κοινωνική ασφάλιση

Σε συνέχεια των προσωπικών ιστοριών του Rantanplan.

Πριν από λίγο καιρό χρειάστηκε να αγοράσω κάποιο ορθοπεδικό είδος για μέλος της οικογένειάς μου. Ως ασφαλισμένος του ΙΚΑ, μπορούσα να ζητήσω από το ΙΚΑ να καλύψει ένα μέρος της δαπάνης. Το ποσόν είναι φυσικά αμελητέο σε σύγκριση με τις (υποχρεωτικές) εισφορές μου, αλλά όχι και τόσο μικρό που να μην κάνει διαφορά στον προϋπολογισμό μου.

Ο νόμιμος τρόπος ήταν να πάω στο ΙΚΑ με τη γνωμάτευση του γιατρού και την απόδειξη αγοράς. Τελικά χρειάστηκε να πάω δύο φορές γιατί σύμφωνα με εγκύκλιο του ΙΚΑ ο γιατρός έπρεπε να γράψει στη γνωμάτευσή του σε ποια σελίδα (της εγκυκλίου) αναφέρεται το συγκεκριμένο είδος. Τελικά έχασα γύρω στις 10 ανθρωποώρες συνολικά, μόνο για την καθυστέρηση λόγω γραφειοκρατίας, χωρίς να υπολογίσουμε τη μία απαραίτητη επίσκεψη στον γιατρό και τη μία απαραίτητη (;) μετάβαση στα γραφεία του ΙΚΑ. Τέλος καλό, όλα καλά.

΄Εβγαλα το συμπέρασμα πως οι λόγοι για τους οποίους το τέλος ήταν καλό είναι οι παρακάτω:

1) Είχα την οικονομική δυνατότητα να πληρώσω το σύνολο της δαπάνης και να πάρω πίσω ένα μέρος της μετά από αρκετές ημέρες (ραντεβού με γιατρό του ΙΚΑ + άλλη μία επίσκεψη για να συμπληρώσει τη γνωμάτευσή του + 2 επισκέψεις στα γραφεία του ΙΚΑ)

2) Είχα την άνεση να απουσιάσω για δύο ημέρες από την εργασία μου με κάποιο προσωπικό κόστος, μικρότερο πάντως από αυτό που θα είχα αν ήμουν π.χ. εργάτης ή νοικοκυρά με παιδιά.

3) Είχα τη δυνατότητα να αναζητήσω και να βρώ μόνος μου τη σχετική εγκύκλιο στο Διαδίκτυο. Δεν μπορούσα να ριψοκινδυνεύσω την περίπτωση να μην την έχει ο γιατρός και να χάσω και άλλο χρόνο μέχρι να τη βρούμε. Τελικά σε αυτό είχα δίκιο. Επίσης γλίτωσα αρκετό χρόνο επειδή βρήκα κάποιους τηλεφωνικούς αριθμούς στο Διαδίκτυο.

4) Μιλάω και διαβάζω ελληνικά. Αν ήμουν μετανάστης θα ήταν αδύνατον να προσανατολιστώ και να τελειώσω στον ίδιο χρόνο μόνος μου. Πρέπει να παραδεχτώ πως ένα μέρος των πληροφοριών που διαθέτει το ΙΚΑ στην ιστοσελίδα του, υπάρχει και σε άλλες γλώσσες, όπως επίσης και πολλά από τα ενημερωτικά φυλλάδια που τυπώνει το ΙΚΑ. Ακόμα και έτσι όμως υπάρχουν ασάφειες και αλλαγές της τελευταίας στιγμής που δυσκολεύουν ακόμα και τον πιο ενημερωμένο πολίτη.

5) Γνωρίζω κάποιους ανθρώπους οι οποίοι με καθοδήγησαν στο να βρω γρήγορα πληροφορίες και να αποφύγω λάθη που θα με καθυστερούσαν ακόμα περισσότερο.

Με άλλα λόγια το σύστημα κοινωνικής ασφάλισης ταλαιπωρεί όλους τους ασφαλισμένους, αλλά σε σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη εναλλακτική λύση (π.χ. ιδιωτική ασφάλιση) ταλαιπωρεί πολύ περισσότερο τους πιο αδύνατους: Τους φτωχούς, όσους εργάζονται σκληρά (σε εξωτερική εργασία ή σε δουλειές του σπιτιού και στο μεγάλωμα των παιδιών), όσους δεν έχουν τις γνώσεις η τις ικανότητες να προσανατολιστούν στο λαβύρινθο της γραφειοκρατείας, τους αλλοδαπούς και όσους δεν είναι κοινωνικά δικτυωμένοι.

Αν λοιπόν "κοινωνική" σημαίνει εις βάρος κυρίως των αδυνάτων τότε να μου λείπει.

Στο κάτω-κάτω, τι την θέλουμε την κοινωνική ασφάλιση;

Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό, δεν σκοπεύω να απαντήσω ότι δεν την χρειαζόμαστε. Αλλά πρέπει, μερικές φορές, να επιστρέφουμε στα βασικά. Απλώς να ξεκαθαρίσουμε κάποιες παρεξηγήσεις.

