Μύθος έκτος: το ΔΝΤ είναι φιλελεύθερος μηχανισμός που έχει αποτύχει παντού - την κρίση έφερε ο νεοφιλελευθερισμός

(προεκλογικοί μύθοι)

Η ταμπέλα του "νεοφιλελεύθερου" εξακολουθεί να είναι από τις πιο εκμεταλλεύσιμες από λαϊκιστές της δεξιάς και της αριστεράς, προκειμένου να απαξιώσουν πολιτικές και θεσμούς, ακόμη κι όταν αυτοί δεν έχουν καμμία σχέση με το φιλελευθερισμό. Οι λαϊκιστικές δυνάμεις εξακολουθούν να την κολλάνε σε οτιδήποτε μπορεί να φέρει κάποια αλλαγή, σε οτιδήποτε μπορεί να αλλάξει τις κατεστημένες καταστάσεις. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το οποίο μας δάνεισε ένα σημαντικό μέρος από το πακέτο στήριξης που λάβαμε το Μάιο του 2010 (και μας γλίτωσε από την άμεση χρεωκοπία), δεν θα μπορούσε παρά να χαρακτηρισθεί νεοφιλελεύθερο - κυρίως επειδή έθεσε ως όρο για την εκταμίευση του δανείου τη μείωση των κρατικών δαπανών. Και, φυσικά, δεν ξεχνάμε ότι όπου πέρασε το ΔΝΤ άφησε ερείπια και κοινωνικές συγκρούσεις.

Όσοι τα λένε αυτά, δεν έχουν κάνει τον κόπο να μελετήσουν στοιχειωδώς και βασίζονται σε ένα ακροατήριο, που επίσης δεν ψάχνει και δεν διαβάζει. Κατ' αρχάς το ΔΝΤ ιδρύθηκε, ακριβώς, για να παρέχει δάνεια σε κράτη που έχουν πρόβλημα ρευστότητας, προφανώς ένας όχι και τόσο φιλελεύθερος στόχος. Κατά δεύτερον, οι πολιτικές που υποστηρίζει αποσκοπούν στην εξασφάλιση της αποπληρωμής των δανείων που χορηγεί. Γι' αυτό και ένας δεδηλωμένος σοσιαλιστής, όπως ο Dominique Strauss-Kahn, ήταν επικεφαλής του Ταμείου, όταν ζητούσε τη μείωση των κρατικών δαπανών. Σημειωτέον, ότι παλαιότερα, όταν κατά την εποχή της κεϋνσιανής ορθοδοξίας θεωρείτο ότι η αύξηση των κρατικών δαπανών μπορεί να αυξήσει τα κρατικά έσοδα μεσοπρόθεσμα, οι πολιτικές που ζητούσε να ακολουθηθούν από τα δανειοδοτούμενα κράτη είχαν παρεμβατικό χαρακτήρα. Αλλά και σήμερα, η επιμονή στην αύξηση των φορολογικών εσόδων μόνο φιλελεύθερες τάσεις δεν προδίδει.

Εν τούτοις, το ΔΝΤ είχε τις επιτυχίες του. Από τη διάσωση της βρετανικής οικονομίας στα μέσα της δεκαετίας του 1970 μέχρι την εντυπωσιακή ανάκαμψη της Βραζιλίας, που είχε δανειοδοτηθεί το 2002, την Τουρκία και άλλες περιπτώσεις επιτυχούς βοήθειας, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο δεν έχει μόνον Αργεντινές στο παλμαρέ του. Αλλά και ο ισχυρισμός, ότι το ΔΝΤ φέρνει την καταστροφή και την ύφεση όπου πάει, έχει το κλασσικό συλλογιστικό σφάλμα post hoc, ergo propter hoc. Δηλαδή παραβλέπεται ότι η κρίση και η κακή κατάσταση της οικονομίας προηγήθηκε της προσφυγής στο ΔΝΤ, το οποίο βεβαίως δεν μπορεί πάντοτε να κάνει θαύματα. Ειδικά στη χώρα μας, στην οποία δεν εφαρμόσθηκαν καν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που είχαν συμφωνηθεί στο πρώτο μνημόνιο (τι να πρωτοθυμηθεί κανείς - την άρση του καμποτάζ; την απελευθέρωση των επαγγελμάτων;), δεν μπορεί η ύφεση να αποδοθεί στην επιρροή του ΔΝΤ.

