπάνω αποφάσεις; Ακριβώς με τον αντίθετο τρόπο.

Με την απόφαση του Τμήματος Αναστολών το Συμβούλιο της Επικρατείας θεώρησε ότι από την πρόοδο των εργασιών στο Βοτανικό μέχρι τη συζήτηση της κύριας προσφυγής ενώπιόν του μπορεί να προκληθεί ανεπανόρθωτη βλάβη στο περιβάλλον. Η διάταξη ουσιαστικού δικαίου που εφήρμοσε είναι το άρθρο 24 του Συντάγματος, σύμφωνα με το οποίο το η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του Κράτους και δικαίωμα του καθενός. Το ΣτΕ υπεισήλθε σε μια κρίση, ότι το νομικό πλαίσιο (πρόκειται για νόμο ψηφισμένο από τη Βουλή) για τη διπλή ανάπλαση του Βοτανικού και της Λεωφόρου Αλεξάνδρας δεν προστατεύει επαρκώς το περιβάλλον (για την ακρίβεια, στη διαδικασία της αναστολής: ενδέχεται να μην προστατεύει επαρκώς το περιβάλλον), κρίση για την οποία μάλλον περισσότερο αρμόδια θα ήταν η εκτελεστική εξουσία, η οποία έχει την εμπειρία και την εξειδικευμένη τεχνογνωσία για να κρίνει εάν η δεδομένη ανάπλαση είναι συνολικά βλαπτική ή ευνοϊκή για το περιβάλλον. Όταν νομοθέτησε η Βουλή για την ανάπλαση αυτή είχε υπ' όψει της εκθέσεις και εγκρίσεις τεχνικών (εκτελεστικής λειτουργίας), ενώ και όλη η διαδικασία ανάπλασης θα περνά, κατ' ανάγκην, από Πολεοδομίες και άλλες αντίστοιχες υπηρεσίες, οι οποίες θα κρίνουν για ενδεχόμενες βλαπτικές συνέπειες προς το περιβάλλον όταν χορηγούν τις σχετικές άδειες. Το ΣτΕ δεν αποτελείται από περιβαλλοντολόγους ούτε από μηχανικούς και αποστολή του δεν είναι να κάνει κρίσεις οι οποίες είναι, στην ουσία, κρίσεις σκοπιμότητας. Δεν πρόκειται για κάποια πρόδηλη παραβίαση των όρων που θέτει το άρθρο 24 του Συντάγματος από τη Βουλή ή από την εκτελεστική εξουσία στη συγκεκριμένη περίπτωση, ώστε να θεωρεί το ΣτΕ ότι το ίδιο μπορεί - και υποχρεούται - να υποκαταστήσει την κρίση που έχουν εκφέρει οι τεχνοκρατικές υπηρεσίες. Προσοχή: δεν εννοώ ότι το ΣτΕ δεν πρέπει να ελέγχει τη συμβατότητα των νόμων με το Σύνταγμα, ακόμη και με το άρθρο 24, αλλά θα έπρεπε να περιορίζει το ρόλο του στον έλεγχο περιπτώσεων που είναι "με γυμνό μάτι" προφανές ότι το περιβάλλον συνολικά θίγεται. Θα ώφειλε, δηλαδή, να αυτοσυγκρατηθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση και να μην προχωρήσει στην αποδοχή της αιτήσεως αναστολής (και, κατά τη γνώμη μου, ούτε της αιτήσεως ακυρώσεως των ενδιαφερομένων πολιτών).

Από την άλλη, επικρίθηκε το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών που ακύρωσε την άρνηση του ΔΟΑΤΑΠ να δεχθεί την ισοτιμία πτυχίου που χορηγήθηκε από γαλλικό ίδρυμα, ενώ μέρος των σπουδών (δεν ξέρω πόσο) είχε πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα σε εργαστήριο ελευθέρων σπουδών - η αιτιολογία, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ήταν ότι δεν είχε αρμοδιότητα το ΔΟΑΤΑΠ να εξετάζει εάν μέρος των σπουδών αυτών πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα. Εκ πρώτης όψεως (και το γράφω έτσι, επειδή δεν ξέρω το κανονικό ιστορικό) το ΔιοικΠρωτΑθ έπραξε άριστα και έκανε τη δουλειά του - το ΔΟΑΤΑΠ οφείλει, σύμφωνα με το νόμο που το διέπει, να ελέγχει εάν τουλάχιστον το 1/2 των σπουδών πραγματοποιήθηκε στο ίδρυμα που απονέμει τον τίτλο. Δεν έχει, όμως, την αρμοδιότητα να απορρίψει την ισοτιμία, επειδή έχει διαπιστώσει ότι ένα μέρος των σπουδών (και πάντως λιγότερο από το 1/2) δεν έχει πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα. Δεν έχει, δηλαδή, το ΔΟΑΤΑΠ την αρμοδιότητα να υπερβαίνει τις ελεγκτικές του αρμοδιότητες, όπως και τα Δικαστήρια δεν έχουν το δικαίωμα να επικυρώνουν με τις αποφάσεις τους μια τέτοια υπέρβαση (σημείωση: εάν το ΔιοικΠρωτΑθ βασίσθηκε σε κοινοτικό δίκαιο, όπως φέρεται να ανακοίνωσε το κολλέγιο, τότε έχει κάνει πατάτα και όλα όσα γράφω για την απόφασή του δεν ισχύουν). Η δήλωση του Υπουργού Παιδείας ότι η απόφαση είναι πρωτόδικη και θα περιμένουμε μέχρι να τελεσιδικήσει παραγνωρίζει εντελώς το ρόλο της νομοθετικής λειτουργίας: εάν η κυβέρνηση θέλει να εφαρμοσθεί κατά γράμμα το άρθρο 16 του Συντάγματος (το οποίο ο γράφων θεωρεί απαράδεκτο, αλλά, όπως και να το κάνουμε, νόμος του κράτους είναι και δη αυξημένης τυπικής ισχύος), δεν επιρρίπτει τη σχετική ευθύνη στη δικαστική λειτουργία, αλλά, ως διαθέτουσα την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, τροποποιεί το νόμο για το ΔΟΑΤΑΠ, ώστε να έχει και τον ελεγκτικό ρόλο που θα του επιτρέπει να διασφαλίζει ότι οι σπουδές που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα εκτός ΑΕΙ δεν θα μπορούν να έχουν καμμιάς μορφής ακαδημαϊκή αναγνώριση. Δεν είναι δουλειά του Δικαστηρίου να ασκήσει τις αρμοδιότητες που ώφειλε να έχει ασκήσει το Κοινοβούλιο και να χορηγήσει στο ΔΟΑΤΑΠ περισσότερες αρμοδιότητες από αυτές που έχει. Αυτή είναι δουλειά της νομοθετικής λειτουργίας καθαρά - και οι αμήχανες δηλώσεις του κ. Σπηλιωτόπουλου είναι μάλλον προσπάθεια για επίρριψη ευθυνών αλλού.