Με την κοινωνική ασφάλιση δεν θέλουμε να αναδιανείμουμε εισόδημα, να πάρουμε από τους πλουσίους και να δώσουμε στους φτωχούς. Ούτε θάπρεπε να θέλουμε να την χρησιμοποιούμε για να τιμούμε ομάδες του πληθυσμού (λ.χ. αντιστασιακούς), την προσφορά των οποίων θέλουμε να αναγνωρίσουμε ή για να στηρίξουμε τη μητρότητα. Η κοινωνική ασφάλιση έχει ένα σκοπό: να παρέχει στον καθένα τη δυνατότητα να έχει ένα εισόδημα ακόμη και όταν δεν μπορεί, για λόγους ηλικίας ή υγείας, να εργάζεται. Αυτό είναι το βασικό αίτημα.

Από εκεί και πέρα αρχίζουν τα διλήμματα. Το εισόδημα αυτό θα πρέπει να το διασφαλίζει το κράτος; Μέχρι ποιο βαθμό (βλ. και ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα ή εθνική σύνταξη, ακόμη και χωρίς εισφορές); Θα πρέπει να στηρίζεται στην αποταμίευση που κάνει ο ίδιος ο ασφαλισμένος, οπότε θα είναι και ανταποδοτικό; Θα πρέπει η μία γενιά με τα εισοδήματά της να στηρίζει την προηγούμενη; Τι θα γίνει με όσους, για διαφόρους κοινωνικούς λόγους (λ.χ. οικοκυρές), ουδέποτε εργάσθηκαν και δεν έχουν θεμελιώσει δικαίωμα σύνταξης (βλ. μεταβίβαση σύνταξης); Αυτές οι λεπτομέρειες μπορούν να συζητηθούν, αρκεί να έχουμε ξεκαθαρίσει τη βασική κατεύθυνση που θέλουμε.

Να μην παρεξηγηθώ: θέλουμε να τιμήσουμε τους ήρωες ή να βοηθήσουμε τις μητέρες με ανήλικα τέκνα ή τους πολυτέκνους; Αν αποφασίσουμε να κάνουμε κάτι τέτοιο, αυτό θα πρέπει να διαχωρισθεί πλήρως από το ασφαλιστικό συνταξιοδοτικό σύστημα. Οι συνταξιοδοτικές εισφορές έχουν νόημα διαφορετικό από τη φορολογία μόνον όταν διατίθενται (στα πλαίσια είτε διανεμητικού, είτε κεφαλαιοποιητικού συστήματος) για την κάλυψη συντάξεων ή το σχηματισμό αποθεματικών, από τα οποία θα καλυφθούν συντάξεις. Παροχές που δεν σχετίζονται με την κοινωνική ασφάλιση καθ' εαυτήν, στο βαθμό που θα τις επιδιώκαμε (στις περισσότερες, αν όχι σε όλες από όσες προανέφερα, μάλλον θα διαφωνούσα, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα), πρέπει να καλύπτονται από τη γενική φορολογία.

Έτσι, σκοπός μιας αναζήτησης για το ασφαλιστικό σύστημα είναι να εξευρεθεί αυτό, που θα εξυπηρετεί το σκοπό που ορίσαμε παραπάνω κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο: θα εξασφαλίζει ότι, όταν κάποιος δεν μπορεί πλέον να εργάζεται, θα έχει τουλάχιστον αξιοπρεπές εισόδημα. Εγώ θάθελα να το πάω, μάλιστα, ακόμη παραπέρα: να εξασφαλίζει ότι αυτός που δεν θέλει πλέον να εργάζεται θα έχει αξιοπρεπές εισόδημα, χωρίς όμως να επιβαρύνει το κοινωνικό σύνολο. Και, φυσικά, αυτό να επιτυγχάνεται με εισφορές που δεν θα είναι εξουθενωτικές, χωρίς, αν είναι εφικτό, να εξαναγκάζονται οι εργαζόμενοι και επαγγελματίες να εργάζονται πέρα από κάποια ηλικία και να παρέχει (κατά τρόπο οικονομικά βιώσιμο) όσο μεγαλύτερες συντάξεις γίνεται, σε σχέση με τις καταβληθείσες εισφορές. Και, για να πάω ακόμη παραπέρα αυτό που θάθελα εγώ, να παρέχει στους ασφαλισμένους ευρείες δυνατότητες καθορισμού της σύνταξης που θα λαμβάνουν, καθώς ακόμη και τη δυνατότητα κληρονομικής μεταβίβασης τυχόν αποθεμάτων που αντιστοιχούν σε κάποιον ασφαλισμένο και δεν έχουν αξιοποιηθεί από τον ίδιο. Αυτά είναι τα κριτήρια, βάσει των οποίων κρίνω τις προτεινόμενες επιλογές.