Οι Φωνές που δεν Ακούγονται στο Πανεπιστήμιο

Άλλο ένα πολύ καλό άρθρο που δημοσιεύθηκε στην καθημερινή από τους Αριστείδη Χατζή και Γιούλη Φωκά-Καβαλιεράκη σχετικά με τα αίτια των πρόσφατων επεισοδίων.

Οι Διανοούμενοι που μας Λείπουν

Ισως τελικά να έχουμε πνευματική ελίτ και να μην το ξέραμε.Ισως να μην είναι(στο σύνολο του) το καλλιτεχνικό στερέωμα της χώρας μας η glamorous εκδοχή ενός ρηχού αριστερισμού.Σε κάθε περίπτωση αυτό το άρθρο δείχνει ότι κάποιοι αντιδρούν στις αθλιότητες των τελευταίων ημερών.

Η εξέγερση, η βία, η επανάσταση

Παραθέτω κάποιες σκόρπιες σκέψεις επ' αφορμή και ενός άλλου πολύ ωραίου και πολύ περιεκτικού κειμένου που δημοσιεύθηκε σχετικά με τα επεισόδια.

Τα επεισόδια και οι καταστροφές στο κέντρο της Αθήνας και σε πολλές άλλες πόλεις έχουν ονομασθεί "εξέγερση" των νέων ενάντια σε όλα τα κακώς κείμενα της κοινωνίας μας. Παρουσιάζονται ως η υγιής αντίδραση ενός μέρους του πληθυσμού, το οποίο δεν πρόλαβε να "αλλοτριωθεί" από τα όσα κακά κάνουν οι μεγάλοι - ότι μόνον οι νέοι αυτοί, ηλικίας 15-16 ετών οι περισσότεροι, νοιάζονται αρκετά για τα στραβά του κρατικού μηχανισμού και τις παθογένειες της κοινωνίας και της οικονομίας, ώστε να αντιδρούν. Τους αποδίδεται, μάλιστα, και αίσθημα απελπισίας όσον αφορά τις δικές τους προοπτικές.

Αντιθέτως, όσοι καταδικάζουμε τα φαινόμενα βίας και παρανομίας που παρατηρούνται (χωρίς να εξανιστάμεθα το ίδιο έντονα για το Βατοπέδι, τα 700 ευρώ, την ακρίβεια κ.λπ.) είμαστε συμβιβασμένοι, βολεμένοι κ.λπ. Επίσης, επειδή ζητούμε η Πολιτεία να επιτελέσει τον αστυνομικό της ρόλο, είμαστε και ακροδεξιοί.

Όλη αυτή η συζήτηση κινείται μέσα σε μια γενικότερη θολούρα: ταυτίζεται η καταστροφή με τον αγώνα, η αγωνία για την περιουσία ενός μαγαζάτορα με τη στήριξη στο "σύστημα", ενώ γίνονται και εκατέρωθεν συμψηφισμοί ("συμψηφισμός": άλλη λέξη, της οποίας το περιεχόμενο έχει αλλοιωθεί, ώστε να σημαίνει, στο πλαίσιο της συζήτησης αυτής, η σύγκριση και η αλληλοεξουδετέρωση των αρνητικών συνεπειών που προκύπτουν από καταδικαστέες πράξεις εκατέρωθεν, ωσάν η καταστροφή των καταστημάτων να εξουδετερώνει το κακό που έγινε με τη δολοφονία του μαθητή).

Κάποια πράγματα πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε: κατά πρώτον, δεν μπορούμε να κινούμαστε αδιαφορώντας για τη νομιμότητα. Αυτή είναι - καλή ή κακή, έχουμε συντεταγμένο κράτος. Εάν δεν μας αρέσουν οι νόμοι, υπάρχει δημοκρατική διαδικασία, έστω και με πολλές ατέλειες, για να διορθωθούν. Εάν η ενέργεια που επιδείχθηκε στις καταστροφές είχε επιδειχθεί σε συμμετοχή σε δημοκρατικές διαδικασίες, θα είχαν γίνει πολλές ουσιαστικές αλλαγές.