Τώρα, ως προς το άλλο σκέλος του ισχυρισμού, ότι οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές μας έφεραν σ' αυτό το χάλι, κανείς δεν μπορεί να εξειδικεύσει τις πολιτικές αυτές, ειδικά πριν το 2009. Η αύξηση των κρατικών δαπανών ή της γραφειοκρατίας ήταν νεοφιλελεύθερο μέτρο; Η διατήρηση των φόρων υπέρ τρίτων ή η επαναφορά του αγορανομικού κώδικα σε έκταση αντίστοιχη με αυτήν που είχε πριν τη μεταρρύθμιση Ανδριανόπουλου το 1992; Εκτός κι εάν στις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις συμπεριλάβει κάποιος τη μείωση των φορολογικών συντελεστών στα νομικά πρόσωπα του κ. Αλογοσκούφη, οι οποίες κατέληξαν σε αύξηση των φορολογικών εσόδων μέσα στα επόμενα δύο χρόνια. Απλώς γίνεται η αναφορά γενικώς και αορίστως σε νεοφιλελεύθερες πολιτικές, για να αποπροσανατολισθεί η συζήτηση από την αξιολόγηση συγκεκριμένων πολιτικών και τη συσχέτισή τους με αποτελέσματα. Έτσι, εκτός από την επίκληση στο συναίσθημα ή τη θολή ιδεολογία, μπορεί η λαϊκιστική πλευρά να κρύβει και την πραγματική ένδεια επιχειρημάτων και, κυρίως, προτάσεων.

Εκβιάζοντας την Ευρώπη - η ηθική διάσταση και το "ελληνικό φιλότιμο"

Σχετίζεται εμμέσως με τους προεκλογικούς μύθους:

το πρωί άκουγα στο ραδιόφωνο δύο παρουσιαστές (από αυτούς που προφανώς περνιούνται για πολύ σπουδαίοι, μολονότι δεν τους ξέρουν παρά μόνο οι πολύ τακτικοί αναγνώστες τους) που συζητούσαν για την κακή τρόικα, που μας παίρνει "ακόμη και αυτά τα λίγα που είχαμε". Αναφέρονταν σε χαμηλές συντάξεις και μισθούς και στο στοιχειώδες κοινωνικό κράτος, τα οποία φαίνεται να εξαφανίζονται με το μνημόνιο. Οι ίδιοι επέμεναν, μάλιστα, ότι δεν αξιοποιήσαμε πλήρως τους φόβους των Ευρωπαίων για τις δυσμενείς συνέπειες μιας ελληνικής χρεωκοπίας, με άλλα λόγια ότι δεν τους εκβιάσαμε επαρκώς, ώστε να πάρουμε τα χρήματα, χωρίς να υποχρεωθούμε να λάβουμε μέτρα.

Πέρα από το εάν τέτοιες δυνατότητες είναι πραγματικές ή βρίσκονται μόνο στο μυαλό μας, είναι εξοργιστική η παραγνώριση της ηθικής διάστασης μιας τέτοιας αντίληψης. Πρώτον, ότι τα επιδόματα που το κράτος μας παρείχε με δανεικά από τους Ευρωπαίους θα έπρεπε να εξακολουθούν να καλύπτονται από τους ευρωπαίους φορολογουμένους - με άλλα λόγια, πώς μπορούμε να υποσχόμαστε παροχές με ξένα χρήματα, πώς μπορούμε να κοροϊδεύουμε τους δικούς μας συνταξιούχους, ότι έχουμε τα χρήματα να τους στηρίζουμε. Ακόμη πιο ανήθικο είναι πώς όλη η συζήτηση αυτή στρέφεται γύρω από την έννοια του κοινωνικού κράτους, μια έννοια που είναι, στην πραγματικότητα, άγνωστη στην Ελλάδα. Έχει καταντήσει να ονομάζεται κοινωνικό κράτος και κοινωνικό κεκτημένο κάθε προνόμιο συντεχνίας, εις βάρος των υπολοίπων πολιτών. Από την τεράστια επιχορήγηση των ταμείων του ΟΤΕ και της ΔΕΗ (που δεν φαίνονται να περικόπτονται - η τρόικα μας φταίει γι' αυτό;) μέχρι τους φόρους υπέρ των δυστυχών δικηγόρων και μηχανικών.

Όμως η απαίτηση για ευρωπαϊκό εκβιασμό, ότι το μπαταχτσιλίκι μας θα τους τινάξει στον αέρα, είναι η χειρότερη. Το φιλότιμό μας (που δεν έχουμε βαρεθεί να λέμε ότι είναι λέξη που δεν απαντάται σε άλλη γλώσσα) ως λαού εκεί μας οδηγεί; Χρωστάμε, και κάνουμε τους μάγκες επειδή χρωστάμε πολλά; Εκβιάζουμε επικαλούμενοι τη χειρότερη συμπεριφορά μας; Δηλαδή εάν ο εκβιασμός αυτός έπιανε, θα είχαμε τα μούτρα να κυκλοφορούμε οπουδήποτε εκτός Ελλάδας; Και, ακόμη περισσότερο, μπορούμε μετά να κοιτάμε τους εαυτούς μας στον καθρέφτη; Δεν ντρεπόμαστε;

Ελπίζουμε ότι αυτός ο ιδιότυπος κουτσαβακισμός δεν θα είναι, στο τέλος, ελκυστικός για τους πολίτες και τους ψηφοφόρους - τυχόν επικράτησή του θα στείλει πολύ θλιβερά μηνύματα για την κοινωνία μας.

