Το PSI και η αυτονομία των ασφαλιστικών ταμείων

Την ώρα που η κυβέρνηση προσπαθεί να πείσει τους ιδιώτες κατόχους ελληνικών ομολόγων να δεχθούν την εθελοντική τους ανταλλαγή με άλλα ομόλογα, μικρότερης αξίας (το λεγόμενο PSI = private sector involvement), αρκετές κρατικά διορισμένες διοικήσεις των ταμείων αρνούνται να συμμετάσχουν στη διαδικασία. Είναι, κατ' αρχήν, εύλογο οι διοικήσεις των ταμείων να επιθυμούν να προασπίσουν την περιουσία του ταμείου (ειδικά όταν κάποιες αγορές ομολόγων θα μπορούσαν να τους οδηγήσουν στη φυλακή). Ωστόσο, η πολιτική αυτή είναι κοντόφθαλμη. Κατ' αρχήν, όπως καταλαβαίνουν και οι ιδιώτες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα ανταλλαγής ομολόγων (που δεν είναι και κορόιδα!), εάν η συμμετοχή δεν είναι επαρκής, ώστε να ενεργοποιηθούν οι ρήτρες συλλογικής δράσης (collective action clauses), η χώρα μας θα χρεωκοπήσει ατάκτως, με αποτέλεσμα να μην ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις τους ούτε στο ελάχιστο.

Κατά δεύτερον, όμως, τα ασφαλιστικά ταμεία στην Ελλάδα επιδοτούνται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το Ελληνικό Δημόσιο. Έτσι, η χρεωκοπία του Δημοσίου ενδεχομένως να τους επιτρέψει να εισπράξουν προνομιακά (μετά την πρόσφατη, σχετικώς, τροποποίηση του άρθρου 975 ΚΠολΔ) το σύνολο του ποσού των ομολόγων που κατέχουν, εν τούτοις θα έχουν σκοτώσει τη χήνα που κάνει τα χρυσά αυγά, καθώς δεν θα μπορεί να επιχορηγεί τα πολύ ελλειμματικά ασφαλιστικά ταμεία.

Το σίγουρο είναι ότι η ιστορία με τα PSI για μία ακόμη φορά καταδεικνύει ότι τα ασφαλιστικά ταμεία έχουν χάσει σε πολύ μεγάλο βαθμό την αυτονομία τους από το Δημόσιο και ότι, αντιστοίχως, οι ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλονται σ' αυτά δεν είναι παρά μία ακόμη μορφή φορολογίας. Για το λόγο αυτό και η ύπαρξη των ασφαλιστικών ταμείων δεν μπορεί πλέον να δικαιολογείται: αφού ο μεγαλύτερος χρηματοδότης τους είναι το Ελληνικό Δημόσιο, δηλαδή η γενική φορολογία, για ποιο λόγο να εξακολουθούν να υπάρχουν όλοι αυτοί οι γραφειοκρατικοί μηχανισμοί; Δεν είναι ότι οι εισφορές που καταβάλλουν οι ασφαλισμένοι κατατίθενται σε κάποιο χωριστό ταμείο και από αυτές καταβάλλονται οι συντάξεις τους. Οι ασφαλισμένοι, που είναι ταυτοχρόνως και φορολογούμενοι, συμβάλλουν και με τις εισφορές και με τους φόρους τους στην καταβολή του συνόλου των συντάξεων από τα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία. Η εισφορά, η οποία έχει καταστεί ισοδύναμη (αν όχι μικρότερη) πηγή της χρηματοδότησης των ταμείων από τη συμμετοχή του Δημοσίου, χάνει την αυτόνομη αξία της. Με άλλα λόγια, η διατήρηση των ασφαλιστικών ταμείων δεν είναι, πλέον, παρά η διατήρηση γραφειοκρατικών μηχανισμών, που δεν είναι αναγκαίοι, καθ' όσον το ίδιο το Δημόσιο στην πραγματικότητα αναλαμβάνει να καταβάλλει τις συντάξεις (και εγγυάται την καταβολή τους) με χρήματα όλων των φορολογουμένων πολύ περισσότερο από τις ασφαλιστικές εισφορές των ιδίων των ασφαλισμένων (δεν ανοίγουμε καν τη συζήτηση για τα ταμεία, των οποίων σημαντικό ή αποκλειστικό μέρος των πόρων είναι οι "κοινωνικοί πόροι" ή, αλλιώς και πιο κυνικά και αληθινά, φόροι υπέρ τρίτων, ή αυτά που έχουν ειδικό καθεστώς επιδότησης από το Δημόσιο).

Συνεπώς, το αίτημα για κατάργηση των ταμείων και χορήγηση της βασικής συντάξεως απ' ευθείας από το Δημόσιο (ως μέρος μιας συνολικής οικονομικής πρότασης αλλά και αυτοτελώς) χρειάζεται περισσότερη δημοσιότητα και συζήτηση.

Το κράτος "εγγυάται την κοινωνική ασφάλιση" ή τα σκανδαλώδη προνόμια των ολίγων;

Σε προηγούμενη ανάρτηση αναφέρθηκα στο ζήτημα του αν το κράτος υποχρεούται να εγγυάται τις παροχές των επικουρικών ταμείων. Η επιχειρηματολογία που αναπτύχθηκε υπέρ του εγγυητικού ρόλου του κράτους στηριζόταν σε συνδυασμό του άρθρου 22 § 5 του Συντάγματος, κατά το οποίο το κράτος μεριμνά για την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων, σε συνδυασμό με το άρθρο 25 § 1 του Συντάγματος, που ορίζει ότι τα δικαιώματα του ανθρώπου τελούν υπό την εγγύηση του κράτους. Αφού, δηλαδή, η κοινωνική ασφάλιση είναι δικαίωμα και αφού το κράτος εγγυάται τα δικαιώματα, άρα και το κράτος πρέπει να εγγυάται τις παροχές της κοινωνικής ασφάλισης.

Τα λογικά άλματα που έχει ένας τέτοιος συλλογισμός είναι προφανή, με σημαντικότερο αυτό που ταυτίζει τις παροχές, σε ύψος που είχε καθορισθεί κάποια στιγμή, ακόμη και χωρίς να ληφθούν υπ' όψει οι δυνατότητες κάθε ταμείου να ανταποκριθεί, με την εγγυημένη κοινωνική ασφάλιση. Δηλαδή αν ένα ταμείο αποφασίσει να δίνει 3.000 ή 4.000 ή και παραπάνω ευρώ σύνταξη το μήνα, το κράτος, επειδή εγγυάται την κοινωνική ασφάλιση (με την παραπάνω συλλογιστική) πρέπει να φροντίζει το ίδιο, ώστε να πληρώνονται οι συντάξεις αυτές, ακόμη κι αν το ταμείο δεν εισπράττει ανάλογες εισφορές.

Υπάρχουν, δηλαδή, ταμεία που δίνουν τέτοιες συντάξεις, τις οποίες θα πρέπει να εγγυάται το κράτος; Η διασφάλιση 3.000 ή 4.000 ευρώ το μήνα σε τέτοιους συνταξιούχους είναι υποχρέωση του κράτους, δηλαδή; Η κυβέρνηση θεωρεί πως ναι. Θεωρεί ότι έχει χρέος να επιβαρύνει όλους μας με ποσά της τάξεως των € 750.000.000 ετησίως (για να μη θεωρηθεί ότι έχει γίνει τυπογραφικό λάθος με τα μηδενικά: επτακόσια πενήντα εκατομμύρια ευρώ), για να μη χάσει την εύνοια της συντεχνίας των εργαζομένων και συνταξιούχων στη Δ.Ε.Η. Και εύλογα αναρωτιέται ο Στέφανος Μάνος: πώς είναι δυνατόν, πώς μπορεί να θεωρηθεί δίκαιο, το 50% όλων των συντάξεων που δίνει το κράτος να πηγαίνει στο 7,3% των συνταξιούχων;

Δεν ξέρω αν όσοι διαδήλωσαν σήμερα έχουν αντίληψη για τις πραγματικές στρεβλώσεις που παρουσιάζει το ασφαλιστικό σύστημα - για τις τεράστιες διακρίσεις που υπάρχουν ακόμη και μεταξύ συνταξιούχων που ανήκουν στην ίδια γενεά. Αντιλαμβάνονται ότι πληρώνουν φόρους, για να μπορούν να έχουν παχουλές συντάξεις οι ευνοημένοι του συστήματος; Καταλαβαίνουν ότι τα 750.000.000 ευρώ το χρόνο πηγαίνουν όχι σε πολλούς που έχουν ανάγκη, αλλά σε λίγους (άλλο τόσο πηγαίνει και για τους συνταξιούχους του Ο.Τ.Ε., πολλοί εκ των οποίων βγήκαν στη σύνταξη σε εξαιρετικά νεαρή ηλικία, λόγω της περίφημης εθελουσίας εξόδου), οι οποίοι πίνουν τους φραππέδες τους εις βάρος μας; Αν το είχαν πάρει είδηση, να δούμε προς τα πού θα κατευθύνονταν οι πορείες τους.

Το ασφαλιστικό είναι σύμφωνο με το Σύνταγμα ...

... παρά τα όσα του προσάπτει το Ελεγκτικό Συνέδριο. Μάλιστα, κάποιες από τις αιτιάσεις περί αντισυνταγματικότητας είναι τόσο αστήρικτες, που ο ουδέτερος παρατηρητής μπορεί να τις αποδώσει και σε προστασία κεκτημένων εκ μέρους των ίδιων των μελών του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Αιτίαση νο. 1:

Δεν μπορεί να παρέχεται στους Υπουργούς εξουσιοδότηση, ώστε αυτοί να καθορίζουν το ύψος της σύνταξης και τις προϋποθέσεις χορήγησης αυτής. Μόνο με ειδικό νόμο που θα ψηφίζει κάθε φορά η Βουλή επιτρέπεται να ορίζεται το ύψος των συντάξεων, κατά την ερμηνεία αυτή. Φέρεται ότι η ρύθμιση του νομοσχεδίου για την εξουσιοδότηση στους Υπουργούς είναι αντίθετη στο άρθρο 80 § 1 του Συντάγματος, που ορίζει: "Μισθός, σύνταξη, χορηγία ή αμοιβή ούτε εγγράφεται στον προϋπολογισμό του κράτους ούτε παρέχεται χωρίς οργανικό ή άλλο ειδικό νόμο". Φυσικά, η διατύπωση αυτή δεν αναφέρεται στον καθορισμό των προϋποθέσεων, των εισφορών και του ύψους της συντάξεως (που, ούτως ή άλλως, γινόταν στις περισσότερες περιπτώσεις μέχρι σήμερα με υπουργική απόφαση ή προεδρικό διάταγμα), αλλά στην καθιέρωση κάποιας καινούργιας σύνταξης ή μισθού. Δηλαδή η τροποποίηση του ύψους των συντάξεων ή ο καθορισμός του ύψους των εισφορών δεν απαιτείται να γίνεται με ειδικό νόμο, από το άρθρο 80 του Συντάγματος.

