Ποιος φταίει για τα χρέη;

Οι Νew York Times έχουν αφιέρωμα στα καταχρεωμένα αμερικανικά νοικοκυριά - και προσπαθούν να αποδώσουν ευθύνες εξίσου σε δανειολήπτες και δανειστές. Στην Ελλάδα συνεχώς ακούμε για τα "νοικοκυριά που είναι βουτηγμένα στα χρέη και τις πιστωτικές κάρτες" και όλα τα συναφή. Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις φαίνεται να παραβλέπουμε ότι ο δανεισμός είναι επιλογή του κάθε δανειολήπτη, ο οποίος θέλει πρόχειρα χρήματα πολλές φορές για καθαρά καταναλωτικά αγαθά. Να πούμε ότι η "καταναλωτική κοινωνία" είναι αυτή που φταίει; Λένε οι Times ότι δεν φταίνε μόνο οι ίδιοι οι οφειλέτες για το θάψιμό τους, αλλά κι αυτός που τους δίνει το φτυάρι!

Η κατάσταση με τον υπερβολικό δανεισμό προσφέρεται για λαϊκιστικές υστερίες. Ενώ ο δανεισμός είναι ένα οικονομικό εργαλείο, το οποίο η ίδια η αγορά γέννησε και το οποίο επιτρέπει τη σημαντική ανάπτυξή της, η κατάχρησή του δεν μπορεί παρά να αποδοθεί σ' αυτούς που θέλουν την εύκολη λύση για να ικανοποιήσουν ανάγκες, τις οποίες δεν δικαιολογεί το μέχρι τότε εισόδημά τους. Στην Ελλάδα δεν αναφέρομαι τόσο στα στεγαστικά δάνεια (που σηκώνουν ειδική συζήτηση), όσο στα καταναλωτικά, τα εορτοδάνεια, διακοποδάνεια κ.λπ. Ακόμη και στην Άγρια Δύση, όπου βρίσκομαι, πολλές φορές σηκώνω το τηλέφωνο (με κλήση από απόκρυψη) για ν' ακούσω: "Είμαστε από την Oklahoma City Bank, ενδιαφέρεσθε ν' ακούσετε για ένα δάνειο;", πράγμα που θεωρώ εκνευριστικό. Ωστόσο, η ενόχληση αυτή έχει γεννήσει τη δικαιολογία ότι κάποιοι "δεν μπορούν ν' αντισταθούν στις πιέσεις των τραπεζών" και "αναγκάζονται" να συνάψουν τέτοιου είδους δάνεια. Είναι πολύ εύκολο και σ' αυτήν την περίπτωση να μεταθέτουμε την ευθύνη από τους εαυτούς μας σε τρίτους. Αλλά, αν είναι να θέλουμε και την (πάντοτε χρήσιμη!) "προστασία της Πολιτείας" στο θέμα αυτό, επειδή δεν μπορούμε να συγκρατήσουμε τις καταναλωτικές μας ορμές, θα ήταν και συνεπές να ζητούμε από πολιτειακά όργανα να αποφασίζουν γενικότερα τι και πώς θα ξοδεύουμε.

Σε επόμενη ανάρτηση θα ασχοληθούμε με τους όρους των δανείων αυτών και το βαθμό στον οποίο θα μπορούσε να υπάρχει καταχρηστική συμπεριφορά από μέρους των τραπεζών.

Είναι τόσο κακό που έχουν κέρδη οι Τράπεζες;

Η Ελευθεροτυπία αναφέρει ότι οι Τράπεζες παρουσίασαν τεράστια κέρδη κατά το 2007 και αποδίδει τα κέρδη αυτά στη μεγάλη ψαλίδα μεταξύ επιτοκίων καταθέσεων και επιτοκίων δανεισμού - συνοδεύει μάλιστα την αναφορά αυτή με μια έρευνα, η οποία δείχνει ότι οι καταναλωτές, στην πλειοψηφία τους, θεωρούν ότι οι τράπεζες δρουν υστερόβουλα (μάλλον η διατύπωση είναι εσφαλμένη, καθώς είναι προφανές ένας τραπεζικός οργανισμός να σκοπεύει να βγάλει κέρδος και όχι ν' ασκήσει κοινωνική πολιτική -αναφέρεται στην συμπερίληψη στις δανειστικές συμβάσεις όρων, οι οποίοι δεν φαίνονται εξ αρχής επιζήμιοι για τους δανειζομένους, με σκοπό την εκμετάλλευση των όρων αυτών στη συνέχεια). Η εφημερίδα επισημαίνει και το εξής: ότι το 75% των δανειζομένων, που θεωρεί ότι οι όροι δανεισμού δεν είναι δίκαιοι και δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες των καταναλωτών, έχουν έναν "ιδιότυπο μαζοχισμό".