Μύθος πέμπτος: η μείωση των κρατικών δαπανών έφερε την ύφεση, χωρίς το μνημόνιο θα εξακολουθούσαμε να έχουμε ανάπτυξη

(προεκλογικοί μύθοι)

Ο Αντώνης Σαμαράς δικαιολόγησε την καταψήφιση του πρώτου μνημονίου, λέγοντας ότι περιέχει μόνο υφεσιακές πολιτικές και ισχυρίζεται ότι δικαιώθηκε από την ύφεση που είχε η ελληνική οικονομία τα τελευταία δύο έτη. Η Λούκα Κατσέλη ισχυρίζεται ότι δεν ψήφισε το δεύτερο μνημόνιο για τον ίδιο ακριβώς λόγο, ότι δεν έχει αναπτυξιακά μέτρα αλλά ότι, αντιθέτως, η μείωση των κατωτάτων μισθών στον ιδιωτικό τομέα θα φέρει ύφεση. Το βασικό επιχείρημα (από τα βασικά απολιθώματα της απολιθωμένης κεϋνσιανής σκέψης - εννοώντας όχι τον ίδιο τον Keynes, αλλά τους περισσότερους που επικαλούνται το όνομά του) είναι ότι χωρίς ελλείμματα και χωρίς ζήτηση δεν μπορεί να τονωθεί η παραγωγή, με την επισήμανση ότι τα ελλείμματα πρέπει να προκληθούν όχι από τη μείωση της φορολογίας, αλλά από την αύξηση των κρατικών δαπανών. Επομένως, εάν υπήρχαν περισσότερα χρήματα στην αγορά, που το κράτος θα παρείχε μέσω μεγάλων μισθών στους δημοσίους υπαλλήλους ή μέσω αναδιανεμητικής πολιτικής, θα είχαμε ανάπτυξη και όχι ύφεση.

Το παράδοξο μ' αυτό το μύθο είναι ότι, εν μέρει στη θεωρία, έχει και κάποια βάση - και γι' αυτό και είναι ιδιαιτέρως πιστευτός. Πράγματι, όσο περισσότερο χρήμα είναι διαθέσιμο στην αγορά, τόσο περισσότερες είναι οι προοπτικές για ανάπτυξη. Ωστόσο, η διάθεση του χρήματος αυτού όταν γίνεται από το κράτος οδηγείται κατά κανόνα στους αντιπαραγωγικούς τομείς της οικονομίας, κατευθυνόμενο από τις συντεχνίες και τις ομάδες πιέσεως με τη μεγαλύτερη ισχύ. Αντιθέτως, θα ήταν πολύ πιο συζητήσιμο το αίτημα για φορολογική ελάφρυνση, αντί της αυξήσεως των φορολογικών συντελεστών και σε κάθε περίπτωση θα αποτελούσε ένα αυτονόητο φιλελεύθερο αίτημα. Ούτε, φυσικά, μπορεί να παραβλεφθεί ότι η αύξηση της φορολογίας (που επήλθε με το πρώτο και το δεύτερο μνημόνιο) αφαιρεί πόρους από την αγορά. Αυτό όμως δεν μπορεί να οδηγεί σε αίτημα για περισσότερες κρατικές παροχές (οι οποίες, στο κάτω-κάτω, απαιτούν υψηλή φορολογία ή εξωτερικό δανεισμό) και, κυρίως, σε επικρίσεις για τα μέτρα που περιλαμβάνουν τα μνημόνια 1 και 2, με τα οποία επιδιώκεται η μείωση των κρατικών δαπανών.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, ο μύθος αυτός διαψεύδεται από την ίδια την πραγματικότητα. Η ελληνική οικονομία δεν μπήκε σε ύφεση το 2010 για πρώτη φορά, αλλά είχε ήδη μπει από το 2008 - η ύφεση εντάθηκε το 2009, καθώς το έλλειμμα γιγαντώθηκε και η τάση της ήταν φυσιολογικά αυξητική στη συνέχεια. Εάν η μείωση των κρατικών δαπανών προκαλούσε την ύφεση, ενώ η αύξησή τους την ανάπτυξη, τότε η πορεία του Ακαθαρίστου Εγχωρίου Προϊόντος θα είχε εντελώς διαφορετική εξέλιξη. Αλλά και οι δαπάνες είναι εντελώς αμφίβολο εάν τελικώς μειώθηκαν, παρ' όλα αυτά έχουμε ύφεση.

