Μύθος έκτος: το ΔΝΤ είναι φιλελεύθερος μηχανισμός που έχει αποτύχει παντού - την κρίση έφερε ο νεοφιλελευθερισμός

(προεκλογικοί μύθοι)

Η ταμπέλα του "νεοφιλελεύθερου" εξακολουθεί να είναι από τις πιο εκμεταλλεύσιμες από λαϊκιστές της δεξιάς και της αριστεράς, προκειμένου να απαξιώσουν πολιτικές και θεσμούς, ακόμη κι όταν αυτοί δεν έχουν καμμία σχέση με το φιλελευθερισμό. Οι λαϊκιστικές δυνάμεις εξακολουθούν να την κολλάνε σε οτιδήποτε μπορεί να φέρει κάποια αλλαγή, σε οτιδήποτε μπορεί να αλλάξει τις κατεστημένες καταστάσεις. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο μας δάνεισε ένα σημαντικό μέρος από το πακέτο στήριξης που λάβαμε το Μάιο του 2010 (και μας γλίτωσε από την άμεση χρεωκοπία), δεν θα μπορούσε παρά να χαρακτηρισθεί νεοφιλελεύθερο - κυρίως επειδή έθεσε ως όρο για την εκταμίευση του δανείου τη μείωση των κρατικών δαπανών. Και, φυσικά, δεν ξεχνάμε ότι όπου πέρασε το ΔΝΤ άφησε ερείπια και κοινωνικές συγκρούσεις.

Όσοι τα λένε αυτά, δεν έχουν κάνει τον κόπο να μελετήσουν στοιχειωδώς και βασίζονται σε ένα ακροατήριο, που επίσης δεν ψάχνει και δεν διαβάζει. Κατ' αρχάς το ΔΝΤ ιδρύθηκε, ακριβώς, για να παρέχει δάνεια σε κράτη που έχουν πρόβλημα ρευστότητας, προφανώς ένας όχι και τόσο φιλελεύθερος στόχος. Κατά δεύτερον, οι πολιτικές που υποστηρίζει αποσκοπούν στην εξασφάλιση της αποπληρωμής των δανείων που χορηγεί. Γι' αυτό και ένας δεδηλωμένος σοσιαλιστής, όπως ο Dominique Strauss-Kahn, ήταν επικεφαλής του Ταμείου, όταν ζητούσε τη μείωση των κρατικών δαπανών. Σημειωτέον, ότι παλαιότερα, όταν κατά την εποχή της κεϋνσιανής ορθοδοξίας θεωρείτο ότι η αύξηση των κρατικών δαπανών μπορεί να αυξήσει τα κρατικά έσοδα μεσοπρόθεσμα, οι πολιτικές που ζητούσε να ακολουθηθούν από τα δανειοδοτούμενα κράτη είχαν παρεμβατικό χαρακτήρα. Αλλά και σήμερα, η επιμονή στην αύξηση των φορολογικών εσόδων μόνο φιλελεύθερες τάσεις δεν προδίδει.

Εν τούτοις, το ΔΝΤ είχε τις επιτυχίες του. Από τη διάσωση της βρετανικής οικονομίας στα μέσα της δεκαετίας του 1970 μέχρι την εντυπωσιακή ανάκαμψη της Βραζιλίας, που είχε δανειοδοτηθεί το 2002, την Τουρκία και άλλες περιπτώσεις επιτυχούς βοήθειας, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δεν έχει μόνον Αργεντινές στο παλμαρέ του. Αλλά και ο ισχυρισμός, ότι το ΔΝΤ φέρνει την καταστροφή και την ύφεση όπου πάει, έχει το κλασσικό συλλογιστικό σφάλμα post hoc, ergo propter hoc. Δηλαδή παραβλέπεται ότι η κρίση και η κακή κατάσταση της οικονομίας προηγήθηκε της προσφυγής στο ΔΝΤ, το οποίο βεβαίως δεν μπορεί πάντοτε να κάνει θαύματα. Ειδικά στη χώρα μας, στην οποία δεν εφαρμόσθηκαν καν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί στο πρώτο μνημόνιο (τι να πρωτοθυμηθεί κανείς - την άρση του καμποτάζ; την απελευθέρωση των επαγγελμάτων;), δεν μπορεί η ύφεση να αποδοθεί στην επιρροή του ΔΝΤ.

Τώρα, ως προς το άλλο σκέλος του ισχυρισμού, ότι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές μας έφεραν σ' αυτό το χάλι, κανείς δεν μπορεί να εξειδικεύσει τις πολιτικές αυτές, ειδικά πριν το 2009. Η αύξηση των κρατικών δαπανών ή της γραφειοκρατίας ήταν νεοφιλελεύθερο μέτρο; Η διατήρηση των φόρων υπέρ τρίτων ή η επαναφορά του αγορανομικού κώδικα σε έκταση αντίστοιχη με αυτήν που είχε πριν τη μεταρρύθμιση Ανδριανόπουλου το 1992; Εκτός κι εάν στις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις συμπεριλάβει κάποιος τη μείωση των φορολογικών συντελεστών στα νομικά πρόσωπα του κ. Αλογοσκούφη, οι οποίες κατέληξαν σε αύξηση των φορολογικών εσόδων μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Απλώς γίνεται η αναφορά γενικώς και αορίστως σε νεοφιλελεύθερες πολιτικές, για να αποπροσανατολισθεί η συζήτηση από την αξιολόγηση συγκεκριμένων πολιτικών και τη συσχέτισή τους με αποτελέσματα. Έτσι, εκτός από την επίκληση στο συναίσθημα ή τη θολή ιδεολογία, μπορεί η λαϊκιστική πλευρά να κρύβει και την πραγματική ένδεια επιχειρημάτων και, κυρίως, προτάσεων.