Αιτίαση νο. 2:

Δεν θεωρείται σαφής η διάταξη για τη μεταβίβαση συντάξεως σε ανήλικα ή σπουδάζοντα τέκνα. Παρ' όλο που η διάταξη θα μπορούσε να διατυπωθεί καλύτερα, μάλλον είναι αρκετά σαφείς οι προϋποθέσεις που τίθενται για τη μεταβίβαση συντάξεως, εν πάση περιπτώσει, όμως, είναι κάτι που διορθώνεται με μια αναδιατύπωση.

Αιτίαση νο. 3:

Αντιτίθεται στο άρθρο 20 (προφανώς εννοεί το 25) § 1 του Συντάγματος η πρόβλεψη, κατά την οποία το κράτος δεν θα καλύπτει πλέον τα ελλείμματα των επικουρικών ταμείων. Η λογική που έχω δει να προβάλλεται για την αιτίαση αυτή είναι η εξής: Το άρθρο 25 προβλέπει ότι τα δικαιώματα του ανθρώπου ως ατόμου και ως μέλους του κοινωνικού συνόλου τελούν υπό την εγγύηση του κράτους. Το άρθρο 22 § 5 του Συντάγματος ορίζει ότι το κράτος μεριμνά για την κοινωνική ασφάλιση των εργαζομένων. Από το συνδυασμό των δύο αυτών διατάξεων προκύπτει ότι το κράτος πρέπει να εγγυάται ότι τα ασφαλιστικά ταμεία, ακόμη και τα επικουρικά, θα μπορούν να πληρώνουν τις συντάξεις τους, άρα, εν ανάγκη, να καλύπτει τα ελλείμματά τους.

Φυσικά η ανάγνωση αυτή είναι εντελώς στρεβλή και παραγνωρίζει το ρόλο του κράτους στην κοινωνική ασφάλιση, αλλά και το διανεμητικό χαρακτήρα του συστήματος (για τον οποίο θα μιλήσουμε και λίγο αργότερα): κανονικά η εξασφάλιση σύνταξης θα έπρεπε να εξαντλεί την υποχρέωση του κράτους εκ του άρθρου 22 § 5 του Συντάγματος. Πράγματι, με την καθιέρωση της βασικής σύνταξης με το νέο νομοσχέδιο, το κράτος εκπληρώνει την αποστολή του αυτή. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι το κράτος, δηλαδή όλοι εμείς, θα φορτωνόμαστε την κάθε ανεύθυνη απόφαση της ηγεσίας ενός επικουρικού ταμείου, για να δίνει όλο και μεγαλύτερες συντάξεις στα μέλη του. Ακόμη περισσότερο, η παροχή συντάξεων από ένα ελλειμματικό ταμείο, δηλαδή από αποθεματικά που δεν έχει, δεν είναι συνταγματικό, ατομικό δικαίωμα, από αυτά που το κράτος εγγυάται, σύμφωνα με το άρθρο 25 § 1 του Συντάγματος. Διαφορετικά, το κάθε ταμείο θα μπορούσε να υπόσχεται ό,τι συντάξεις νάναι, χωρίς αναλογιστική μελέτη (η οποία αποτελεί, σύμφωνα με αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, υποχρέωση που απορρέει από το Σύνταγμα πριν από κάθε μεταβολή του ύψους των συντάξεων) και το κράτος να τρέχει να τα καλύπτει αυτά.

Αιτίαση νο. 4:

Είναι αντίθετη με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για προστασία της ιδιοκτησίας η προβλεπόμενη αναστολή στη χορήγηση της σύνταξης, όσων εργάζονται. Αν προσέξει κάποιος, όμως, θα δει ότι η αναστολή αυτή είναι πλήρης για όσους είναι κάτω των 55 ετών, δηλαδή έχουν πάρει εντελώς πρόωρη σύνταξη! Και για τους υπολοίπους είναι μερική, έστω και πολύ σοβαρή (μέχρι 70%). Όμως το ΕΔΔΑ ουδέποτε θεώρησε ότι η αναστολή της σύνταξης παραβιάζει δικαίωμα στην περιουσία. Επίσης, έχει κρίνει όχι μόνο ότι το δικαίωμα στη σύνταξη, στο βαθμό που προστατεύεται από το 1ο Πρόσθετο Πρωτόκολλο στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δεν είναι δικαίωμα σε καθορισμένο ύψος συντάξεως, αλλά και ότι μπορεί να υποχωρήσει, όταν διακυβεύεται ολόκληρη η βιωσιμότητα ενός διανεμητικού (pay as you go) συστήματος, όπως είναι το δικό μας. Έτσι, παρά τις προφανείς ιδεολογικές αντιρρήσεις που θα είχαμε κατ' αρχήν σε μια τέτοια ρύθμιση, αυτή δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι αντίκειται στο Σύνταγμα.

Αιτίαση νο. 5:

Αυτή δεν την κατάλαβα καθόλου, γιατί δεν υπάρχει στο Σύνταγμα κάποια διάταξη, η οποία να ορίζει ή από την οποία να συνάγεται ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι πρέπει να ασφαλίζονται διαφορετικά από τους υπολοίπους. Εξ άλλου, η αρχή της ισότητας, κατά την οποία όσοι δίνουν ίδιες εισφορές θα πρέπει να προσδοκούν ίδιες συντάξεις, εξυπηρετείται με τη δραστική μείωση των ταμείων, γιατί όσο περισσότεροι υπάγονται στο ίδιο ταμείο, τόσο πιο δύσκολο θα είναι, με διάφορα προσχήματα, να αντιμετωπίζονται διαφορετικά.

Κοντολογίς, δεν βλέπω κανένα συνταγματικό πρόβλημα με το κατατεθέν νομοσχέδιο. Αν βρεθεί κάτι, αυτό θα έχει να κάνει είτε με την αναστολή της συνταξιοδότησης (η σχετική διάταξη μπορεί να καταργηθεί, χωρίς σπουδαία επιβάρυνση του προϋπολογισμού), είτε με την ασαφή διατύπωση των διατάξεων για τη μεταβίβαση σύνταξης. Αλλά ακόμη και η διαδικασία καθορισμού του ύψους των συντάξεων μπορεί είτε να γίνει από το νόμο με κάποιο σταθερό τύπο, είτε να γίνει αρχικά και να απαιτείται απόφαση της Βουλής για την αύξηση των συντάξεων ή να προβλεφθεί ένας μαθηματικός τύπος για την αυτόματη μείωσή τους, σε περίπτωση που διαπιστώνονται ελλείμματα που δεν μπορούν να καλυφθούν. Σε καμμία περίπτωση, όμως, δεν πρέπει να διατηρηθεί η εγγύηση του κράτους στα ελλείμματα των διαφόρων ταμείων και δεν υπάρχει κανένα απολύτως συνταγματικό εμπόδιο σε κάτι τέτοιο.

Γι' αυτό πρέπει να φροντίσουμε ώστε οπωσδήποτε να γίνει νόμος του κράτους!

Ποιο ασφαλιστικό θέλουν να διατηρήσουν ...

όσοι θα απεργήσουν στις 29 Ιουνίου;

Το σύστημα των πολλών αδικιών, όπου

• η μια γενιά (νεώτερη) πληρώνει τις συντάξεις της άλλης;
• η κοινωνία πληρώνει (μέσω φόρων υπέρ τρίτων) τις εισφορές των "ευγενών" ταμείων (στα οποία περιλαμβάνεται και αυτό των δημοσιογράφων, οι οποίοι δεν πληρώνουν ούτε ένα ευρώ εισφορά);
• το κράτος εγγυάται (με τις εθελούσιες ΟΤΕ, ΟΛΠ, την ανάληψη των χρεών του ταμείου της ΔΕΗ) τις συντάξεις των προνομιούχων;
• το ασφαλιστικό σύστημα αναλαμβάνει το κόστος κάθε προεκλογικής παροχής της κάθε κυβέρνησης (αντιστασιακοί, τρίτεκνοι κ.λπ.);
• το σύστημα κινδυνεύει να καταρρεύσει, επειδή υπάρχουν συνταξιούχοι (μητέρες - και πατέρες πλέον - με ανήλικα τέκνα) που εργάζονται 15 και 20 χρόνια και παίρνουν σύνταξη 50;
• υπάρχει τεράστιο γραφειοκρατικό κόστος, γιατί διατηρούνται στην πραγματικότητα στη ζωή πάνω από 200 ταμεία;

Και αντιμάχονται ένα νομοσχέδιο, που παρά τις αδυναμίες του έχει εξορθολογιστικό χαρακτήρα, επειδή

• καταργεί τις αδικίες μεταξύ των ταμείων
• εξορθολογίζει τα όρια ηλικίας, ώστε το σύστημα να μην καταρρεύσει και να μην πληρώνουν οι νεώτερες γενιές συντάξεις της περασμένης γενιάς
• περιορίζει την αιμορραγία του δημοσίου για τη στήριξη στα (προνομιούχα κυρίως) ταμεία
• ξεκαθαρίζει και ξεχωρίζει τους σκοπούς της σύνταξης σε προνοιακό και αναλογικό
• μειώνει δραστικά τον αριθμό των ταμείων και την αντίστοιχη γραφειοκρατία
• ξεκινά να ισχύει σχετικά σύντομα, ώστε να προλάβει κι άλλη συσσώρρευση συντάξεων εις βάρος της νεώτερης γενιάς.