Η αλήθεια, που δεν μας αρέσει να πολυ-βλέπουμε, είναι ότι το αυξημένο ΑΕΠ των ετών που είχαν προηγηθεί του μνημονίου δεν ήταν παρά μία φούσκα. Δεν ανταποκρινόταν σε αύξηση της παραγωγής, διότι ο τεχνητά διογκωμένος δημόσιος τομέας ήταν από τη φύση του αντιπαραγωγικός. Στο μεγαλύτερο μέρος του ωφείλετο σε αύξηση των δημοσίων επενδύσεων, που γινόταν με τους κοινοτικούς πόρους. Οι πόροι αυτοί ανακυκλώνονταν στην ελληνική οικονομία, οδηγώντας και σε τεχνητά αυξημένες τιμές (με πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα τα ακίνητα). Το ιδιαιτέρως ελλειμματικό ισοζύγιο πληρωμών της χώρας μας σημαίνει, με απλά λόγια, ότι από τις συναλλαγές βγαίνουν περισσότερα χρήματα από τη χώρα, από όσα μπαίνουν όλα αυτά τα χρόνια. Επομένως, για να διατηρούνται τα ίδια επίπεδα χρήματος στην αγορά (και μάλιστα μέσω του κράτους) και το ίδιο ΑΕΠ, ήταν αναγκαίος ο διαρκώς μεγαλύτερος δανεισμός της χώρας. Με άλλα λόγια, η διατήρηση του ΑΕΠ στα (σχετικώς υψηλά) επίπεδα του 2008 ήταν εντελώς τεχνητή και αναντίστοιχη με την ουσιαστική πραγματική δυνατότητα της χώρας. Συνεπώς, η ύφεση δεν ήταν παρά μια φυσιολογική διόρθωση ενός τεχνητά διογκωμένου μεγέθους (ούτως ή άλλως, η ανάπτυξη και η ύφεση δεν έρχονται με προεδρικά διατάγματα).

Τι εξυπηρετεί η διάδοση του μύθου για την υφεσιακή διάσταση του μνημονίου; Στο αίτημα για τη διατήρηση του υπέρογκου δημόσιου τομέα, αφ' ενός. Στο αίτημα για ανάπτυξη μέσω ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, αφ' ετέρου. Η ανάπτυξη, όμως, δεν έρχεται ποτέ από πάνω: απαιτεί τη λειτουργία μιας δυναμικής αγοράς, στην οποία η καινοτομία και το ρίσκο επιβραβεύονται. Η δυναμική μιας αγοράς, όμως, ανακόπτεται από τη δαιδαλώδη ελληνική γραφειοκρατία, από πολλές εκτός τόπου και χρόνου ρυθμίσεις, από ένα ανελαστικό εργασιακό καθεστώς (στο οποίο ίσως ο κατώτατος μισθός να είναι και από τα ήσσονος σημασίας εμπόδια), από την υψηλή φορολογία και την προοπτική της αύξησής της, με άλλα λόγια από την έλλειψη ανταγωνιστικότητας της ελληνικής κοινωνίας. Έτσι, αυτοί που επιμένουν ότι οι μειώσεις των κρατικών δαπανών προκάλεσαν την ύφεση της ελληνικής κοινωνίας είναι όσοι δεν θέλουν τον ανταγωνισμό, επειδή είναι θωρακισμένοι στα προνόμιά τους και το ισχύον καθεστώς τους επιτρέπει να ζουν εις βάρος των άλλων.

Μύθος τέταρτος: θα τα καταφέρναμε και χωρίς το μνημόνιο, στο κάτω-κάτω εκβιάζαμε την Ευρώπη

(προεκλογικοί μύθοι)

Διαδεδομένος είναι και ο μύθος, ότι η χώρα μας δεν είχε ανάγκη το μνημόνιο, δεν είχε ανάγκη το δανεισμό καν (εκεί διαφέρει από τη συνωμοσιολογική θεώρηση που παρουσιάσθηκε προχθές), αλλά μπορούσε μια χαρά να αρνηθεί να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της. Κατά μία εκδοχή, μια τέτοια ενέργεια (και η επιστροφή σε εθνικό νόμισμα που θα συνεπήγετο) θα είχε θετικές συνέπειες για την οικονομία, θα οδηγούσε σε μία επανεκκίνησή της, ενώ κατά τη δεύτερη εκδοχή μία ελληνική χρεωκοπία θα τίναζε όλο το ευρωπαϊκό σύστημα στον αέρα, επομένως θα μπορούσαμε να εκβιάσουμε την Ευρώπη, απειλώντας με στάση πληρωμών, με αποτέλεσμα να λάβουμε δανειακή ενίσχυση με πολύ ευνοϊκότερους όρους.