Το δεύτερο που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε είναι αυτό το ψευδο-δίπολο ανάμεσα στον "αγώνα" και το ¨λήθαργο". Η συμβολή του καθενός μας στην αλλαγή της κοινωνίας προς το καλύτερο γίνεται με πολλούς τρόπους, κυρίως με το να είμαστε συνεπείς στις ατομικές μας υποχρεώσεις καθημερινά. Από εκεί και πέρα, η επέμβαση στην πολιτική σκηνή ή την κοινωνία των πολιτών που γίνεται εντός των θεσμών, λ.χ. με συμμετοχή σε πολιτικά κόμματα ή σε μη κυβερνητικές οργανώσεις, είναι επίσης αγώνας. Αγώνας που έχει νόημα και είναι αξιέπαινος είναι αυτός που γίνεται με στόχευση, με προοπτική μιας αλλαγής. Η "αφύπνιση" διά της βίας δεν είναι τίποτε άλλο, παρά προτροπή προς στείρα άρνηση. Όλοι θέλουμε η κοινωνία μας να γίνει καλύτερη - δεν χρειάζεται να καταστρέφουμε περιουσίες άλλων, για να το δείχνουμε αυτό. Η διαφορά ανάμεσα στην ουσιαστική πολιτική συμμετοχή και στην τυφλή βία είναι ότι η πρώτη περιέχει και συγκεκριμένη πρόταση, την θέτει υπό την κρίση των συμπολιτών σε ελεύθερο διάλογο και δεν προσπαθεί να επιβληθεί με τσαμπουκά. Οι περισσότεροι από αυτούς που έχουν ήδη αποφασίσει ότι η κοινοβουλευτική δημοκρατία, όπως λειτουργεί στην Ελλάδα σήμερα, δεν παρέχει τα μέσα για πραγματικές αλλαγές κατά κανόνα δεν έχουν προσπαθήσει να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές της. Και, στο κάτω-κάτω, εάν κάποιες προτάσεις ή κάποιες αλλαγές ή κάποιες απόψεις που έχει ένας πολίτης απορρίπτονται από την πλειοψηφία, δεν σημαίνει ότι μπορεί να τις επιβάλλει ή να αποπειράται να τις επιβάλει διά της βίας.

Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει τι σημαίνει, στην πράξη, το να θέτουμε τη νομιμότητα και τους θεσμούς σε δεύτερη μοίρα, σε σχέση με αυτό που θεωρούμε (όσο έντονα κι αν το πιστεύουμε) το σωστό. Κάτι τέτοιο δικαιολογεί την αυθαιρεσία εκ μέρους οποιουδήποτε. Κάτι τέτοιο δικαιολογεί ακόμη και δικτατορία, εάν αυτοί που πιστεύουν ότι έχουν δίκαιο διαθέτουν και τα όπλα για να το στηρίξουν.

Κι όμως - οι περισσότεροι σχολιαστές των ΜΜΕ και πολλοί πολιτικοί κάθονται και όχι απλώς δικαιολογούν τις πράξεις βίας και την κατάλυση της νομιμότητας, αλλά τις επαινούν κιόλας. Ενώ, μάλιστα, η Πολιτεία δεν θεωρεί τους ανηλίκους που συμμετέχουν στις καταστροφές ικανούς για να λαμβάνουν σημαντικές αποφάσεις ή να δεσμεύονται δικαιοπρακτικά, τους αντιμετωπίζει με επιείκεια (για την ακρίβεια, με διαφορετικού τύπου ποινικό σωφρονισμό) εάν εγκληματίσουν, οι περισσότεροι σχολιαστές τους δίνουν δίκαιο και "δικαίωμα" να κρίνουν οι ίδιοι ότι οι νόμοι δεν πρέπει να συγκρατήσουν την εκδήλωση της οργής τους. Δεν έχω διακρίνει και κάποιο όριο, στο οποίο η παρανομία πλέον δεν θα δικαιολογείται από τα ΜΜΕ. Ίσως το όριο αυτό να είναι η ανθρώπινη ζωή.