Μύθος δεύτερος: μπορούσαμε να αποφύγουμε το μνημόνιο, γιατί μας δάνειζαν άλλοι φθηνά/ αν εκδιδόταν ευρωομόλογο/ μπορούσαμε να αρνηθούμε το χρέος

(προεκλογικοί μύθοι)

Ακόμη και τώρα, μετά την πρόσφατη αντίρρηση της Ρωσίας να συμμετάσχει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στο δεύτερο πακέτο διάσωσης της Ελλάδας, εξακολουθεί να έχει οπαδούς ο μύθος ότι δήθεν η κυβέρνηση το 2010 απέρριψε πρόταση της Ρωσίας να μας δανείσει με χαμηλό επιτόκιο - ώστε να μπορέσει να μας σύρει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, για να υλοποιήσει τους σκοτεινούς προδοτικούς σκοπούς της. Τι κι αν όσοι πρόσεχαν την εποχή εκείνη θυμούνται την προτροπή Μεντβέντεβ για δανειοδότηση από το ΔΝΤ - τι κι αν δεν στέκει λογικά ένα κράτος να θυσιάζει την περιουσία των κατοίκων του για να στηρίξει (από τι; από φιλανθρωπία;) ένα καταρρέον οικονομικό σύστημα (το ίδιο ισχύει και για την εξίσου ανυπόστατη φήμη ότι μας προσέφερε δανεισμό η Κίνα). Μας κακοφάνηκαν τόσο πολύ τα μνημόνια, που έπρεπε να δημιουργήσουμε ένα μύθο, για να δικαιολογήσουμε ότι δεν ήσαν αναπόφευκτα, ότι η χώρα μας το 2009 δεν ήταν σε δεινή οικονομική κατάσταση, επομένως ότι δεν ήσαν και τόσο πολύ αναγκαία τα μέτρα που μας επιβλήθηκαν με τα μνημόνια.

Μια παραλλαγή της παραπάνω θεωρίας είναι ότι, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, τα ευρωπαϊκά κράτη έπρεπε να εκδώσουν το περίφημο ευρωομόλογο, από το οποίο να χρηματοδοτήσουν τις ληξιπρόθεσμες οφειλές της χώρας μας. Το αστείο με αυτή την παραλλαγή είναι πως παραβλέπει ότι ο δανεισμός που έλαβε η χώρα μας από τα άλλα κράτη της ευρωζώνης (και, σε μικρότερο μέρος, από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο) ήταν όντως εκδήλωση της (καλώς ή κακώς νοουμένης) ευρωπαϊκής αλληλεγγύης. Καμμία άλλη κυβέρνηση δεν είχε νομική ή ηθική υποχρέωση να επιβάλει στους φορολογουμένους της να στηρίξουν ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα που στηριζόταν στην πελατειακή σπατάλη, πολλώ μάλλον όταν στις χώρες που μας στήριζαν σε άλλες περιπτώσεις η μέση ηλικία συνταξιοδότησης ήταν πολύ υψηλότερη από τη δική μας ή, σε άλλες, το κατώτατο ημερομίσθιο σημαντικά χαμηλότερο από το ισχύον σ' εμάς. Το ευρωομόλογο θα ήταν ένας συνολικός δανεισμός, που θα επιβάρυνε όλες τις κυβερνήσεις, για να επωφεληθούμε τελικά εμείς - απαιτούσαμε, δηλαδή, άλλοι να πληρώνουν τα σπασμένα για τις δικές μας σπατάλες και αυτό το ονομάζαμε ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.

Οι θεωρήσεις αυτές αποφεύγουν να δουν την ουσία: η οικονομία μας ήταν βαθύτατα ελλειμματική και χρεωμένη. Οποιαδήποτε ενίσχυση, που θα δινόταν χωρίς τα στοιχειώδη εχέγγυα ότι η οικονομία θα άλλαζε ριζικά, θα ήταν σαν να πετάει κάποιος χρήματα σε ένα σύγχρονο πίθο των Δαναΐδων. Τα μνημόνια, είτε συμφωνεί είτε διαφωνεί κανείς με αυτά, ήσαν τα εχέγγυα που απαιτούσαν οι δανειστές μας, ότι η οικονομία μας θα αλλάξει, ώστε να ξέρουν ότι θα εισπράξουν τελικά τα χρήματα που μας δάνειζαν. Το ότι η χώρα μας δεν μπορούσε να σταθεί στις δικές της δυνάμεις ωφείλετο αποκλειστικά στο ότι το κράτος μας είχε δώσει πολλές υποσχέσεις και είχε πολλές πάγιες δαπάνες. Δεν μας έφταιξε κανείς ούτε για το υψηλό κόστος αμοιβών των δημοσίων υπαλλήλων, ούτε για τις υπέρογκες αμοιβές των ΔΕΚΟ, ούτε για ένα κατακερματισμένο ασφαλιστικό σύστημα που σιχαινόταν τη μηχανογράφηση και που επέτρεπε σε ανθρώπους με εργασία 15-20 ετών να συνταξιοδοτούνται στα 50 χρόνια της ηλικίας τους - 15 έτη εισφορών να αντισταθμίζονται με 35 ή 40 (ή και περισσότερα, σε περιπτώσεις μεταβίβασης της σύνταξης) χρόνια παροχών.