Μπορούμε ν' αφήσουμε κατά μέρος το ηθικό σκέλος της μη-αποπληρωμής των χρεών (ευτυχώς που έχει υποχωρήσει η μόδα του "επαχθούς χρέους", αν και εδώ είμαστε να την ξαναδούμε, σε περίπτωση που επανακάμψει). Επίσης, να μη συνυπολογίσουμε τις δυσμενέστατες επιπτώσεις στην αξιοπιστία μας ως λαού, στην εικόνα που δίνουμε στους υπολοίπους. Ακόμη κι εάν αγνοήσουμε τα παραπάνω, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε ότι το κύριο πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας (ή, μάλλον, το κύριο σύμπτωμα) δεν ήταν το δυσθεώρητο χρέος της, αλλά το τεράστιο ετήσιο έλλειμμα. Το 2009 το κράτος ξόδεψε κατά 15,8% περισσότερο από όσα είχε εισπράξει. Και οι περισσότερες δαπάνες είναι πάγιες και επαναλαμβανόμενες, ενώ και χωρίς τους τόκους και τα χρεωλύσια για κάλυψη των οφειλών, παρέμενε ένα υψηλότατο πρωτογενές έλλειμμα (της τάξεως του 8,6%). Επομένως, τα χρήματα που το κράτος εισέπραττε ήσαν ούτως ή άλλως λιγότερα από τις ανάγκες του και θα έπρεπε να κάνει πολύ σοβαρές περικοπές (όχι για άλλο λόγο, αλλά επειδή δεν θα είχε χρήματα να πληρώσει τις υποχρεώσεις!).

Έστω όμως ότι το κράτος μας τα κατάφερνε. Η στάση πληρωμών θα είχε ως αποτέλεσμα τη διακοπή των εισαγωγών. Το 2009 η χώρα μας είχε ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο κατά 41 δισεκατομμύρια ευρώ. Δηλαδή τα προϊόντα που εισήγε ήσαν συνολικής αξίας μεγαλύτερης κατά 41 δισεκατομμύρια ευρώ από τα προϊόντα που εξήγε. Επομένως, μεγάλο μέρος της κατανάλωσής μας γινόταν από τα εισαγόμενα προϊόντα. Όλα αυτά θα έπρεπε να τα ξεχάσουμε. Αλλά και προϊόντα που θα χρειαζόταν για την ελληνική παραγωγή (ξεκινώντας από το πετρέλαιο) θα ήταν αδύνατον να εξευρεθούν, εάν σταματούσαν οι εισαγωγές. Έτσι, ο δευτερογενής τομέας της ελληνικής οικονομίας θα κατέρρεε εντελώς, ενώ ο πρωτογενής θα επέστρεφε στην εποχή του αρότρου (όπου βρισκόταν, εξ άλλου, μέχρι και πριν από μία-δύο γενιές).

Κάποιοι αντιτάσσουν ότι, μετά από ένα τέτοιο γεγονός, η οικονομία μας θα επέστρεφε στη δραχμή και θα γινόταν ανταγωνιστική, επειδή οι τιμές των ελληνικών προϊόντων θα ήσαν φθηνές για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Η εκδοχή αυτή παραβλέπει κάποια βασικά πράγματα: στο κόστος παραγωγής των ελληνικών προϊόντων θα έπρεπε να ενσωματώνονται τα έξοδα παραγωγής τους. Όταν πρώτες ύλες/ ενέργεια είναι εισαγόμενες, μηχανήματα είναι εισαγόμενα κ.λπ., η παραγωγή των προϊόντων στοιχίζει πάρα πολύ ακριβά, ειδικά στο πλαίσιο ενός υποτιμημένου ή υποτιμούμενου εθνικού νομίσματος. Επομένως, όταν θα ερχόταν η ώρα της διαμόρφωσης της τιμής, τα κόστη αυτά θα την εκτόξευαν. Δεν αναφερόμαστε καν στα καθημερινά εισαγόμενα είδη που θα καθίσταντο πανάκριβα (πέρα από το πετρέλαιο, που θα καθιστούσε απαγορευτική κάθε μετακίνηση με ΙΧ αυτοκίνητο, αλλά και θα τίναζε στα ύψη τις τιμές των μέσων μαζικής μεταφοράς): στα αυτοκίνητα, στις τηλεοράσεις, στους υπολογιστές, ακόμη και σε αρκετά τρόφιμα (δεδομένου του ότι η αυτάρκεια της χώρας μας σε τρόφιμα είναι στο ναδίρ). Θα επιστρέφαμε σε καταστάσεις, όπου η τεχνολογία θα εξαφανιζόταν (εξαφανίζοντας και τις προοπτικές για καινοτομία και πρόοδο), όπου η βιομηχανική επανάσταση θα είχε περάσει και θα είχε ακουμπήσει. Και ποιες κατηγορίες θα ευνοούντο; Όσοι είχαν συνάλλαγμα στο εξωτερικό, που θα μπορούσαν να αγοράσουν κοψοχρονιάς τη χώρα - όσοι χρωστούν, των οποίων τα χρέη θα εξαφάνιζε ο πληθωρισμός - οι συντεχνίες που ευνοεί η εκάστοτε κυβέρνηση, που θα είχε δυνατότητα να εξαγοράζει ψήφους και να συντηρεί καταστάσεις τυπώνοντας όλο και περισσότερο χρήμα στο εθνικό νομισματοκοπείο. Γι' αυτό και πολλοί θιασώτες της επιστροφής στη δραχμή ανήκουν στην κατηγορία των λεγομένων "διαπλεκομένων", που έχουν μάθει το κράτος να τους ταΐζει και να τους λύνει τα προβλήματα.