Φυσικά αντιδρούν οι ευνοημένοι του συστήματος - κατά πρώτον, οι εκπρόσωποι των παλαιότερων γενεών, που χάρισαν τα προνόμια στους εαυτούς τους εις βάρος της δικής μας γενιάς - κατά δεύτερον, όσοι υπάγονται στα προνομιούχα ταμεία, που τα τάιζε είτε ο κρατικός προϋπολογισμός απ' ευθείας, είτε μέσω των "κοινωνικών πόρων". Ο Πρωθυπουργός, με μια σπάνια γι' αυτόν ευθύτητα, δήλωσε ότι το συγκεκριμένο νομοσχέδιο ήταν απαραίτητο, πέρα και ανεξαρτήτως των όρων που συμφωνήθηκαν με το Μνημόνιο.

Άραγε συνειδητοποιεί η γενιά μας πόσες αδικίες εις βάρος της διορθώνει αυτό το (σε καμμία περίπτωση τέλειο) νομοσχέδιο; Αντιλαμβάνεται τι προνόμια προστατεύουν οι απεργοί; Και ότι τα προνόμια αυτά θα επιβαρύνουν εμάς;

Είναι απολύτως κρίσιμο να περάσει το νομοσχέδιο αυτό. Μπορεί να μην είναι αυτό που θα ονειρευόμασταν, αλλά συνιστά πολύ μεγάλη πρόοδο, σε σχέση με το ισχύον. Και είναι ανάγκη η κοινωνία, και ιδίως οι νεώτερες γενιές, να το στηρίξουν - γιατί θα κληθούν, σε αντίθετη περίπτωση, να φέρουν το βάρος της διατήρησης του παλαιού συστήματος.

Βασικές κατευθύνσεις για τον εξορθολογισμό του ασφαλιστικού συστήματος

Οι προτάσεις της επιτροπής υπό τον Καθηγητή κ. Άγγελο Στεργίου για την αναμόρφωση του ασφαλιστικού περιλαμβάνουν κάποιους βασικούς άξονες για τον εξορθολογισμό του. Με ιδιαίτερη ικανοποίηση διαβάζει κανείς στο κείμενο που είχε τεθεί για διαβούλευση τον μακρινό Μάρτιο του 2010 (προ μνημονίου) την αναγνώριση ότι το διανεμητικό σύστημα έχει κλείσει τον κύκλο του, καθώς για πρώτη ίσως φορά γίνεται συνειδητή μνεία της φιλοσοφίας που επιλέγεται για το ασφαλιστικό σύστημα, καθώς διαχωρίζεται το προνοιακό από το ανταποδοτικό του μέρος. Με απλά λόγια αυτό σημαίνει ότι το κράτος αφ' ενός αναλαμβάνει την υποχρέωση να παρέχει ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα για όλους τους πολίτες του, με μόνη συνδρομή την συμπλήρωση μιας ηλικίας, ενώ το βασικό μέρος της συντάξεως του καθενός θα προέρχεται από τις δικές του εισφορές. Βέβαια, για να εφαρμοσθεί αυτό στην πράξη, χωρίς παρεκκλίσεις που θα προέρχονται από την ικανοποίηση συντεχνιακών αιτημάτων, είναι απαραίτητη η δημιουργία, εν τέλει, ενιαίου ασφαλιστικού συστήματος, όπως αναλύει πολύ σωστά την "Καθημερινή" ο κ. Μπάμπης Παπαναγιώτου και ζητούν και οι δανειστές μας.

Πολλές φορές έχουμε γράψει στο ιστολόγιο αυτό ότι το ασφαλιστικό σύστημα είναι το βασικότερο πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας αυτή τη στιγμή και η πηγή ίσως των μεγαλύτερων αδικιών της. Ίσως η οξεία οικονομική κρίση να αποτελέσει ευκαιρία για το στοιχειώδη εξορθολογισμό του.

Ασφαλιστικό - ανοίξτε τα μάτια σας και δείτε ποιους πληρώνουμε όλοι μας!

Διαβάστε αυτό το έγγραφο που απέστειλε στις 26 Νοεμβρίου 2009 η ΓΣΕΒΕΕ προς τον Υπουργό και τον Υφυπουργό Εργασίας. Δεν παραπέμπω σ' αυτό για τις θέσεις του, με τις οποίες διαφωνώ σε σημαντικό βαθμό, αλλά για ένα πινακάκι που έχει στη μέση, το οποίο περιέχει στοιχεία αντλημένα από τον προϋπολογισμό του 2010:

Ασφαλιστικός φορέας	Επιχορήγηση 2008 (σε €)	Επιχορήγηση ανά Ασφαλισμένο (σε €)	Επιχορήγηση ανά Συνταξιούχο (σε €)
ΙΚΑ - ΕΤΑΜ	2.404.000.000	1.192	2.448
ΟΑΕΕ	551.000.000	685	1.896
ΟΓΑ	4.178.000.000	5.843	4.897
ΤΑΠ-ΟΤΕ	753.000.000	22.491	15.619
ΤΑΠ-ΔΕΗ	710.000.000	26.090	23.794

Στον πίνακα αυτό μπορείτε να δείτε τι επιχορηγήσεις δέχονται τα ταμεία από κράτος, από τη γενική φορολογία. Διανοείσθε ότι το κράτος πληρώνει ετησίως περισσότερα χρήματα για τους εργαζομένους του Ο.Τ.Ε. και της Δ.Ε.Η. (που, στο κάτω-κάτω, έχουν ιδιωτικοποιηθεί υποτίθεται) από ότι για τους ασφαλισμένους και τους συνταξιούχους (που ανέρχονται σε 2.400.000!) του Ο.Α.Ε.Ε. (πρώην Τ.Ε.Β.Ε., Τ.Α.Ε. και Τ.Σ.Α.); Δηλαδή οι παχυλές συντάξεις που παίρνουν οι συνταξιούχοι του Ο.Τ.Ε. και της Δ.Ε.Η. πληρώνονται από εμάς σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τις πενιχρές συντάξεις του Ο.Α.Ε.Ε. και του Ι.Κ.Α.! Και θυμηθείτε πώς η τότε κυβέρνηση πανηγύριζε για την τεράστια επιτυχία της με την εθελουσία έξοδο του Ο.Τ.Ε.!

Κοινωνική αδικία δεν είναι κάποιος, που δούλεψε περισσότερο, να εισπράττει περισσότερα από κάποιον που δούλεψε λιγότερο - είναι αυτό που συμβαίνει στη χώρα μας: αυτοί που πραγματικά δουλεύουν να επιδοτούν αυτούς που δούλεψαν λιγότερο και αμείβονται καλύτερα!

Κοντολογίς (γιατί κοντεύω να σκάσω μ' αυτή την ιστορία): δεν παίρνουν μεγαλύτερες συντάξεις οι συνταξιούχοι του Ο.Τ.Ε. και της Δ.Ε.Η. επειδή δημιούργησαν μεγαλύτερα αποθεματικά, αλλά επειδή όλοι οι υπόλοιποι φορολογούμενοι τους επιδοτούν με συνολικό ποσό που ξεπερνά το 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ! Να ξέρουμε τι λέμε για προνομιούχους και "ρετιρέ".

Addendum (25.5.2010): Πρόσεξα και το εξής, στο παραπάνω πινακάκι: την αναλογία στην επιδότηση ανά ασφαλισμένο/ ανά συνταξιούχο (που προκύπτει από το λόγο του ποσού της επιδοτήσεως διά του αριθμού των ασφαλισμένων ή των συνταξιούχων, αντιστοίχως, του σχετικού ταμείου). Στο ΙΚΑ είναι διπλάσια ανά συνταξιούχο, σε σχέση με τους ασφαλισμένους (άρα οι συνταξιούχοι είναι περίπου μισοί, σε σχέση με τους ασφαλισμένους). Στον ΟΑΕΕ είναι τριπλάσια περίπου (άρα για κάθε συνταξιούχο υπάρχουν 3 ασφαλισμένοι). Στα ΤΑΠ-ΟΤΕ και ΤΑΠ-ΔΕΗ οι συνταξιούχοι είναι περισσότεροι από τους ασφαλισμένους! Δηλαδή με τους πόρους του προϋπολογισμού τρέφουμε επαγγελματίες συνταξιούχους!

Ποιος είναι ο Πρόεδρος της ΓΣΕΕ;

Στην ιστοσελίδα της ΓΣΕΕ μπορείτε να βρείτε, μεταξύ άλλων, το δελτίο τύπου για τη μεγαλειώδη σημερινή απεργία. Βλέπετε τις ανησυχίες για την απώλεια των ασφαλιστικών δικαιωμάτων, τη δήλωση ότι το πρόβλημα του ασφαλιστικού συστήματος είναι πρόβλημα πόρων και όχι παροχών (αγνοώντας τόσο τις τεράστιες ή αδικαιολόγητες παροχές που απολαμβάνουν πάρα πολλοί συνταξιούχοι, όσο και την πολυδιάσπαση των ταμείων, τα εξαντλητικά λειτουργικά κόστη κ.λπ.) και την αντίσταση στις νεοφιλελεύθερες συνταγές. Αν ψάξετε, υπό την παραπομπή "οι άνθρωποι", θα βρείτε και το βιογραφικό του Προέδρου της ΓΣΕΕ, κ. Γιάννη Παναγόπουλου. Έχει πολύ ενδιαφέρον να δει κανείς ποιος είναι ο άνθρωπος, που έχει εκλεγεί για να προστατεύει τα συμφέροντα των μη-προνομιούχων μισθωτών στην Ελλάδα.

Ο κ. Παναγόπουλος γεννήθηκε το 1955. Διορίσθηκε στην Εθνική Τράπεζα το 1974, δηλαδή στα 19 του. Δηλώνει ότι "προέρχεται από το χώρο των τραπεζών" - η διατύπωση αυτή οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πιθανότατα διορίσθηκε βάσει των ευνοϊκών διατάξεων, που προβλέπουν ότι σε ένα σημαντικό ποσοστό των θέσεων της ΕΤΕ διορίζονται συγγενείς των ήδη υπηρετούντων υπαλλήλων. Δεδομένου ότι σπούδασε (αναφέρεται στα "φοιτητικά του χρόνια" χωρίς κάποιον ειδικότερο προσδιορισμό), ο διορισμός του έγινε ενώ μόλις είχε ξεκινήσει τις σπουδές του. Κατά τα λοιπά το βιογραφικό του είναι πλήρες των συνδικαλιστικών και κομματικών του διακρίσεων.