Ίσως με τον τρόπο αυτό κάποιοι να ησυχάζουν από τις τύψεις τους: εκείνοι που θεωρούν ότι δεν έκαναν οι ίδιοι όσα έπρεπε, για να είναι η κοινωνία μας καλύτερη ή το πολιτικό μας σύστημα λιγότερο διεφθαρμένο και περισσότερο διαφανές (φυσικά, δεν μπορώ να δω σε τι θα αλλάξει το πολιτικό σύστημα από τις εκτεταμένες καταστροφές σε διάφορες πόλεις της χώρας). Και γι' αυτό, γενικεύοντας τη στάση τους, να αποδίδουν σε όλους εμάς που αγωνιζόμαστε εντός της νομιμότητας ¨λήθαργο" και "αδιαφορία".

Αυτό όμως δεν δικαιολογεί τον έπαινο της παρανομίας. Ίσα-ίσα που η παρανομία, ειδικά εάν γίνεται με κουκούλες, ανώνυμα και μαζικά (και με δεδομένη την ανοχή των αστυνομικών αρχών, μετά το τραγικό συμβάν), δεν μπορεί να θεωρηθεί "αγώνας". Δεν υπάρχει κάτι δικό του που να θυσιάζει ο ίδιος ο "αγωνιζόμενος". Ακόμη περισσότερο, η μορφή αυτή δεν είναι δημιουργική - είναι καταστροφική. Θα μπορούσαν να βγουν οι κουκουλοφόροι και να αυτομαστιγώνονται - τότε να δείτε τι πρωτοσέλιδα θα έκαναν ανά τον κόσμο. Όμως ούτε μια τέτοια ενέργεια (πέρα από την προφανή ανοησία της) θα είχε αποτέλεσμα, επειδή δεν θα είχε το στοιχείο της δημιουργίας.

Προσέξτε, δεν είμαστε σε περίοδο δικτατορίας, όπου και μόνο το να γίνει γνωστό ότι υπάρχει αντίσταση είναι μεγάλη υπόθεση. Τότε, δικαιολογείται ακόμη και η "αντίσταση για την αντίσταση", καθώς απαιτείται ένα υπόστρωμα αντιδράσεως, αρχικά αρνητικής απέναντι σε ένα δικτατορικό καθεστώς, ώστε να ακολουθήσουν τα θετικά και δημιουργικά στοιχεία. Σήμερα, όμως, που διαθέτουμε (σε σημαντικό, αν και όχι απόλυτο βαθμό) ελευθερία του λόγου και άφθονα μέσα, διά των οποίων μπορούμε να κοινοποιούμε τις ιδέες μας και να συμμετέχουμε σε διαλόγους, έχουμε το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και μπορούμε να συμβάλλουμε ουσιαστικά στη θεμελίωση μιας κοινωνίας των πολιτών, η αντίδραση για την αντίδραση είναι αδικαιολόγητη. Και μόνο για επανάσταση δεν πρόκειται: δεν θα ανατραπεί το πολίτευμα, απλώς κάποιοι συμπολίτες μας θα υποφέρουν. Πρόκειται για καταστροφή και, οπωσδήποτε, όχι για δημιουργική.

ΥΓ. Διαβάστε κι αυτό το κείμενο του Χαρίδημου Τσούκα από το e-rooster.

Ένα ακόμη πολύ κατατοπιστικό κείμενο για τα επεισόδια

Διαβάστε το στους e-roosters, εδώ.

"Η αποκατάσταση της κοινωνικής ειρήνης προϋποθέτει φυσικά επιβολή της έννομης τάξης. Ταυτόχρονα όμως προϋποθέτει και τον αφοπλισμό από επιχειρήματα και την ιδεολογική απομόνωση των σημερινών ιδεολογικών φορέων της αντιδραστικής βίας."