Όσο για τη δύναμη του εκβιασμού που δήθεν θα είχαμε (ξανά παραβλέποντας το ηθικό σκέλος ή το κατά πόσο θα μας άρεσε να είμαστε δακτυλοδεικτούμενοι στο εξωτερικό ως εκβιαστές), αυτή φαίνεται από το τι επακολουθούσε κάθε δυσκολία ή διακοπή στις διαπραγματεύσεις με την τρόικα (όπως όταν την είχε διώξει ο κ. Βενιζέλος, έχοντας άρτι αναλάβει το Υπουργείο Οικονομικών): ποιος είναι αυτός που έτρεχε να ξαναβρεθεί λύση και ποιος διατηρούσε τις θέσεις του. Εξ άλλου, με το κούρεμα του ελληνικού χρέους και το PSI οι ομολογιούχοι έχασαν εν μια νυκτί, ουσιαστικά, το 70% της περιουσίας που κατείχαν σε ελληνικά ομόλογα. Δηλαδή αυτό το υπόλοιπο 30% είναι που θα τίναζε στον αέρα την ευρωπαϊκή οικονομία; Είναι σαφές, ειδικά σήμερα πλέον, ότι οι ευρωπαϊκές οικονομίες είναι θωρακισμένες απέναντι σε ένα ενδεχόμενο ελληνικής χρεωκοπίας. Αν νοιώθουμε ότι και πάλι μπορούμε να τους συμπαρασύρουμε στο χαμό μας, μάλλον παραμένουμε συνεπείς με τη μεγάλη ιδέα που έχουμε, ως λαός, για τον εαυτό μας.

Μύθος τρίτος: οι προδότες πολιτικοί αύξησαν τεχνητά τα ελλείμματα και χάσαμε την εθνική μας κυριαρχία

(προεκλογικοί μύθοι)

Η δημοφιλέστερη θεωρία συνωμοσίας, φυσικά, αφού αλλιώς δεν μπορούμε να εξηγήσουμε πώς ο εξυπνότερος λαός του κόσμου την πάτησε έτσι όπως την πάτησε η χώρα μας, είναι ότι κάποιος μας πρόδωσε και υποχρεωθήκαμε να υποστούμε ξένη κατοχή δεχόμενοι το μνημόνιο. Και μας κατέστησε έρμαιο (ανάλογα με την παραλλαγή) του σιωνιστικού κεφαλαίου (Rockefeller -κι ας μην είναι Εβραίοι- Soros και Rothschild) ή των ναζί Γερμανών ή, γενικώς, των κερδοσκόπων και των αγορών (όπως μπορεί κανείς ν' αντιληφθεί, η πρώτη παραλλαγή υποστηρίζεται από κάποιους Ιεράρχες της Εκκλησίας της Ελλάδος, το δεύτερο από την παλαβή δεξιά και το τρίτο από την παλαβή αριστερά). Το σιωνιστικό κεφάλαιο, φυσικά, έχει πάντοτε ως σκοπό εκτός από την οικονομική μας υποδούλωση και την εξαφάνισή μας, γιατί μόνοι εμείς αντιστεκόμαστε (πώς άραγε;) στην επάρατο παγκοσμιοποίηση και την παγκόσμια σιωνιστική επικράτηση, η Γερμανία μας χρειάζεται για να μπορεί κάπου να κάνει εξαγωγές και να βγάζει χρήματα, οι αγορές θέλουν να γίνουμε μια χώρα ειλώτων, για να μπορούν να επενδύουν φθηνά και να κερδίζουν, να αποκομίζουν υπερκέρδη από την ποιοτική εργασία μας.

Συνέχεια της θεωρίας αυτής είναι ότι μετά την υπογραφή των μνημονίων η χώρα μας κυβερνιέται από τους ξένους, από τα κεφάλαια, τους Γερμανούς (πάλι ανάλογα με την παραλλαγή), έχει ξεπουληθεί ή ξεπουλιέται, δεν θα μείνει τίποτε για εμάς, είναι φιλέτο που όλοι αγοράζουν κοψοχρονιάς κ.λπ. Εν πάση περιπτώσει, κοινή συνισταμένη είναι ότι έχει καταλυθεί η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας (απόδειξη η κυβέρνηση Παπαδήμου, την οποία κανείς Έλληνας δεν ψήφισε) και ότι για τη χώρα μας αποφασίζει ο Τόμσεν ή η Μέρκελ ή κάποιος άλλος που απεργάζεται την εξαφάνισή μας.