Φυσικά, τίποτε σε όλα αυτά δεν είναι αξιόμεμπτο. Ούτε κάποιο νόμο παραβίασε, ούτε κάτι ανήθικο έκανε ο κ. Παναγόπουλος. Αλλά από τα 19 του είχε εξασφαλισμένη μονιμότητα και, μάλιστα, πιθανότατα χωρίς να κοπιάσει ποτέ γι' αυτήν, και καλό μισθό (εκτός εάν τα όσα ακούγονται για την Εθνική είναι μύθος). Μάλλον δεν έζησε τις αγωνίες όσων εκπροσωπεί και δεν ένοιωσε ούτε την ανάγκη να εργασθεί υπερωριακά, για να αυξήσει το μεροκάματό του, ή να κάνει δεύτερη δουλειά, ή την αγωνία εάν η επιχείρηση, στην οποία εργάζεται θα εξακολουθήσει να υπάρχει. Επίσης, δεν ήταν ασφαλισμένος στο ΙΚΑ, αλλά σε ένα πολύ πιο προνομιούχο καθεστώς. Επαναλαμβάνω, τίποτε από αυτά δεν είναι κακό. Απλώς είναι χαρακτηριστικό της μη-αντιπροσωπευτικότητας της ΓΣΕΕ στην πράξη: τα περισσότερα μέλη της διοικήσεώς της δεν έχουν καμμία σχέση με τις αγωνίες αυτών που υποτίθεται ότι εκπροσωπούν.

Addendum: τι δεν ακούσαμε για τα στραβά του ασφαλιστικού - από την G700.

Συμβαίνουν και στις ΗΠΑ

Όπως φαίνεται σ' αυτό το άρθρο των Νew York Times, οι υπάλληλοι μιας (δημόσιας) σιδηροδρομικής εταιρείας καταφέρνουν ν' αυξήσουν το εισόδημά τους με πολλούς και διαφόρους τρόπους και είναι, κατά 97%, και δικαιούχοι αναπηρικών συντάξεων, ενώ παράλληλα παίζουν (ως ανάπηροι συνταξιούχοι) γκολφ!

Πώς χρηματοδοτείται το ασφαλιστικό σύστημα; Από εισφορές ή από φορολογία;

Το κράτος κάθε τόσο ενισχύει και κάποιο ταμείο, ανάλογα με τις ανάγκες του. Αποδεικνύεται, και συν τω χρόνω θα γίνεται ακόμη πιο καταφανής, η αποσύνδεση των συντάξεων από τις εισφορές και τα αποθεματικά συγκεκριμένου ταμείου, και η σύνδεση των συντάξεων με τη φορολογία. Θα δικαιολογείται, έτσι, όλο και λιγότερο η ύπαρξη χωριστών ταμείων για διαφόρους κλάδους ασφαλισμένων/ συνταξιούχων, αφού το κράτος θα μπορεί κατ' επιλογήν να ενισχύει το καθένα από αυτά.

Ο "συμβουλευτικός χαρακτήρας" του δημοψηφίσματος

Θα επανέλθω σύντομα στο ζήτημα του δημοψηφίσματος επί ψηφισμένου νομοσχεδίου (όπως προτείνεται για το νομοσχέδιο για το ασφαλιστικό), για να αναφερθώ σε κάτι που λέγεται κατά κόρον τελευταία: ότι το δημοψήφισμα έχει "συμβουλευτικό" χαρακτήρα (σύμφωνα με την τοποθέτηση του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου του ΚΚΕ). Κάτι τέτοιο, νομικά, δεν ισχύει: εάν ένα νομοσχέδιο απορριφθεί διά δημοψηφίσματος, δεν γίνεται νόμος. Τελεία και παύλα (και να υπενθυμίσω - το δημοψήφισμα έχει ένα ερώτημα: συμφωνείτε με το νομοσχέδιο που ψηφίσθηκε στο σύνολό του, ΝΑΙ ή ΟΧΙ - ούτε τι θα θέλατε εσείς για το ασφαλιστικό, ούτε με ποια διάταξη συμφωνείτε και με ποια διαφωνείτε).

Όπως έχουμε αναφέρει, μπορεί στη συνέχεια να εισαχθεί στη Βουλή καινούργιο νομοσχέδιο, με το ίδιο ενδεχομένως περιεχόμενο, οπότε πρέπει να ξαναψηφισθεί από την πλειοψηφία των βουλευτών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το δημοψήφισμα αποκτά "συμβουλευτικό" χαρακτήρα - είναι σαν να λέμε ότι η απόρριψη, από τη Βουλή, ενός νομοσχεδίου επειδή δεν μπόρεσαν να παραστούν όλοι οι βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας κατά την ψηφοφορία είναι συμβουλευτική, επειδή την άλλη ημέρα θα μπορούν να εισαγάγουν προς ψήφιση νέο νομοσχέδιο με το ίδιο περιεχόμενο και να φροντίσουν την επόμενη φορά να είναι όλοι παρόντες. Αυτά για να ακριβολογούμε και να ξέρουμε τι ακριβώς συνέπειες θα είχε το δημοψήφισμα.

Ο Νίκος Δήμου για το ασφαλιστικό

Άργησε, αλλά έγραψε - και έγραψε!

Λαϊκισμός (και περισσότερος) κι από το ΠΑΣΟΚ

Ο κ. Γ. Παπανδρέου αποφάσισε να υποβάλει πρόταση μομφής κατά της κυβερνήσεως. Ο κ. Λιάπης αποκρίθηκε: "Δεν πρωταγωνιστείτε στη Βουλή, ακολουθείτε τα μικρά κόμματα της ελάσσονος αντιπολίτευσης". Ο καθένας μπορεί εύλογα να αναρωτηθεί πλέον ποια είναι τα "μικρά κόμματα" σε σχέση με το ΠΑΣΟΚ. Με την πρόταση μομφής τι επιδιώκει δηλαδή το ΠΑΣΟΚ; Να αξιοποιηθεί η ρητορική δεινότητα του ιδίου του κ. Παπανδρέου και των στελεχών του ΠΑΣΟΚ, ώστε να κατακεραυνώσουν ενώπιον του ελληνικού λαού την κυβέρνηση; Να γίνει μια δημιουργική συζήτηση, στη βάση των θεμελιωμένων και αξιόπιστων αντιπροτάσεων που έχει καταθέσει το ΠΑΣΟΚ για το ασφαλιστικό; Ή μήπως-μήπως ελπίζει να καταψηφίσει την κυβέρνηση σύσσωμη η αντιπολίτευση (το ΚΚΕ πάντοτε, όσο θυμάμαι, ψήφιζε "λευκό"), ο κ. Κουκοδήμος, ο κ. Μανώλης και ο βουλευτής-φάντασμα-έκπληξη; Το μόνο πιο απίθανο θα ήταν να κέρδιζε και το ΠΑΣΟΚ τις εκλογές που θα προκηρύσσονταν σε μια τέτοια περίπτωση.

Κρίμα. Το ασφαλιστικό είναι ένα ζήτημα που θα επηρεάσει πολλές γενεές. Ακόμη και η συζήτηση της προτάσεως για δημοψήφισμα θα έχει περισσότερο, ενδεχομένως, ουσιαστικό περιεχόμενο από τις κενές αλληλοκατηγορίες που θα συνοδεύσουν τη συζήτηση για την πρόταση μομφής. Η ευκαιρία για μια ουσιαστική συζήτηση στο ασφαλιστικό, με αφορμή το παρόν νομοσχέδιο, χάθηκε. Περιμένουμε την επόμενη - ή προσπαθούμε, ως πολίτες, να προκαλέσουμε εκ νέου τη συζήτηση εμείς.

Ο ρόλος του Προέδρου της Δημοκρατίας

Το 1986 έγινε η πρώτη αναθεώρηση του ισχύοντος Συντάγματος, με ρητό στόχο τον περιορισμό των εξουσιών του Προέδρου της Δημοκρατίας (που χαρακτηρίζονταν από την τότε κυβερνητική πλειοψηφία, αλλά και από την Αριστερά, "υπερεξουσίες"). Μια πολύ σημαντική τροποποίηση αφορούσε το ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας στη νομοπαρασκευαστική διαδικασία. Έτσι, ενώ πριν την αναθεώρηση του 1986 αναφερόταν ότι ο Πρόεδρος "κύρωνε" τους νόμους, μετά την αναθεώρηση απλώς τους "εκδίδει" και τους "δημοσιεύει". Και στις δύο διατυπώσεις, πριν και μετά την αναθεώρηση, προβλέπεται η δυνατότητα της αναπομπής ψηφισμένου νομοσχεδίου στη Βουλή. Η διάταξη αυτή, κατάλοιπο μάλλον της Συνταγματικής Μοναρχίας (μολονότι εμφανίζεται στις Προεδρικές - όχι Προεδρευόμενες Δημοκρατίες), δεν έχει εφαρμοσθεί στη χώρα μας μετά την Μεταπολίτευση. Παρ' όλα αυτά, κατά την αναθεώρηση του 1986 η συγκεκριμένη διάταξη είχε υποδειχθεί ως περιέχουσα τον κίνδυνο να ανατρέψει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας την απόφαση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας, πράγμα που θα ήταν σε κάθε περίπτωση ασύμβατο με το χαρακτήρα του πολιτεύματος ως Προεδρευομένης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας - και για το λόγο αυτό αφαιρέθηκε η διατύπωση περί "κυρώσεως". Επαναλαμβάνω ότι η συγκεκριμένη τροποποίηση είχε υπερψηφισθεί από το ΠΑΣΟΚ (στην κοινοβουλευτική ομάδα του οποίου ανήκε τότε και ο νυν Πρόεδρος της Δημοκρατίας), το ΚΚΕ, το (τότε) ΚΚΕ εσωτερικού και είχε καταψηφισθεί από τη ΝΔ.