Με άλλα λόγια, και παρά τα όσα θα θέλαμε να πιστεύουμε, δεν θα υπήρχε κάποιος εχέφρων που θα μας δάνειζε (και μάλιστα τα τεράστια ποσά που έχουμε λάβει), χωρίς να διασφαλίσει την αποπληρωμή του. Δηλαδή και στο υποθετικό ενδεχόμενο που θα μας δάνειζε η Ρωσία ή η Κίνα, προφανώς θα ζητούσαν είτε αντιστοίχως "επαχθείς" όρους, ένα δικό τους μνημόνιο, ή ανταλλάγματα άλλου είδους (λ.χ. κάποια στρατιωτική ή ναυτική βάση ή μία μεγάλη σε αντικείμενο σύμβαση παροχής πολεμικού υλικού) - και τότε να βλέπαμε εάν θα μας άρεσε ή θα μας κακοφαινόταν. Πάντως, καμμία τέτοια κρούση δεν έγινε, τουλάχιστον επισήμως, και ο μύθος περί προθυμίας των εξ ανατολών "συμμάχων" μας να μας βοηθήσουν πρέπει κάποτε να τελειώσει.

Ξεσηκωθείτε, για να πτωχεύσουμε!

Ο επικεφαλής της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Συ.Ριζ.Α. κ. Αλέξης Τσίπρας για άλλη μια φορά διακηρύσσει ότι έχει την εναλλακτική λύση στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τη χρεωκοπία της χώρας! Η λύση είναι η "επαναδιαπραγμάτευση" (ήτοι η παραδοχή ότι δεν μπορούμε να πληρώσουμε) και η "διεκδίκηση" (η οποία, συνοδευόμενη από τις λαϊκές εξεγέρσεις που ονειρεύεται, θα κάνει τους Ευρωπαίους να γονατίσουν) και, τέλος, η "έκδοση Ευρωομολόγου" (για την οποία στον κόσμο του κ. Τσίπρα αρμόδια είναι η Τράπεζα της Ελλάδος).

Δεν ξέρω αν πρόκειται για άγνοια ή για σκόπιμη απόκρυψη: εάν η χώρα μας δεν μπορούσε να καλύψει χρέη, ύψους 8-9 δισεκατομμυρίων ευρώ, μέχρι τις 19 Μαΐου, θα έπρεπε να κηρύξει πτώχευση. Δεν θα δεχόταν κανείς να της ξαναδανείσει μετά. Ποιος θα καθόταν να "επαναδιαπραγματευθεί" μαζί μας; Ποιος θα άκουγε τις "διεκδικήσεις" μας; Και γιατί; Επειδή έτσι το λέει ο κ. Τσίπρας; Και, στο κάτω-κάτω, αυτή την εικόνα θέλουμε να δώσουμε ως κράτος έξω; Ότι δανεισθήκαμε, αλλά τώρα είμαστε πολύ τσαμπουκαλήδες και απαιτούμε και διεκδικούμε να μην πληρώσουμε αυτά που χρωστάμε, αλλά βαράμε το χέρι στο τραπέζι, για να μας δανείσουν ανεύθυνα κι άλλα χρήματα; Και απ' ευθείας από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα;

Βέβαια, το άλλο προπαγανδιστικό χαρακτηριστικό είναι ο υπερτονισμός του ρόλου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, το οποίο συμμετέχει στη χρηματοδότηση της χώρας μας μόλις κατά το 1/4 περίπου. Βλέπετε, το Δ.Ν.Τ. έχει μια παράδοση, η οποία είναι αντίθετη με αυτή των ελληνικών κυβερνήσεων: επειδή σέβεται ότι τα χρήματα που διαθέτει δεν του ανήκουν (ανήκουν στις χώρες που το απαρτίζουν), χορηγεί δάνεια, με πολύ χαμηλά επιτόκια μεν, αλλά μόνο αφού εξασφαλίσει ότι θα πάρει τα χρήματα που δάνεισε πίσω. Αυτό είναι που το κάνει κακό και ανάλγητο, ενώ θα έπρεπε προφανώς, κατά τον κ. Τσίπρα, να υπάρχει ένας μηχανισμός, ευρωπαϊκός ή διεθνής, ο οποίος να χαρίζει, και όχι να δανείζει, χρήματα.