Η συζήτηση για το έλλειμμα και την τεχνητή διόγκωσή του, εν τω μεταξύ, γίνεται χωρίς να έχει διασαφηνισθεί κάτι πολύ σημαντικό: δεν είπε κανείς ότι χρωστούσε το Υπουργείο Υποδομών, λ.χ., 1000 ευρώ και ήλθε κάποιος προδότης (όπως ο κ. Παπακωνσταντίνου) και έγραψε, ψευδώς, ότι το Υπουργείο χρωστά 1200 ευρώ. Ουδέποτε καταγγέλθηκε αλλοίωση των δεδομένων. Αυτό που αύξησε το έλλειμμα ήταν ότι συνυπολογίσθηκαν σ' αυτό όλες οι οφειλές του ευρύτερου Δημοσίου, όλες δηλαδή οι υποχρεώσεις που το κράτος αμέσως ή εμμέσως ανέλαβε και επέβαλε σ' εμάς (κυρίως περιελήφθησαν διάφορες υποχρεώσεις από το χώρο της υγείας). Είναι, φυσικά, ανησυχητικό ότι τόσο πολλοί άνθρωποι που, κατά τα λοιπά, ζητούν διαφάνεια και πλήρη διαλεύκανση των όσων συνέβησαν (για να φανεί ο πραγματικός ρόλος του διεθνούς κεφαλαίου κ.λπ.) δεν επιθυμούν, αντιθέτως αντιμάχονται, την προσπάθεια για παρουσίαση όσο πιο πιστά γίνεται της πραγματικότητας - διότι, ανεξαρτήτως λογιστικών τερτιπιών, το κράτος κατέληγε να πρέπει να εξοφλήσει οφειλές. Είναι δυνατόν να μη θέλουμε να ξέρουμε, και προς τα μέσα και προς τα έξω, τι δεσμεύσεις ανέλαβε καθ' οιονδήποτε τρόπο το κράτος μας; Τι χρωστάμε συνολικά, ανεξαρτήτως του τρόπου, με τον οποίο γεννήθηκε η οφειλή;

Είναι μεγάλος και ο πειρασμός να επισημανθεί ότι τα νούμερα, οι αριθμοί, είναι διαφανείς και ξεκάθαροι. Είτε συνυπολογίζεται ένα χρέος στο χρέος της γενικής κυβέρνησης είτε όχι, χρήσιμο είναι να το ξέρουμε, να το αθροίζουμε και να έχουμε μια ξεκάθαρη εικόνα της οικονομικής κατάστασης της χώρας σε επίπεδο πραγματικών οφειλών. Αντιθέτως, οι θεωρίες συνωμοσίας για επιρροές του σκοτεινού κεφαλαίου και δεν-ξέρω-κι-εγώ ποιων άλλων δεν στηρίζονται σε κανένα δημοσιευμένο και, κυρίως, ελέγξιμο στοιχείο, αλλά σε κουβέντες, φήμες, διαδόσεις και στην εντελώς αντι-επιστημονική και ανορθολογική αρχή "δεν υπάρχει καπνός χωρίς φωτιά". Αυτοί που φοβούνται τα νούμερα και που δεν αμφισβητούν ένα έκαστο εξ αυτών, αλλά το άθροισμά τους, είναι οι ίδιοι που ξέρουν καλύτερα από τους υπολοίπους, που βλέπουν και αντιλαμβάνονται πράγματα που ξεφεύγουν από τον κοινό νου. Το κακό με αυτούς τους ανθρώπους, όμως, δεν είναι απλώς και μόνο η ανορθολογική αντιμετώπιση της πραγματικότητας, αλλά ότι ο φανατισμός τους ξεφεύγει, χαρακτηρίζουν με περισσή ευκολία προδότες αυτούς που θέλησαν να παρουσιάσουν την πραγματικότητα όπως είναι (ξεχνώντας αυτούς που δημιούργησαν την πραγματικότητα αυτή - αυτούς που προκάλεσαν με τις αποφάσεις τους τα ελλείμματα) και οδηγούνται όλο και πιο συχνά σε πράξεις βίας κατά όσων διαφωνούν με αυτούς.

Αλλά το ότι οι άνθρωποι αυτοί εξακολουθούν και έχουν λόγο και ψήφο (και έτσι πρέπει να γίνεται) δεν είναι παρά η πιο έντονη απόδειξη περί του ότι δεν ισχύει το δεύτερο σκέλος του μύθου, ότι βρισκόμαστε υπό ξένη κατοχή. Η απώλεια της εθνικής κυριαρχίας, ως σύνθημα, στηρίχθηκε στην παραίτηση των προνομίων της sovereign immunity έναντι των κρατών-δανειστών μας στις δανειακές συμβάσεις. Οποιοσδήποτε έχει ασχοληθεί με διεθνείς συναλλαγές που αφορούν κράτη ή κρατικούς φορείς γνωρίζει την έννοια αυτής της παραίτησης και την έκτασή της: σημαίνει ότι εάν δεν πληρώσουμε αυτά που οφείλουμε εγκαίρως, οι δανειστές μας έχουν τα ίδια δικαιώματα που θα είχαν και ιδιώτες πιστωτές έναντι ιδιωτών, δηλαδή μπορούν να προχωρήσουν σε αναγκαστική εκτέλεση επί περιουσιακών στοιχείων που ανήκουν στην ιδιωτική περιουσία του ελληνικού δημοσίου, για παράδειγμα μπορούν να γράψουν υποθήκη ή να κατασχέσουν ένα κτήριο που ανήκει στο δημόσιο. Ενδιαφέρον έχει ότι τα δικαιώματα αυτά ήδη αναγνωρίζονται στους ιδιώτες, που έχουν διαφορές με το δημόσιο, αρχικά από τη νομολογία των ανωτάτων δικαστηρίων της χώρας μας και πιο πρόσφατα με την άρση των νομοθετικών περιορισμών για αναγκαστική εκτέλεση εις βάρος του Δημοσίου. Απλώς πλέον τα ίδια δικαιώματα, που μέχρι στιγμής αναγνωρίζονταν στους ιδιώτες πιστωτές, έχουν και ξένα κράτη και, προφανώς, δεν αφορούν πράγματα εκτός συναλλαγής (όπως τα μνημεία, οι παραλίες κ.λπ.).

