Γιατί καταθέσαμε την παρέμβαση

Δημοσιεύω, κατόπιν αιτήματός του, το κείμενο του Αθανασίου Τσιούρα, εκ των δικηγόρων που κατέθεσαν την παρέμβαση ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας υπέρ του κύρους των πράξεων, τις οποίες προσέβαλαν με αίτηση ακυρώσεως οι περίφημοι "131" (στην πραγματικότητα 130) πολίτες και έχουν ως αντικείμενο την ανάπλαση του Βοτανικού.

Ο Φώτης Περλικός, πρόεδρος της Φιλελεύθερης Συμμαχίας και διαχειριστής του e-rooster, είχε την καλοσύνη να δημοσιεύσει αυτούσιο το κείμενο της παρεμβάσεως που κατέθεσα, μαζί με άλλους 12 πολίτες, και υπέγραψα ως δικηγόρος, μαζί με τον Τάσο Αβραντίνη, σχετικά με τη διπλή ανάπλαση των περιοχών Βοτανικού - Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Στη συζήτηση που ακολούθησε, ένας σχολιαστής έθεσε μετ' επιμονής το ερώτημα: ποια ήταν τα κίνητρά μας και γιατί προχωρήσαμε σε μια τέτοια κίνηση, η οποία έχει, κατά βάσιν (κατά την αντίληψή του) τοπικό χαρακτήρα και είναι μάλλον θέμα τοπικής αυτοδιοίκησης;

Στο εύλογο αυτό ερώτημα πρέπει να δοθούν κάποιες διευκρινίσεις. Το ζήτημα που τίθεται, με την κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας ως προς τη συμβατότητα νομοθεσίας με το άρθρο 24 του Συντάγματος (το άρθρο, με το οποίο καθιερώνεται η υποχρέωση της Πολιτείας να προστατεύει το περιβάλλον), είναι πρωτίστως θεσμικό ζήτημα. Έχει να κάνει κατά κύριο λόγο με τη δικαιοδοσία που (πρέπει να) έχει το Συμβούλιο της Επικρατείας (εφ' εξής: ΣτΕ) στις διαφορές αυτές. Εξετάζοντας νομικά το θέμα, το ΣτΕ πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στο άρθρο 26 (το οποίο προβλέπει το διαχωρισμό των λειτουργιών μεταξύ νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας) και στο άρθρο 24 του Συντάγματος, το οποίο προβλέπει ότι όλα τα κρατικά όργανα οφείλουν να προστατεύουν το περιβάλλον. Το ζήτημα που τίθεται είναι, κυρίως, το εξής: δεδομένου του ότι οι κρίσεις για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις κάποιων ενεργειών είναι προεχόντως επιστημονικές, μπορεί ένα δικαστικό όργανο, το ΣτΕ εν προκειμένω, να υποκαθιστά την κρίση, στην οποία έχει καταλήξει η νομοθετική ή η εκτελεστική εξουσία, οι οποίες έχουν και πρόσβαση (κυρίως η εκτελεστική) στις εξειδικευμένες αυτές επιστήμες; Λ.χ. η μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων συντάχθηκε από μηχανικούς (κατά κύριο λόγο) της διοικήσεως, οι οποίοι έκριναν ότι οι παρεμβάσεις που γίνονται δεν θα πλήξουν το περιβάλλον. Μπορεί το ΣτΕ να έλθει και να ανατρέψει την κρίση τους αυτή;