Έτσι, προξενεί εντύπωση που οι πολιτικές παρατάξεις που είχαν προωθήσει εκείνη τη μεταρρύθμιση προς το σκοπό ενίσχυσης της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και αποδυνάμωσης της προεδρικης εξουσίας έρχονται τώρα και ζητούν από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να αναπέμψει ένα νομοσχέδιο στη Βουλή (αν γίνει κάτι τέτοιο, η Βουλή ξαναψηφίζει το Νομοσχέδιο και, αν το εγκρίνει, ο Πρόεδρος το εκδίδει και το δημοσιεύει υποχρεωτικά), υποβαθμίζοντας τη σημασία της Βουλής και ισχυριζόμενοι ότι, στο κάτω-κάτω η κοινοβουλευτική πλειοψηφία είναι μικρή, ενώ η λαϊκή αντίθεση δεδομένη. Είναι αυτονόητο πως (και πώς) μια τέτοια λογική είναι σε πλήρη αναντιστοιχία με τη μορφή του πολιτεύματος, ιδίως όπως καθορίσθηκε μετά την αναθεώρηση του 1986. Συνεπώς, αν ασκήσει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τη δυνατότητά του αυτή, προφανώς αποκλίνει από τα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί από το Σύνταγμα. Αυτό σίγουρα το ξέρουν τόσο ο ίδιος ο Πρόεδρος, όσο και οι εμπνευστές αυτής της πρότασης - και αποκλείεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να κάνει κατάχρηση αυτής της (ρητώς περιορισμένης) δυνατότητας στην προκειμένη περίπτωση.

Αφού λοιπόν όλα αυτά είναι γνωστά, προς τι η σχετική πρόταση και η "ενημέρωση" του Προέδρου της Δημοκρατίας για τις δυνατότητες που του παρέχει το Σύνταγμα (όπως το έθεσε στην τηλεόραση ο κ. Παναγιώτης Λαφαζάνης); Φοβούμαι πολύ ότι η συγκεκριμένη κίνηση γίνεται καθαρά για δημιουργία εντυπώσεων και (αντίθετα με το αίτημα για δημοψήφισμα) δεν έχει καμμία άλλη βάση.

Δημοψήφισμα για το ασφαλιστικό: άσκηση δημοκρατίας ή ανέξοδος λαϊκισμός;

Άρθρο 44 του Συντάγματος:

"2. ... Δημοψήφισμα προκηρύσσεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας με διάταγμα και για ψηφισμένα νομοσχέδια που ρυθμίζουν σοβαρό κοινωνικό ζήτημα, εκτός από τα δημοσιονομικά, εφόσον αυτό αποφασιστεί από τα τρία πέμπτα του συνόλου των βουλευτών, ύστερα από πρόταση των δύο πέμπτων του συνόλου των βουλευτών και όπως ορίζουν ο Κανονισμός της Βουλής και ο νόμος για την εφαρμογή της παραγράφου αυτής. Δεν εισάγονται κατά την ίδια περίοδο της Βουλής περισσότερες από δύο προτάσεις για νομοσχέδιο ..."

Η ψηφοφορία για το "ασφαλιστικό" ή "αντι-ασφαλιστικό" νομοσχέδιο αναβλήθηκε για την Τετάρτη. Η συζήτηση όμως μετατέθηκε σε ένα άλλο ζήτημα: εάν πρέπει το νομοσχέδιο αυτό να τεθεί σε δημοψήφισμα. Παραθέτω την παραπάνω διάταξη του Συντάγματος, για να επισημάνω τα εξής: ότι δημοψήφισμα στην περίπτωση ενός νομοσχεδίου, όπως το ασφαλιστικό, γίνεται μόνο όταν αυτό έχει ψηφισθεί, δηλαδή οι ψηφοφόροι αποφασίζουν με ΝΑΙ ή ΟΧΙ για την εφαρμογή του. Δεν υπάρχουν, δηλαδή, εναλλακτικές προτάσεις ή κάτι τέτοιο στη διαδικασία του δημοψηφίσματος - εγκρίνεται ή απορρίπτεται το ψηφισθέν νομοσχέδιο. Δεν είμαι πρόχειρος να απαντήσω εάν ένα νομοσχέδιο, όπως το κατατεθέν, θα μπορούσε ενδεχομένως να θεωρηθεί "δημοσιονομικό", ώστε να εξαιρείται από το δημοψήφισμα - θα το ερευνήσω, αν και η αρχική αίσθησή μου είναι ότι ως "δημοσιονομικά" νομοσχέδια εννοούνται οι προϋπολογισμοί, οπότε δεν τίθεται ζήτημα εξαίρεσης για το συγκεκριμένο νομοσχέδιο (παρ' ότι έχει μακροπρόθεσμες δημοσιονομικές επιπτώσεις).* Επίσης, δεν γνωρίζω εάν υπάρχει ψηφισμένος νόμος για την εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 44 του Συντάγματος, δεν νομίζω να περιλαμβάνεται σχετική ρύθμιση στον εκλογικό νόμο. Στην Ελλάδα δεν έχει διεξαχθεί δημοψήφισμα για άλλα ζητήματα, πέραν του πολιτειακού (εάν θα έχουμε Βασιλέα ή όχι κι εάν θα εγκριθεί κάποιο Σύνταγμα ή συνταγματικό κείμενο που είχε ετοιμάσει η δικτατορία - 1969 και 1973). Δεν είμαι πρόχειρος για το νόμο, με τον οποίο διεξήχθη το δημοψήφισμα του 1974, με το οποίο αποφασίσθηκε ότι θα έχουμε Προεδρευομένη και όχι Βασιλευομένη Δημοκρατία.

Το ζήτημα, όμως, είναι και ουσιαστικό και έχει να κάνει με τη μορφή του Πολιτεύματός μας. Έχουμε αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αλλά το Σύνταγμα προβλέπει και τη δυνατότητα άμεσης δημοκρατίας υπό τις προϋποθέσεις που περιέχει το άρθρο 44 (υπάρχει και πρόβλεψη για δημοψήφισμα για εθνικά θέματα). Προφανώς η αντιπολίτευση, για να συμφωνεί με τη σχετική πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ (ο ΛΑΟΣ, φυσικά, υπερθεματίζει, θέλει κι άλλα δημοψηφίσματα, για το άρθρο 16 του Συντάγματος, για το Μακεδονικό και ό,τι άλλο μπορεί να σκεφθεί κανείς) θεωρεί ότι έχει το πάνω χέρι στην κοινή γνώμη και ότι είτε θα προκαλέσει καταψήφιση του νομοσχεδίου (και ήττα της κυβέρνησης) στο δημοψήφισμα, είτε θα μπορέσει να την κατηγορήσει ότι φυγομαχεί, σε περίπτωση που δεν συναινέσει στη διενέργεια δημοψηφίσματος (υπενθυμίζω την πλειοψηφία των 3/5 των βουλευτών που απαιτείται). Η κυβέρνηση μπορεί να φοβάται ότι μια απόρριψη, μέσω δημοψηφίσματος, του (ήπιου, όπως και να το κάνουμε) νομοσχεδίου για το ασφαλιστικό θα εξοβελίσει οριστικά τις όποιες προσπάθειές της για μεταρρυθμίσεις (λέμε τώρα).

Δεν μπορεί όμως να κρίνεται η σκοπιμότητα της καταφυγής στη λαϊκή βούληση με βάση το προσδοκώμενο τελικό αποτέλεσμα. Δεν προκαλούμε, δηλαδή, δημοψηφίσματα μόνον όταν ξέρουμε ή αναμένουμε ότι θα τα κερδίσουμε. Από την άλλη, η όλη συζήτηση που έγινε στο Κοινοβούλιο είχε σχεδόν μηδαμινή αναφορά στην πραγματικότητα, καθώς για πολλά από τα κρίσιμα μεγέθη δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία ούτε καν από τα ίδια τα ταμεία. Πώς θα μπορούσε να μεταφερθεί η συζήτηση αυτή σε επίπεδο εκλογικού σώματος συνολικά; (Μήπως, από την άλλη, η καταφυγή σε δημοψήφισμα θα άνοιγε περισσότερο το σχετικό διάλογο και θα αποτελούσε αφορμή για καλύτερη ενημέρωση των ψηφοφόρων γι' αυτό το κρίσιμο ζήτημα;)

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει υποχρεωτικώς να τοποθετηθούμε αρνητικά απέναντι στην προσφυγή στη λαϊκή βούληση. Ωστόσο, πολλές φορές έχει και σημασία πώς τίθεται ένα ερώτημα. Αν, επί παραδείγματι, θέταμε σε δημοψήφισμα μια δραστική περικοπή της προνομιακής μεταχείρισης που απολαμβάνουν ορισμένοι υπάλληλοι των ΔΕΚΟ (λ.χ. της ΔΕΗ, τώρα μάλιστα με τις διακοπές), η σχετική πρόταση θα ήταν πολύ περισσότερο δεκτική αν κατετίθετο μεμονωμένη. Όταν όμως τίθεται προς ψήφιση ένα νομοσχέδιο το οποίο θίγει μαζί πολλές ομάδες, προνόμια, κεκτημένα κ.λπ.. το οποίο πρέπει να ψηφισθεί ή να απορριφθεί en bloc (το Σύνταγμα δεν παρέχει τη δυνατότητα ψήφισης του νομοσχεδίου κατ' άρθρο), πολλοί θα θέλουν να το καταψηφίσουν για τους λόγους που αφορούν τους ιδίους.