Μεγάλη κουβέντα ο "αφοπλισμός από τα επιχειρήματα" - χρειάζεται ριζικές αλλαγές στο πολιτικό σύστημα. Ή, για να χρησιμοποιήσω τα ίδια τα λόγια του συγγραφέα:

"Και αυτό δεν γίνεται στα λόγια. Μπορεί να γίνει μόνο μέσα από μια ριζική μεταρρύθμιση του κράτους. Δεν έχει σήμασια μόνο η επιβολή της τάξης. Έχει σημασία και ο τρόπος που αυτό γίνεται, ώστε να αποκαταστήσει την αξιοπιστία του κράτους και την εμπιστοσύνη του πολίτη απέναντί του."

Ο J. Brady Kiesling για τα επεισόδια

Ο γνωστός Αμερικανός διπλωμάτης (είχε παραιτηθεί από το διπλωματικό σώμα ενώ υπηρετούσε στην Αθήνα εις ένδειξη διαμαρτυρίας για την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ) σε ένα καταπληκτικό άρθρο στην Καθημερινή.

Ο Διονύσης Γουσέτης για τα επεισόδια

Μπορεί να μην ασπαζόμαστε 100% τις θέσεις του, ωστόσο πρόκειται για ένα αξιόλογο άρθρο στο e-rooster.

Μια πολύ καλή αποτίμηση των όσων συμβαίνουν

Διαβάστε αυτό το κείμενο, στο οποίο γίνεται μια πολύ καλή αποτίμηση των συμβάντων από το θάνατο του 15χρονου μαθητή και μετά.

Τάξη, ασφάλεια και φιλελεύθερα διλήμματα

Η διατύπωση θέσεων, απόψεων κ.λπ. για τα γεγονότα των τελευταίων ημερών είναι ιδιαιτέρως δύσκολη για εμάς. Αυτό ισχύει για δύο λόγους: πρώτον, διότι είναι πολύ δύσκολη η νηφάλια τοποθέτηση σε ένα περιβάλλον που είναι ιδιαιτέρως φορτισμένο συναισθηματικά, καθώς έχει προηγηθεί ο θάνατος ενός ανθρώπου που προκλήθηκε από ενέργεια κρατικού οργάνου - δεύτερον, επειδή πάρα πολλοί συμπολίτες μας βιώνουν την καταστροφή της περιουσίας τους, του αποτελέσματος των κόπων μιας ζωής, αλλά και νοιώθουν ανασφαλείς για τη ζωή ή τη σωματική τους ακεραιότητα, με αποτέλεσμα να καθίσταται αναγκαία η καίρια παρέμβαση των κρατικών μηχανισμών, των μηχανισμών καταστολής, έναντι των οποίων η ανακλαστική τοποθέτησή μας είναι αρνητική. Για το λόγο αυτό και πρέπει να ξεκαθαρίζουμε κάποιες βασικές παραμέτρους της συζήτησης, προτού μπούμε στη διαδικασία να τοποθετούμαστε αναλυτικά, όπως έκανε σε σημαντικό βαθμό ο Joe στην προηγηθείσα ανάρτησή του.

Μια βασική παράμετρος είναι η εξής: εάν η καταστροφή περιουσιακών στοιχείων είναι απαραίτητη για να σωθεί μια ανθρώπινη ζωή, τότε την αποδεχόμαστε. Ωστόσο, οι καταστροφές κι οι βανδαλισμοί που έχουν προκληθεί μετά το φόνο του 15χρονου μαθητή δεν μπορούν να γίνονται με επίκληση είτε της μνήμης του (την οποία δεν μπορώ να καταλάβω και πώς τιμούν) είτε της ζωής ή του τρόπου που πέθανε. Καμμία καταστροφή δεν πρόκειται να τον επαναφέρει στη ζωή. Είναι εντελώς διαστρεβλωτική η λογική του τύπου: "εδώ ένας άνθρωπος πέθανε, μια ανθρώπινη ζωή χάθηκε, ποιος νοιάζεται για τις περιουσίες". Αντιστρόφως, η αγωνία των καταστηματαρχών για τις περιουσίες τους δεν μπορεί να συσχετισθεί με τυχόν έλλειψη σεβασμού στη μνήμη του παιδιού που σκοτώθηκε. Είναι, δηλαδή, στην περίπτωσή μας κάτι διαφορετικό ο φόνος ενός ανθρώπου από τις καταστροφές περιουσιών τρίτων που ακολουθούν. Και, φυσικά, οι καταστροφές αυτές δεν μπορούν να δικαιολογηθούν ούτε από "οργή", ούτε από "αγανάκτηση", ιδίως μάλιστα όταν στρέφονται κατά προσώπων που δεν έχουν καμμία απολύτως σχέση με το περιστατικό του φόνου.