Ας ξεκαθαρίσουμε κάποια πράγματα: κατ' αρχήν δεν είναι κακό να έχουν κέρδη οι τράπεζες. Όταν μάλιστα όλοι σήμερα μπορούν, πρακτικά, να έχουν και μετοχές των τραπεζών στο Χρηματιστήριο, η μερισματική απόδοση είναι πολύ καλύτερη από αυτήν που θα είχαν εάν τοποθετούσαν τα χρήματά τους στους λογαριασμούς ταμιευτηρίου των ίδιων των τραπεζών. Ότι οι συμβάσεις των τραπεζών είναι πραγματικά λεόντειες και επαχθείς για τους δανειζομένους είναι αναμφισβήτητο. Αν διαβάσετε ένα πρότυπο συμβάσεως για δάνειο και δείτε από τι δικαιώματα παραιτείται ο δανειζόμενος, τι εκχωρεί στην τράπεζα κ.λπ., θα φρίξετε. Από την άλλη, ένας δανειζόμενος που πληρώνει τις δόσεις του στην ώρα του δεν αντιμετωπίζει κανένα πρόβλημα.

Εν πάση περιπτώσει, όποιος συμβάλλεται με τράπεζα αναλαμβάνει και τις ευθύνες του - και μην ξεχνάμε ότι, έστω και υπ' αυτούς τους όρους, πολλοί συνάνθρωποί μας μπόρεσαν ν' αγοράσουν σπίτι, πράγμα που λίγα χρόνια παλαιότερα ήταν αδιανόητο. Επειδή, όμως, ήδη παρατηρείται κάποια κάμψη στα στεγαστικά δάνεια (και στην αγορά οικίας, εν γένει), οι Τράπεζες έχουν βγει παγανιά με τις πιστωτικές κάρτες, τα καταναλωτικά δάνεια κ.λπ. Εκεί είναι που γίνεται, πλέον, το σώσε. Από τη μία ανεύθυνοι δανειζόμενοι δανείζονται χρήματα από τις τράπεζες, με υψηλότατα επιτόκια, για να πάρουν καινούργιο αυτοκίνητο ή να πάνε διακοπές (σε επόμενη ανάρτηση θ' ασχοληθούμε με το ποιος φταίει για το μεγάλο χρέος των νοικοκυριών προς τις τράπεζες). Από την άλλη, ανεύθυνοι υπάλληλοι χορηγούν όσο περισσότερα δάνεια μπορούν, συχνά αδιαφορώντας για την εξασφάλισή τους, με αποτέλεσμα πολύ μεγάλο μέρος των δανείων των τραπεζών να μένει απλήρωτο (μιλώ για τις περιπτώσεις, όπου δεν υπάρχουν διασφαλίσεις - δεν αναφέρομαι, δηλαδή, στην πλειοψηφία των στεγαστικών δανείων), ν' αυξάνονται δραματικά οι επισφάλειες και αυτό να έχει επιπτώσεις στην ψαλίδα μεταξύ επιτοκίων καταθέσεων και χορηγήσεων. Φοβάμαι ότι, αν συνεχισθεί αυτό το καθεστώς, θα αντιμετωπίσουμε κρίση ανάλογη με αυτή του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, το οποίο επλήγη από το μεγάλο αριθμό επισφαλών δανείων. Επίσης, δεν ξέρω κατά πόσον τα κέρδη είναι πραγματικά ή προκύπτουν από λογιστικά τερτίπια (ιδίως αναφορικά με την κατάσταση των επισφαλών απαιτήσεων) προκειμένου να παραμένουν ικανοποιημένοι οι μέτοχοι των τραπεζών.