Προσωπικά δεν είμαι πεπεισμένος για την ανάγκη δημοψηφίσματος γι' αυτό το ζήτημα, από την άλλη όμως δεν θα θεωρούσα και κραυγαλέο αν ένα τέτοιο δημοψήφισμα προκηρυσσόταν (με την επιφύλαξη της ερμηνείας του άρθρου 44 § 2 του Συντάγματος). Άλλωστε, η ουσία της δημοκρατίας είναι ότι το εκλογικό σώμα ευθύνεται για τις αποφάσεις που λαμβάνει συνολικά. Αν οι ψηφοφόροι θεωρήσουν ότι η κατάσταση είναι καλύτερη και με περισσότερο ευοίωνες προοπτικές σήμερα, σε σχέση με αυτήν που αναμένεται να προκύψει από το ασφαλιστικό νομοσχέδιο και το απορρίψουν, θα αναλάβουν και την ευθύνη της σχετικής απόφασης, ομοίως κι αν το δεχθούν. Ωστόσο, αφ' ενός δεν θεωρώ ότι το υποβληθέν νομοσχέδιο περιέχει τόσο σημαντικές αλλαγές, ώστε να δικαιολογείται η (σπάνια, κατά το Σύνταγμα) προσφυγή στη λαϊκή βούληση, από την άλλη, όμως, δεν μπορώ να παραγνωρίσω ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν (ή η αδράνεια) για το ασφαλιστικό ζήτημα θα επηρεάσουν το μέλλον μας για πάρα πολλά χρόνια. Επειδή, όμως, το δημοψήφισμα θα πρέπει να γίνει υποχρεωτικά επί νομοσχεδίου, όπως αυτό θα έχει ψηφισθεί από τη Βουλή, και όχι γενικότερα "για το ασφαλιστικό", πιστεύω ότι δεν πρέπει να πάμε σε δημοψήφισμα. Θέτω το ζήτημα και σε ένα ακόμη μίνι-γκάλοπ στο ιστολόγιό μας: Θεωρείτε ότι πρέπει να διεξαχθεί δημοψήφισμα επί του κατατεθέντος (και μελλουμένου να υπερψηφισθεί) νομοσχεδίου για το ασφαλιστικό; Και, αν ναι ή όχι, γιατί;

* Σύμφωνα με τον Καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου Δ. Τσάτσο (Συνταγματικό Δίκαιο, έκδοση Β' - 1993, σ. 179) "δημοσιονομικά" θέματα θεωρούνται αυτά που ρυθμίζονται στο άρθρο 78 του Συντάγματος. Το άρθρο αυτό αφορά τη φορολογία. Έτσι, δεδομένου ότι οι εισφορές στο ισχύον διανεμητικό σύστημα στην πραγματικότητα αποτελούν μορφή φορολογίας, θα μπορούσε να τεθεί και ζήτημα συμβατότητας ενός δημοψηφίσματος για το ασφαλιστικό με το άρθρο 44 του Συντάγματος (δική μου άποψη αυτή, μην την αποδώσετε στον Καθ. Τσάτσο).

Πώς πάμε από ένα διανεμητικό σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα;

Ας πούμε ότι έχουμε πείσει την κοινωνία για την αναγκαιότητα ενός κεφαλαιοποιητικού συστήματος και ότι έχουμε αποφασίσει να το καθιερώσουμε. Ένα βασικό ερώτημα που τίθεται, σε μια τέτοια περίπτωση, είναι πώς θα μεταβούμε από το ένα σύστημα στο άλλο. Η απάντηση σ' αυτό το πρόβλημα εξαρτάται από κάποιες συγκεκριμένες παραμέτρους: σε τι ορίζοντα χρόνου θέλουμε να έχουμε αμιγώς κεφαλαιοποιητικό σύστημα, τι διαθέσιμους πόρους έχουμε κ.λπ.

Ξεκαθαρίζουμε ότι πρέπει οπωσδήποτε να τιμηθούν οι υποχρεώσεις που έχει το ισχύον σύστημα, δηλαδή όλοι οι συνταξιούχοι να εξακολουθήσουν να λαμβάνουν τις συντάξεις τους. Αυτό σημαίνει ότι, κατ' ανάγκην, ένα μέρος από τις εισφορές των ασφαλισμένων θα πρέπει να διατίθεται για την κάλυψη των συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων των ταμείων. Συνεπώς, από τη στιγμή που αποφασίζουμε τη μετάβαση, ορίζουμε ένα (μικρό στην αρχή) ποσοστό, που θα κατατίθεται στον ατομικό λογαριασμό του κάθε ασφαλισμένου, ενώ το υπόλοιπο θα πηγαίνει στο σύστημα, όπως ισχύει. Αντίστοιχα, ο ασφαλισμένος θα προσδοκά να λάβει ένα (μικρό) μέρος της σύνταξής του (όταν συμπληρώσει τις κατάλληλες προϋποθέσεις) βάσει του κεφαλαιοποιητικού συστήματος και το υπόλοιπο βάσει του ισχύοντος.

Χρόνο με το χρόνο, το ποσοστό της εισφοράς που θα κατατίθεται στους ατομικούς λογαριασμούς θα αυξάνεται, ενώ αυτό που θα διατίθεται για την κάλυψη των υποχρεώσεων του συστήματος θα μειώνεται. Οι υποχρεώσεις του (παλαιού διανεμητικού) συστήματος θα μειώνονται σταδιακά, όσο πεθαίνουν όσοι λαμβάνουν σύνταξη σύμφωνα με αυτό και, συν τω χρόνω, θα ελαχιστοποιηθούν - τότε η μετάβαση στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα θα είναι πλήρης.

Οι υποχρεώσεις του συστήματος που δεν θα καλύπτονται από τις εισφορές των ασφαλισμένων κατά τη μεταβατική περίοδο θα καλύπτονται από τη γενική φορολογία. Εάν βρεθεί ένας πόρος να ενισχύσει το σύστημα κατά τη μεταβατική περίοδο (βλ. πρόταση Ανδρουλάκη: Εθνικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης), η μετάβαση θα είναι ακόμη πιο ομαλή.

Το ασφαλιστικό και η σύγκρουση των γενεών με απλά λόγια

Διαβάστε αυτό το κείμενο: λέει τα πράγματα με το όνομά τους, με ωμή ειλικρίνεια. Η σύγκρουση των γενεών είναι από τα έμφυτα προβλήματα του διανεμητικού συστήματος που είχαμε επισημάνει και παλαιότερα.

Κριτική στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα

Μπορείτε να διαβάσετε εδώ μια νηφάλια και προσεγμένη κριτική του κεφαλαιοποιητικού συστήματος από τον κ. Άγγελο Στεργίου, Καθηγητή του Δικαίου της Κοινωνικής Ασφάλισης στο Τμήμα Νομικής του ΑΠΘ. Οι δύο σημαντικότερες επισημάνσεις που περιέχονται στο άρθρο εις βάρος του κεφαλαιοποιητικού συστήματος είναι ότι α. το κεφαλαιοποιητικό σύστημα υπόκειται στους κινδύνους της παγκόσμιας κεφαλαιακής χρηματαγοράς (η οποία μπορεί να μην τα πηγαίνει καλά, με αποτέλεσμα τα αποταμιευμένα κεφάλαια να μην έχουν αποδόσεις) και β. ότι είναι προβληματική η εξασφάλιση εισφορών από ασφαλισμένους, οι οποίοι δεν ζουν σε σταθερό εργασιακό περιβάλλον. Η άλλη κριτική, ότι αν καθιερώσουμε το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, δεν θα έχουμε πια σύστημα κοινωνικής αλληλεγγύης, είναι πιο αδύναμη: ο εργαζόμενος που στα 65 του θέλει να σταματήσει να εργάζεται ενδιαφέρεται νάχει αξιοπρεπή (ή και καλή) σύνταξη - και οι σχετικές διαμαρτυρίες και διαδηλώσεις αφορούν το ύψος των παρεχομένων συντάξεων, όχι την αίσθηση ότι τα παιδιά φροντίζουν τους γονείς, οι νεώτερες γενεές τις παλαιότερες.

Και τα δύο επιχειρήματα που προβάλλονται στο άρθρο του κ. Στεργίου έχουν κάποια βάση. Ωστόσο, πρέπει να παρατηρηθεί ότι ισχύουν και στο πλαίσιο του διανεμητικού συστήματος, εάν υποθέσουμε ότι περισσεύουν χρήματα από τις εισφορές, τα οποία αποτελούν αποθεματικά των ταμείων και έχουν αποδόσεις, οι οποίες θα ενισχύσουν τις δυνατότητες των ταμείων να παρέχουν συντάξεις (εάν ξεκινούμε με το δεδομένο ότι οι εισφορές δεν αρκούν για να καλύψουν τις συντάξεις, τότε παραδεχόμαστε τη χρεωκοπία του ασφαλιστικού συστήματος), και αφορούν στη χρηματοδότησή του. Επιπλεόν, και το διανεμητικό σύστημα έχει προϋποθέσεις για τη χορήγηση συντάξεως που σχετίζονται με τις εισφορές ("πόσα ένσημα" κ.λπ.) - η έλλειψη σταθερής εργασίας, η αδυναμία καταβολής ασφαλιστικών εισφορών λόγω ανεργίας (για τους μισθωτούς) ή επειδή η δουλειά δεν πάει καλά (για επιχειρηματίες και ελεύθερους επαγγελματίες) είναι πρόβλημα εξ ίσου στο κεφαλαιοποιητικό και στο διανεμητικό σύστημα. Έτσι, οι προβληματισμοί αυτοί ανάγονται περισσότερο στη συνολική λειτουργία της οικονομίας, παρά στα ειδικότερα χαρακτηριστικά του ενός ή του άλλου συστήματος.

Αυτό όμως που πρέπει να απαντηθεί είναι ποιο από τα δύο συστήματα μπορεί να αντιμετωπίσει κατά τρόπο ευνοϊκότερο για τους ασφαλισμένους τα δυσμενή ενδεχόμενα που αναφέρονται στο σχολιαζόμενο άρθρο. Η απάντηση, νομίζω, είναι προφανής: το κεφαλαιοποιητικό σύστημα είναι αυτό που αξιοποιεί κατά καλύτερο τρόπο τις συσσωρευμένες εισφορές, αφού εξασφαλίζει κεφαλαιακές αποδόσεις από αυτές για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα (όσο ο ασφαλιστικός βίος του κάθε ασφαλισμένου). Ακόμη και ελάχιστες να είναι οι αποδόσεις αυτές, σε κάθε περίπτωση είναι προτιμότερες από την απ' ευθείας χορήγησή τους στους συνταξιούχους, χωρίς καμμία απολύτως απόδοση. Πρέπει όμως να παρατηρηθεί ότι στη σύγχρονη, παγκοσμιοποιημένη αγορά, τέτοιες τεράστιες συσσωρεύσεις κεφαλαίων έχουν πολύ μεγάλες πιθανότητες να έχουν από καλές έως πολύ καλές αποδόσεις - και αυτές τις καρπούται ο κάθε ασφαλισμένος σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα.