Δεύτερο θέμα είναι η παρουσία, η αρμοδιότητα, ο εξοπλισμός κ.λπ. των αστυνομικών. Από τη μία είναι λογικό να δυσπιστούμε έναντι της κρατικής εξουσίας, ειδικά μετά από πρόσφατα κρούσματα αυθαιρεσιών, οι οποίες κορυφώθηκαν με το φόνο του μαθητή - ή, για να το πούμε αλλιώς: μπορούμε να εμπιστευόμαστε τους αστυνομικούς, δίνοντάς τους εξοπλισμό, όταν βλέπουμε ότι υπάρχει περίπτωση να καταλήξουμε ακόμη και σε φόνους πολιτών; Από την άλλη, μπορούμε να έχουμε αστυνομική εξουσία χωρίς δυνατότητα αποτροπής ή, έστω, αυτοάμυνας, η οποία δεν εξασφαλίζεται χωρίς τον οπλισμό τους; Αν δεν εμπιστευόμαστε την αστυνομία για την τήρηση της τάξης τι θα γίνει; Θα πρέπει να δεχθούμε την αυτοδικία; Θα πρέπει να αφήνουμε απροστάτευτους τους πολίτες από όποιον έχει το θράσος ή τη διάθεση να βιαιοπραγήσει εναντίον τους (για οποιονδήποτε λόγο: από ιδεολογία μέχρι πλιάτσικο); Είναι λογική αυτή που προεβλήθη από την κυβέρνηση, ότι για δύο ημέρες μετά το φόνο η αστυνομία ήταν "αμυνόμενη"; Ο συναισθηματισμός που προκάλεσε ο χαμός μιας ανθρώπινης ζωής σ' αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να θολώνει την κρίση μας - η οποία πρέπει, δυστυχώς, να καταλήξει σε απάντηση στο εξής ερώτημα: παρ' όλο που η αστυνομία μας μπορεί να είναι ανεκπαίδευτη, διεφθαρμένη, ανοργάνωτη, φοβισμένη ή εθισμένη στην αυθαιρεσία, υπάρχει καλύτερη εναλλακτική λύση για την τήρηση της τάξης; Μπορούμε, λ.χ., να εμπιστευθούμε το στρατό; (επίτηδες προκλητικό το ερώτημα - αφιερωμένο σ' όσους εύχονται την επαναφορά της χούντας!) Ή πρέπει να παραιτηθεί η οργανωμένη, συντεταγμένη Πολιτεία από αυτήν της την αρμοδιότητα, με αποτέλεσμα να αναλαμβάνει ο καθένας να υπερασπίζεται τον εαυτό του, την περιουσία του ή ό,τι ο ίδιος κρίνει άξιος υπεράσπισης διά της βίας; Δεν νομίζω ότι είναι εφικτή μια λύση, στην οποία πρωτεύοντα ρόλο δεν θα παίζει η αστυνομία. Και, φοβάμαι πολύ, μάλλον η οπλοφορούσα αστυνομία. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς θα ζητούμε από κάποιον να εργάζεται με σκοπό την προστασία του κοινού καλού από εγκληματικά στοιχεία και να μην του παρέχουμε τα απαραίτητα εργαλεία (γιατί αυτό είναι, δυστυχώς, ο οπλισμός), ώστε να μπορεί να αποτρέπει το έγκλημα και να προστατεύεται. Αποδεχόμενοι αυτό το ρόλο της αστυνομίας, χρειάζεται να εξετάσουμε πώς θα μπορούσαν να αποτραπούν οι αυθαιρεσίες της, οι οποίες, όπως φαίνεται, έχουν φθάσει στο σημείο των πυροβολισμών χωρίς να συντρέχουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις.