Το ερώτημα αυτό έχει και μια πρακτική συνέπεια. Κατ' ανάγκην ένα όργανο, το οποίο είναι επιφορτισμένο με την προστασία του περιβάλλοντος (τέτοιο είναι και το ΣτΕ) όχι δρώντας το ίδιο, αλλά εγκρίνοντας ή απορρίπτοντας δράσεις των άλλων οργάνων της Πολιτείας, θα είναι συντηρητικό στις επιλογές του. Η λογική είναι ότι η αδράνεια μπορεί να μη βελτιώσει, αλλά οπωσδήποτε δεν θα επιβαρύνει το περιβάλλον, ενώ, από την άλλη, μια δράση μπορεί να έχει είτε θετική, είτε αρνητική επίπτωση στο περιβάλλον. Ο φόβος μιας αρνητικής επίπτωσης οδηγεί το ΣτΕ στην υιοθέτηση αρκετά σκληρών (ίσως και άκαμπτων) κριτηρίων, διά των οποίων απορρίπτει τις περισσότερες δράσεις τέτοιας μορφής. Επίσης, αρνείται να χρησιμοποιήσει ως κριτήριο (παρά μόνον επιβοηθητικώς) την πραγματική κατάσταση που υπάρχει σε μια περιοχή - έτσι, κατ' αρχήν θεωρεί ότι δεν πρέπει να επιβαρυνθούν οι χρήσεις της περιοχής του Βοτανικού, όπως αυτές είχαν καθορισθεί στο π.δ. του 1995, παρ' όλον που ουδέποτε οι διατάξεις αυτού του διατάγματος υλοποιήθηκαν και η περιοχή έχει το μαύρο της το χάλι. Έτσι, όμως, καθίσταται πολύ δύσκολο στο νομοθέτη να πραγματοποιήσει οποιαδήποτε ουσιαστική παρέμβαση και δεσμεύεται ες αεί από παρελθούσες αποφάσεις του. Αυτό δεν ισχύει μόνο για το Βοτανικό, αλλά και για οποιοδήποτε προβληματικό οικιστικό αστικό περιβάλλον.

Η δεύτερη πρακτική συνέπεια έχει να κάνει με το επενδυτικό και επιχειρηματικό περιβάλλον στην Ελλάδα γενικότερα. Δεν μπορεί, δηλαδή, να λέμε σ' έναν επενδυτή (σήμερα είναι ο Βωβός, χθες ήσαν αυτοί που ήθελαν να κάνουν τα ορυχεία χρυσού στη Χαλκιδική, αύριο μπορεί να είναι οποιοσδήποτε άλλος) από τη μία, ως νομοθετική και εκτελεστική εξουσία, ότι μπορεί να προχωρήσει σε μια επένδυση και αυτός να κάνει τα σχετικά έξοδα, και από την άλλη, μετά την πάροδο, μάλιστα, σημαντικού χρονικού διαστήματος να του λέμε ότι τα όσα σου είχαμε πει πιο πριν είναι παράνομα. Κάτι τέτοιο είναι εντελώς αποτρεπτικό για οποιαδήποτε σοβαρή και μεγάλης εκτάσεως επένδυση. Δεν σημαίνει αυτό ότι πρέπει να αποστερηθούμε ενός ακυρωτικού Δικαστηρίου και του ελέγχου της δικαστικής εξουσίας προς τις άλλες δύο, οι οποίες αλλιώς θα οδηγούνταν σε αυθαιρεσία. Ωστόσο, πρέπει να έχουμε τη διασφάλιση ότι τουλάχιστον οι τεχνοκρατικές κρίσεις θα γίνονται από τα όργανα με τη σχετική πρόσβαση στην τεχνογνωσία και όχι από τους δικαστές.

Θέλω να πιστεύω ότι τα θέματα αυτά δεν είναι μόνο τοπικά, αλλά αφορούν τη λειτουργία των θεσμών στην Ελλάδα γενικότερα. Για το λόγο αυτό (πέραν των προφανών ωφελειών που πιστεύουμε ότι θα επιφέρει στη ζωή μας η διπλή ανάπλαση - προσωπικά ζω λίγες εκατοντάδες μέτρα από το γήπεδο του ΠΑΟ στη Λεωφ. Αλεξάνδρας) και καταθέσαμε την παρέμβαση, ώστε να προβάλουμε τις θέσεις μας αυτές (κυριολεκτικά) αρμοδίως.

Για την αντιγραφή,
Averell Dalton