[Δεν πρέπει να μας διαφεύγει, εξ άλλου, ότι και τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων που λειτουργούν με το διανεμητικό σύστημα, όπως τα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία, επενδύονται και στις κεφαλαιαγορές]

Ως προς την εργασιακή ανασφάλεια, πρέπει να παρατηρηθεί ότι οι προϋποθέσεις συνταξιοδότησης σε ένα κεφαλαιοποητικό σύστημα καθορίζονται βάσει του συσσωρευμένου κεφαλαίου σε σχέση με την ηλικία, και όχι βάσει του αριθμού των ημερομισθίων ή των ετών ασφάλισης. Έτσι, ένας μισθωτός ή ένας ελεύθερος επαγγελματίας ή επιχειρηματίας έχει τη δυνατότητα να καταβάλλει μεγαλύτερες εισφορές σε περιόδους παχέων αγελάδων, ώστε να αναπληρώσει τυχόν ελλείψεις που οφείλονται στην ανεργία ή σε κακές οικονομικές συγκυρίες για την επιχείρησή του. Τέτοια διέξοδος δεν παρέχεται στο διανεμητικό σύστημα, καθώς όλες οι εισφορές πάνε υπέρ του συστήματος και στην απόλυτη ευχέρεια των διαχειριστών του ως προς την αξιοποίησή τους - οπωσδήποτε, δε, δεν ωφελούν ατομικά τον κάθε ασφαλισμένο.

Ο αρθρογράφος καταλήγει να παραδέχεται κάποια από τα πλεονεκτήματα του κεφαλαιοποιητικού συστήματος και να προτείνει την αντιστάθμιση του ισχύοντος διανεμητικού συστήματος με την εισαγωγή, εν μέρει, του κεφαλαιοποιητικού συστήματος στα ταμεία επικουρικής ασφάλισης (το άρθρο γράφηκε το 2002). Η τελική του πρόταση δεν διαφέρει και πάρα πολύ, στη βάση της, από την πρόταση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας για δύο πυλώνες ασφάλισης, τον κεφαλαιοποιητικό και το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα (που θα παρέχεται σε όλους, με προϋποθέσεις μόνον ηλικιακές, ανεξαρτήτως εισφορών), πρόταση για την οποία θα κάνουμε λόγο σε επόμενη ανάρτηση.

Ωστόσο, υπάρχουν δύο αρκετά σημαντικές διαφορές: η μία έχει να κάνει με την αναλογία μεταξύ της σύνταξης που θα προέρχεται από την κεφαλαιοποίηση των εισφορών και την "εθνική" (η Φιλελεύθερη Συμμαχία προτείνει το μεγαλύτερο μέρος της σύνταξης να είναι από το κεφαλαιοποιητικό σύστημα) και η δεύτερη έχει να κάνει με την προέλευση της σύνταξης που δεν προέρχεται από την κεφαλαιοποίηση. Η εθνική σύνταξη πρέπει να αποσυσχετισθεί από τις εισφορές και να προέρχεται από τη γενική φορολογία.

Η ομιλία του Μίμη Ανδρουλάκη στη Βουλή για το ασφαλιστικό

(από την ιστοσελίδα του)

Ο κ. Ανδρουλάκης αναφέρθηκε σε κάποιες προτάσεις του ΠΑΣΟΚ (εν μέρει διανεμητικό, εν μέρει ανταποδοτικό σύστημα), τις οποίες δεν έχουμε διαβάσει πουθενά. Επέμεινε ιδίως στο Εθνικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης. Κάνει ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις για τα προβλήματα που μπορούν να προκύψουν εάν αποσυνδεθούν (ως ανταποδοτικότητα) οι εισφορές από τις συντάξεις. Δεν μπορώ να συσχετίσω τα όσα λέει με τα όσα έχω διαβάσει από την ιστοσελίδα του ΠΑΣΟΚ ή έχω ακούσει από τα υπόλοιπα στελέχη του. Δείτε το, πάντως, αξίζει τον κόπο (χωρίς να είναι από τις καλύτερες αγορεύσεις του).

Σύγκριση κεφαλαιοποιητικού και διανεμητικού ασφαλιστικού συστήματος

Με το ζήτημα είχαμε ασχοληθεί και τον Αύγουστο, η Φιλελεύθερη Συμμαχία, μάλιστα, είχε οργανώσει εκδήλωση για την παρουσίαση της πρότασής της στη Θεσσαλονίκη. Σ' αυτό το κείμενο είχαμε μιλήσει για τη σύγκρουση των γενεών, στην οποία αναπόφευκτα οδηγεί το σημερινό ασφαλιστικό σύστημα, ενώ σ' αυτή την ανάρτηση είχαμε παρουσιάσει κάποια από τα βασικά προτερήματα του κεφαλαιοποιητικού συστήματος.

Μια από τις λεπτομέρειες που χαρακτηρίζουν τις διαφορές μεταξύ των δύο βασικών μορφών συστημάτων είναι και ποιος, και με ποια κριτήρια, καθορίζει το ύψος των εισφορών, το ύψος των συντάξεων και την ηλικία συνταξιοδότησης. Σε ένα διανεμητικό σύστημα είναι αναπόφευκτο (και υποχρεωτικό) όλα να καθορίζονται από το κράτος. Το κράτος έχει τη γενική εποπτεία του ασφαλιστικού συστήματος και νομοθετικά ορίζει τους όρους συμμετοχής σ' αυτό. Κανείς δεν μπορεί να δώσει μεγαλύτερες ή μικρότερες εισφορές από τις καθορισμένες, κανείς δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη λήψη μεγαλύτερης ή μικρότερης σύνταξης από τη νομοθετημένη. Αν δεχθούμε ότι οι αποφάσεις του κράτους καθορίζονται από πολιτικές πιέσεις, τότε είναι προφανές ότι ιδιαίτερη μεταχείριση επιφυλάσσεται για ομάδες με προνομιούχες/ πελατειακές σχέσεις με το κράτος, χαρακτηριστικό παράδειγμα οι συνταξιούχοι της ΔΕΗ ή οι προώρως αποχωρήσαντες υπάλληλοι του ΟΤΕ (ή με ομάδες, τις οποίες η κυβερνώσα παράταξη επιθυμεί να προσεταιρθσθεί - βλ. τρίτεκνοι). Ακόμη όμως κι εάν όλοι οι ασφαλισμένοι και οι συνταξιούχοι πλήρωναν ακριβώς τις ίδιες εισφορές και λάμβαναν τις ίδιες συντάξεις, η εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία θα υπέκειτο στις αντικρουόμενες πιέσεις των νεώτερων - ασφαλισμένων (που θα ζητούσαν μικρότερες εισφορές και ευκολότερη πρόσβαση στη συνταξιοδότηση) και των μεγαλύτερων στην ηλικία - συνταξιούχων (που θα ζητούσαν μεγαλύτερες συντάξεις). Οι αποφάσεις θα υπαγορεύονταν περισσότερο από τις εκάστοτε πολιτικές συγκυρίες, παρά από υπολογισμούς και την επιδίωξη διατήρησης και ανάπτυξης του συστήματος, με γνώμονα το παρόν ή, έστω, τις προσεχείς εκλογές, και οπωσδήποτε χωρίς μακροχρόνιο ορίζοντα. Για παράδειγμα, το κράτος, θέλοντας να ικανοποιήσει και τους μεν και τους δε, θα μείωνε τις εισφορές, αυξάνοντας παράλληλα τις συντάξεις, με αποτέλεσμα το αναλογιστικό έλλειμμα των ταμείων να αυξάνεται ή να μην διατηρούνται αποθεματικά, τα οποία θα μπορούσαν να έχουν καλές αποδόσεις.

Έστω, όμως, ότι το κράτος κάνει ορθολογική διαχείριση. Σε τι θα συνίστατο αυτή; Στον καθορισμό του ύψους των εισφορών και των συντάξεων βάσει των δημογραφικών μεγεθών (και με πρόβλεψη για το μέλλον), ώστε το σύστημα να εξακολουθεί να διατηρείται. Δηλαδή θα υπολόγιζε εισροές και εκροές, καθώς και υποχρεώσεις: εάν έκρινε ότι η δημογραφική συγκυρία το απαιτούσε, μια ορθολογική διαχείριση του διανεμητικού συστήματος θα οδηγούσε σε αύξηση των εισφορών (που, μεσοπρόθεσμα, θα μπορούσαν να γίνουν και αβάστακτες) και μείωση των συντάξεων (που θα γινόταν εξευτελιστικές) - και φαίνεται ότι η δημογραφική κατάσταση μάλλον προς τα εκεί ωθεί. Δηλαδή, στο διανεμητικό σύστημα (υπό ορθολογική διαχείριση) ο ασφαλισμένος δεν έχει συγκεκριμένη προσδοκία για το ύψος της σύνταξης που θα λάβει, δεν θα μπορεί να ξέρει καν εάν με τη σύνταξη αυτή θα μπορεί να διατηρήσει ένα συγκεκριμένο επίπεδο ζωής, αλλά το επίπεδο ζωής του θα εξαρτάται από τη δημογραφική συγκυρία.

Στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα, αντιθέτως, ο ασφαλισμένος δεν μπορεί να αδικηθεί - ό,τι έβαλε στο σύστημα, αυτό θα πάρει. Δεν επηρεάζεται αυτό ούτε από κυβερνητικές αποφάσεις, ούτε από πολιτικές σκοπιμότητες. Ακόμη περισσότερο, δεν επηρεάζεται το ποσόν του κατατεθειμένου κεφαλαίου που αντιστοιχεί σε κάθε συνταξιούχο από δημογραφικά μεγέθη. Καθορίζεται, βάσει αναλογιστικών μελετών, ένα ελάχιστο ποσό εισφορών (που είναι υποχρεωτικό), αλλά ο κάθε ασφαλισμένος έχει τη δυνατότητα να προσθέτει, με επιπλέον εισφορές, και μεγαλύτερα ποσά για το σχηματισμό του αποθεματικού κεφαλαίου που του αντιστοιχεί. Επίσης, αφήνεται σημαντικό περιθώριο επιλογής για το χρόνο συνταξιοδότησης (με αντίστοιχες αυξομειώσεις του ποσού της μηνιαίας σύνταξης και με δυνατότητα καταβολής εφ' άπαξ ποσού στο συνταξιοδοτούμενο). Οι εισφορές, δηλαδή, καθίστανται περιουσία του ασφαλισμένου, έστω και με τους περιορισμούς που τίθενται (και το κεφάλαιο του λογαριασμού του μπορεί να κληρονομηθεί!).