Το άλλο που έχει υποστηριχθεί είναι ότι τις αποφάσεις για την πολιτική στην Ελλάδα τις λαμβάνουν πλέον οι ξένοι. Αυτό κι αν δεν είναι αληθές - εάν οι ξένοι αποφάσιζαν, δεν θα είχαμε αυτές τις διαρκείς προσπάθειες των ελλήνων υπουργών να πείσουν τους εταίρους μας ότι έχουν ληφθεί τα μέτρα που είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της αποπληρωμής των δανείων. Ούτε θα είχαμε μπει σ' εκείνη τη σύντομη συζήτηση για δημοψήφισμα. Μα, λένε κάποιοι, μας επιβλήθηκε η κυβέρνηση Παπαδήμου, που δεν έχει κανένα λαϊκό έρεισμα. Όμως το Πολίτευμα της χώρας μας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία (άρθρο 1 παρ. 1 του Συντάγματος) - δεν είναι άμεση δημοκρατία ούτε προεδρική ούτε πρωθυπουργική. Οι εξουσίες ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα (άρθρο 1 παρ. 3 του Συντάγματος) - το οποίο προβλέπει ότι οι βουλευτές έχουν απεριόριστο το δικαίωμα γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση (άρθρο 60 παρ. 1 του Συντάγματος) και ότι η θητεία τους, βεβαίως, διαρκεί τέσσερα συναπτά έτη (άρθρο 53 παρ. 1 του Συντάγματος). Κάθε μία από τις δανειακές συμβάσεις, όπως και οι εφαρμοστικοί νόμοι, περνούν είτε από τη Βουλή, είτε από όργανα της Διοικήσεως, στα οποία νομίμως ανατίθεται η σχετική κανονιστική αρμοδιότητα. Το πολίτευμα λειτουργεί κανονικά και όλοι όσοι έχουν αντιρρήσεις μπορούν να τις εκφράζουν δημόσια (πράγμα που δεν είναι σύνηθες στις περισσότερες ξένες κατοχές), ενώ σύντομα θα έχουμε εκλογές για ανάδειξη νέας Βουλής. Ότι πολλές αποφάσεις λαμβάνονται υπό τη δαμόκλειο σπάθη της πιθανής χρεωκοπίας της χώρας δεν έχει να κάνει με έλλειψη εθνικής κυριαρχίας, καθώς το έθνος μπορεί να επιλέξει ελεύθερα και τη χρεωκοπία του. Άλλωστε, και η δημιουργία του χρέους δεν επιβλήθηκε από κανένα ξένο κέντρο. Αυτοί που υποστηρίζουν το αντίθετο είναι οι ίδιοι οι υπεύθυνοι για τη δημιουργία του είτε ως κυβερνώντες, είτε ως καταναλωτές (δεν είναι τυχαίο που στο μνημόνιο αντιτάσσονται με τον πλέον λυσσαλέο τρόπο οι συντεχνίες που είχαν προνομιακή αντιμετώπιση στη μέχρι τώρα κατάσταση εις βάρος του υπολοίπου λαού).

Σήμερα, πάντως, όλες οι αποφάσεις εξακολουθούν να λαμβάνονται από όργανα της Ελληνικής Δημοκρατίας (πλην αυτών που έχουν εκχωρηθεί -ασχέτως και εκτός μνημονίων- στις Βρυξέλλες με τη συμμετοχή μας στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση). Η "κατοχική" τρόικα ένα πράγμα μόνο μπορεί να κάνει: μια έκθεση, με την οποία να ζητεί να κλείσει ο κρουνός της διεθνούς χρηματοδότησης. Αυτό έκρινε και το Συμβούλιο της Επικρατείας, σύμφωνα με το οποίο δεν εχώρησε παραχώρηση εξουσίας σε ξένες δυνάμεις. Διαφορετικά, άλλωσε, δηλαδή αν ήμασταν υπό κατοχή, αυτοί που διαδίδουν τέτοιους μύθους δεν θα είχε νόημα να διεκδικήσουν την ψήφο των Ελλήνων στις προσεχείς εκλογές.