Τέλος, πρέπει να γίνει και κάποιος λόγος για όσους βγαίνουν στους δρόμους και "αγωνίζονται" καταστρέφοντας ή ταλαιπωρώντας. Χρειάζεται να διευκρινίσουμε ότι η καχυποψία έναντι του κράτους που μας διακρίνει δεν μπορεί να φθάσει μέχρι του σημείου να ζητούμε παραβίαση της νομιμότητας. Δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή οποιαδήποτε βίαιη παραβίαση της νομιμότητας, ειδικά μάλιστα όταν γίνεται εις βάρος συμπολιτών μας. Τέτοιες παραβιάσεις ξεκινούν από τις καταλήψεις δημοσίων κτηρίων και την απαγόρευση, διά της βίας, σε συμπολίτες μας να τα χρησιμοποιούν και καταλήγουν στην πλήρη κατάλυση της τάξης, στις καταστροφές περιουσιών, τα καψίματα κ.λπ. Κανένα κίνητρο, είτε συναισθηματικό, είτε πολιτικό, δεν δικαιολογεί τέτοιες συμπεριφορές, όσο θεωρούμε ότι είμαστε σε συντεταγμένη, δημοκρατική Πολιτεία. Πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να γίνεται επίκληση δημοκρατικών ευαισθησιών από τις οργανωμένες και βίαιες μειοψηφίες. Το πολίτευμα στη χώρα μας, με όλα τα επιμέρους ελαττώματά του, είναι μια ζώσα δημοκρατία. Κατά το μάλλον ή ήττον έχει διασφαλισθεί η ελευθερία του λόγου, της έκφρασης, της επικοινωνίας. Οι ιδέες, όσο ριζοσπαστικές κι αν είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις διαδίδονται ελεύθερα (για εξαιρέσεις έχουμε μιλήσει στο παρελθόν). Η συσχέτιση των βανδαλισμών αυτών με πράξεις αντίστασης κατά αυταρχικών καθεστώτων (ιδίως της περιόδου της δικτατορίας) είναι εξωφρενική και ενδεικτική είτε της μεγαλομανίας των όσων την κάνουν, είτε της αφέλειας που διακρίνουν στο ακροατήριό τους.

Ο γράφων, όπως και οι αδελφοί μου, δεν είμαστε ούτε ιατροδικαστές, ούτε έχουμε τα στοιχεία, για να εκφέρουμε κρίση περί των συνθηκών του φόνου. Ό,τι και να έχει γίνει, ακόμη κι εάν τα όσα ισχυρίζεται στην απολογία του ο αστυνομικός ήταν στο σύνολό τους αληθινά, πρόκειται για μια πράξη εντελώς αποτρόπαια - η αγανάκτησή μας γι' αυτήν είναι δεδομένη, όπως και η λύπη μας για το θάνατο ενός εφήβου. Ότι προσπαθούμε να αποστασιοποιηθούμε από τα συναισθήματά μας αυτά κατά τη συζήτηση περί του πρακτέτου (καθώς και το ότι επικρίνουμε όσους εκμεταλλεύονται τα συναισθήματα που έχει προκαλέσει το περιστατικό αυτό για πολιτικούς λόγους) δεν σημαίνει καθόλου ότι η στενοχώρια μας είναι μικρότερη. Το μόνο που μπορούμε να ευχηθούμε, μέσα στην οδύνη μας, είναι το περιστατικό αυτό να είναι το τελευταίο - και, στη δημοκρατική μας κοινωνία αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να αξιοποιήσουμε τα δικαιώματα που μας δίνει η δημοκρατία, το διάλογο, μέχρι και την ψήφο, ώστε να διασφαλίσουμε, στο μέτρο που μας αναλογεί, ότι κάτι τέτοιο δεν θα ξανασυμβεί.