Συνέπεια αυτών των διαφορών είναι και ότι η απόδοση των εισφορών στο διανεμητικό σύστημα είναι εξ ανάγκης μικρή, γιατί αμέσως διοχετεύονται στην καταβολή συντάξεων. Αντιθέτως, στο κεφαλαιοποιητικό οι εισφορές συσσωρεύονται και τοκίζονται για όλο το διάστημα του ασφαλιστικού βίου του εργαζομένου, με αποτέλεσμα οι αποδόσεις να είναι πολύ μεγαλύτερες.

Άλλη συνέπεια του χαρακτήρα των συσσωρευμένων εισφορών ως περιουσίας του ασφαλισμένου είναι ότι δεν μπορεί να επεμβαίνει το κράτος και να ασκεί επιδοματική πολιτική εις βάρος των ασφαλιστικών ταμείων και των αποθεματικών τους. Εάν η Πολιτεία κρίνει ότι μια κοινωνική ομάδα ή ένα συγκεκριμένο πρόσωπο έχει ανάγκη υποστήριξης, η υποστήριξη αυτή καλύπτεται υποχρεωτικά (εάν έχουμε κεφαλαιοποιητικό ασφαλιστικό σύστημα) από το γενικό προϋπολογισμό, όπως και θάπρεπε. Ο χαρακτήρας των κεφαλαίων που σχηματίζονται ως αποθεματικά, από τα οποία θα προέλθει η συνταξιοδότηση (και παράλληλα ο χαρακτήρας του ασφαλιστικού συστήματος) δεν αλλοιώνεται στα πλαίσια ενός κεφαλαιοποιητικού ασφαλιστικού συστήματος.

Να επισημάνω πάλι το εξής (που θα αναπτυχθεί στην ανάρτηση την αφιερωμένη στην αντιμετώπιση της κριτικής κατά του κεφαλαιοποιητικού συστήματος): η υιοθέτηση του κεφαλαιοποιητικού ασφαλιστικού συστήματος δεν σημαίνει και άρνηση του κράτους να συνδράμει τους ανθρώπους εκείνους που, για οποιονδήποτε λόγο, δεν μπορούν να ενταχθούν σ' αυτό (λ.χ. λόγω αναπηρίας). Απλώς, η συνδρομή αυτή πρέπει να επιβαρύνει το σύνολο της κοινωνίας, διά της φορολογίας, και να μην θέτει σε κίνδυνο τις μελλοντικές συντάξεις των ασφαλισμένων.

Βασική εναλλακτική επιλογή στο ασφαλιστικό σύστημα: το κεφαλαιοποιητικό σύστημα

Σε προηγούμενη ανάρτηση αναλύσαμε τα όρια του διανεμητικού (ή "pay as you go") συστήματος. Διαπιστώσαμε ότι το βασικό δομικό του μειονέκτημα είναι ότι εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την αναλογίαμεταξύ ασφαλισμένων και συνταξιούχων. Ξέρουμε, επίσης, ότι η αλλαγή της ηλικιακής σύνθεσης του πληθυσμού προς όφελος των μεγαλύτερων ηλικιών οδηγεί στην αύξηση των συνταξιούχων, τη μείωση των ασφαλισμένων και την αύξηση, αντίστοιχα, του βάρους, υπό μορφήν εισφορών. που πρέπει να επωμισθούν οι ασφαλισμένοι, προκειμένου να καλύψουν τις συντάξεις των ήδη συνταξιούχων. Ήδη, μάλιστα, οι εισφορές σε πολλά ταμεία δεν επαρκούν σχεδόν για να καλύπτουν τις συντάξεις, με αποτέλεσμα να απαιτείται ενίσχυση του ταμείου από τον κρατικό προϋπολογισμό. Έτσι, τα τεράστια αποθεματικά που συγκεντρώνονται από τις εισφορές μένουν και αναξιοποίητα ως κεφαλαιακή αξία, καθώς κατ' ευθείαν διοχετεύονται στην κάλυψη των τρεχουσών υποχρεώσεων των ταμείων για καταβολή συντάξεων. Από τα παραπάνω και μόνο (χωρίς να υπεισέλθουμε σε άλλες δυσλειτουργίες που προκαλεί το ισχύον διανεμητικό σύστημα) προκύπτει η αναγκαιότητα μιας εναλλακτικής πρότασης. Μια τέτοια πρόταση συνιστά το λεγόμενο κεφαλαιοποιητικό σύστημα, το οποίο έχει ήδη εισαχθεί με τον ένα ή άλλο τρόπο σε διάφορα κράτη στον κόσμο. Ας δούμε, στην ανάρτηση αυτή, τα πολύ βασικά του χαρακτηριστικά.

Η ιδέα του κεφαλαιοποιητικού συστήματος είναι πολύ απλή και μοιάζει σε πολλά με την αποταμίευση που κάνει ένα νοικοκυριό ή ο καθένας από εμάς. Οι εισφορές που ο ασφαλισμένος θα έδινε στο σύστημα δεν θα διοχετεύονται κατ' ευθείαν στην καταβολή συντάξεων, αλλά διατηρούνται σε ατομικούς λογαριασμούς* και θα σχηματίζουν ένα κεφάλαιο, από το οποίο, όταν έλθει η ηλικία της συνταξιοδότησης, θα προκύψει η σύνταξη του συγκεκριμένου ασφαλισμένου. Μέχρι τότε ο ασφαλισμένος δεν θα έχει δικαίωμα να αφαιρέσει χρήματα από το λογαριασμό του ενώ, όταν συμπληρώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης (οι οποίες μπορεί να είναι και ελαστικές και να αφήνονται, σε κάποιο βαθμό, και στην επιλογή του ασφαλισμένου), θα του απονεμηθεί σύνταξη βάσει του προσδοκίμου ορίου της παραπέρα ζωής του - θα υπολογίζεται, δηλαδή, τι σύνταξη θα μπορεί να του αποδίδει το κεφάλαιο που συσσώρευσε στο λογαριασμό του, ώστε να την λαμβάνει μηνιαίως μέχρι να πεθάνει (θα προβλέπονται και σχετικές ασφαλιστικές δικλείδες, για την περίπτωση που ξεπεράσει το προσδόκιμο όριο ηλικίας) και αυτήν τη σύνταξη θα λαμβάνει. Μάλιστα, στην περίπτωση που πεθάνει και δεν έχει εξαντλήσει το συσσωρευμένο κεφάλαιό του (ή που πεθάνει, προτού αρχίσει να συνταξιοδοτείται), αυτό θα μπορεί να περιέλθει στους κληρονόμους του, καθώς θα αποτελεί περιουσία του, υπό τους περιορισμούς που αναφέραμε.

Αυτή είναι η βασική μορφή του συστήματος. Έχει κάποια βασικά πλεονεκτήματα σε σχέση με το ισχύον διανεμητικό σύστσημα. Το πρώτο, και σημαντικότερο, είναι ότι η σύνταξη που θα λάβει κάποιος στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα δεν εξαρτάται από την αναλογία ασφαλισμένων/ συνταξιούχων, αλλά αποκλειστικά από τις εισφορές που έχει καταβάλει σ' αυτό. Το δεύτερο είναι ότι, όπως προκύπτει, το σύστημα αυτό είναι πλήρως ανταποδοτικό. Έτσι παρέχονται περισσότερα κίνητρα για αποφυγή της εισφοροδιαφυγής, αλλά και για εκούσια καταβολή αυξημένων εισφορών, σε σχέση με τις υποχρεωτικές (σαν να λέμε, με τα σημερινά δεδομένα, για αλλαγή ασφαλιστικής κατηγορίας). Εν ολίγοις, το κεφαλαιοποιητικό σύστημα οδηγεί με περισσότερες πιθανότητες στην καταβολή σύνταξης, και μάλιστα ανάλογης με τις καταβληθείσες εισφορές, σε σχέση με το ισχύον διανεμητικό. Έτσι, εκπληρώνει σε μεγαλύτερο βαθμό τη βασική αποστολή του συνταξιοδοτικού συστήματος, που είναι η εξασφάλιση επαρκούς εισοδήματος στους ανθρώπους που, λόγω ηλικίας, δεν θα είναι πλέον εις θέσιν να εργάζονται.

Σε επόμενες αναρτήσεις θα εμβαθύνουμε στη σύγκριση του κεφαλαιοποιητικού με το διανεμητικό σύστημα. Επίσης, θα παρουσιάσουμε την κριτική που έχει δεχθεί το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, λιγότερο ή περισσότερο σοβαρή, καθώς και τις λύσεις που έχουν προταθεί, για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που το κεφαλαιοποιητικό εμφανίζει. Ακόμη, θα συζητήσουμε τη διαδικασία μετάβασης από το ισχύον σύστημα σε ένα κεφαλαιοποιητικό. Θέλουμε να καταλήξουμε παρουσιάζοντας την πρόταση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας για το ασφαλιστικό, η οποία έχει ως βάση της (αλλά όχι αποκλειστικά) το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, και να την συζητήσουμε.

* Ο Στέφανος Μάνος, παρουσιάζοντας την πρόταση του κόμματος "Οι Φιλελεύθεροι" για το ασφαλιστικό σύστημα (η πρόταση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην πρόταση των "Ταύρων") έθεσε ένα απλό, υποθετικό ερώτημα στο ακροατήριό του: "Σκεφθείτε τι σύνταξη θα μπορούσατε να εξαφαλίσετε, αν τις εισφορές σας τις βάζατε σε έναν απλό λογαριασμό ταμιευτηρίου και η σύνταξή σας καθοριζόταν από το υπόλοιπο που θα είχε ο λογαριασμός αυτός, όταν θα ερχόταν η ηλικία για να πάρετε σύνταξη". Νομίζω ότι το παράδειγμα είναι πολύ ανάγλυφο.