Με το ζήτημα είχαμε ασχοληθεί και τον Αύγουστο, η Φιλελεύθερη Συμμαχία, μάλιστα, είχε οργανώσει εκδήλωση για την παρουσίαση της πρότασής της στη Θεσσαλονίκη. Σ' αυτό το κείμενο είχαμε μιλήσει για τη σύγκρουση των γενεών, στην οποία αναπόφευκτα οδηγεί το σημερινό ασφαλιστικό σύστημα, ενώ σ' αυτή την ανάρτηση είχαμε παρουσιάσει κάποια από τα βασικά προτερήματα του κεφαλαιοποιητικού συστήματος.
Μια από τις λεπτομέρειες που χαρακτηρίζουν τις διαφορές μεταξύ των δύο βασικών μορφών συστημάτων είναι και ποιος, και με ποια κριτήρια, καθορίζει το ύψος των εισφορών, το ύψος των συντάξεων και την ηλικία συνταξιοδότησης. Σε ένα διανεμητικό σύστημα είναι αναπόφευκτο (και υποχρεωτικό) όλα να καθορίζονται από το κράτος. Το κράτος έχει τη γενική εποπτεία του ασφαλιστικού συστήματος και νομοθετικά ορίζει τους όρους συμμετοχής σ' αυτό. Κανείς δεν μπορεί να δώσει μεγαλύτερες ή μικρότερες εισφορές από τις καθορισμένες, κανείς δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη λήψη μεγαλύτερης ή μικρότερης σύνταξης από τη νομοθετημένη. Αν δεχθούμε ότι οι αποφάσεις του κράτους καθορίζονται από πολιτικές πιέσεις, τότε είναι προφανές ότι ιδιαίτερη μεταχείριση επιφυλάσσεται για ομάδες με προνομιούχες/ πελατειακές σχέσεις με το κράτος, χαρακτηριστικό παράδειγμα οι συνταξιούχοι της ΔΕΗ ή οι προώρως αποχωρήσαντες υπάλληλοι του ΟΤΕ (ή με ομάδες, τις οποίες η κυβερνώσα παράταξη επιθυμεί να προσεταιρθσθεί - βλ. τρίτεκνοι). Ακόμη όμως κι εάν όλοι οι ασφαλισμένοι και οι συνταξιούχοι πλήρωναν ακριβώς τις ίδιες εισφορές και λάμβαναν τις ίδιες συντάξεις, η εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία θα υπέκειτο στις αντικρουόμενες πιέσεις των νεώτερων - ασφαλισμένων (που θα ζητούσαν μικρότερες εισφορές και ευκολότερη πρόσβαση στη συνταξιοδότηση) και των μεγαλύτερων στην ηλικία - συνταξιούχων (που θα ζητούσαν μεγαλύτερες συντάξεις). Οι αποφάσεις θα υπαγορεύονταν περισσότερο από τις εκάστοτε πολιτικές συγκυρίες, παρά από υπολογισμούς και την επιδίωξη διατήρησης και ανάπτυξης του συστήματος, με γνώμονα το παρόν ή, έστω, τις προσεχείς εκλογές, και οπωσδήποτε χωρίς μακροχρόνιο ορίζοντα. Για παράδειγμα, το κράτος, θέλοντας να ικανοποιήσει και τους μεν και τους δε, θα μείωνε τις εισφορές, αυξάνοντας παράλληλα τις συντάξεις, με αποτέλεσμα το αναλογιστικό έλλειμμα των ταμείων να αυξάνεται ή να μην διατηρούνται αποθεματικά, τα οποία θα μπορούσαν να έχουν καλές αποδόσεις.
Έστω, όμως, ότι το κράτος κάνει ορθολογική διαχείριση. Σε τι θα συνίστατο αυτή; Στον καθορισμό του ύψους των εισφορών και των συντάξεων βάσει των δημογραφικών μεγεθών (και με πρόβλεψη για το μέλλον), ώστε το σύστημα να εξακολουθεί να διατηρείται. Δηλαδή θα υπολόγιζε εισροές και εκροές, καθώς και υποχρεώσεις: εάν έκρινε ότι η δημογραφική συγκυρία το απαιτούσε, μια ορθολογική διαχείριση του διανεμητικού συστήματος θα οδηγούσε σε αύξηση των εισφορών (που, μεσοπρόθεσμα, θα μπορούσαν να γίνουν και αβάστακτες) και μείωση των συντάξεων (που θα γινόταν εξευτελιστικές) - και φαίνεται ότι η δημογραφική κατάσταση μάλλον προς τα εκεί ωθεί. Δηλαδή, στο διανεμητικό σύστημα (υπό ορθολογική διαχείριση) ο ασφαλισμένος δεν έχει συγκεκριμένη προσδοκία για το ύψος της σύνταξης που θα λάβει, δεν θα μπορεί να ξέρει καν εάν με τη σύνταξη αυτή θα μπορεί να διατηρήσει ένα συγκεκριμένο επίπεδο ζωής, αλλά το επίπεδο ζωής του θα εξαρτάται από τη δημογραφική συγκυρία.
Στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα, αντιθέτως, ο ασφαλισμένος δεν μπορεί να αδικηθεί - ό,τι έβαλε στο σύστημα, αυτό θα πάρει. Δεν επηρεάζεται αυτό ούτε από κυβερνητικές αποφάσεις, ούτε από πολιτικές σκοπιμότητες. Ακόμη περισσότερο, δεν επηρεάζεται το ποσόν του κατατεθειμένου κεφαλαίου που αντιστοιχεί σε κάθε συνταξιούχο από δημογραφικά μεγέθη. Καθορίζεται, βάσει αναλογιστικών μελετών, ένα ελάχιστο ποσό εισφορών (που είναι υποχρεωτικό), αλλά ο κάθε ασφαλισμένος έχει τη δυνατότητα να προσθέτει, με επιπλέον εισφορές, και μεγαλύτερα ποσά για το σχηματισμό του αποθεματικού κεφαλαίου που του αντιστοιχεί. Επίσης, αφήνεται σημαντικό περιθώριο επιλογής για το χρόνο συνταξιοδότησης (με αντίστοιχες αυξομειώσεις του ποσού της μηνιαίας σύνταξης και με δυνατότητα καταβολής εφ' άπαξ ποσού στο συνταξιοδοτούμενο). Οι εισφορές, δηλαδή, καθίστανται περιουσία του ασφαλισμένου, έστω και με τους περιορισμούς που τίθενται (και το κεφάλαιο του λογαριασμού του μπορεί να κληρονομηθεί!).
Συνέπεια αυτών των διαφορών είναι και ότι η απόδοση των εισφορών στο διανεμητικό σύστημα είναι εξ ανάγκης μικρή, γιατί αμέσως διοχετεύονται στην καταβολή συντάξεων. Αντιθέτως, στο κεφαλαιοποιητικό οι εισφορές συσσωρεύονται και τοκίζονται για όλο το διάστημα του ασφαλιστικού βίου του εργαζομένου, με αποτέλεσμα οι αποδόσεις να είναι πολύ μεγαλύτερες.
Άλλη συνέπεια του χαρακτήρα των συσσωρευμένων εισφορών ως περιουσίας του ασφαλισμένου είναι ότι δεν μπορεί να επεμβαίνει το κράτος και να ασκεί επιδοματική πολιτική εις βάρος των ασφαλιστικών ταμείων και των αποθεματικών τους. Εάν η Πολιτεία κρίνει ότι μια κοινωνική ομάδα ή ένα συγκεκριμένο πρόσωπο έχει ανάγκη υποστήριξης, η υποστήριξη αυτή καλύπτεται υποχρεωτικά (εάν έχουμε κεφαλαιοποιητικό ασφαλιστικό σύστημα) από το γενικό προϋπολογισμό, όπως και θάπρεπε. Ο χαρακτήρας των κεφαλαίων που σχηματίζονται ως αποθεματικά, από τα οποία θα προέλθει η συνταξιοδότηση (και παράλληλα ο χαρακτήρας του ασφαλιστικού συστήματος) δεν αλλοιώνεται στα πλαίσια ενός κεφαλαιοποιητικού ασφαλιστικού συστήματος.
Να επισημάνω πάλι το εξής (που θα αναπτυχθεί στην ανάρτηση την αφιερωμένη στην αντιμετώπιση της κριτικής κατά του κεφαλαιοποιητικού συστήματος): η υιοθέτηση του κεφαλαιοποιητικού ασφαλιστικού συστήματος δεν σημαίνει και άρνηση του κράτους να συνδράμει τους ανθρώπους εκείνους που, για οποιονδήποτε λόγο, δεν μπορούν να ενταχθούν σ' αυτό (λ.χ. λόγω αναπηρίας). Απλώς, η συνδρομή αυτή πρέπει να επιβαρύνει το σύνολο της κοινωνίας, διά της φορολογίας, και να μην θέτει σε κίνδυνο τις μελλοντικές συντάξεις των ασφαλισμένων.
Showing posts with label κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Show all posts
Showing posts with label κεφαλαιοποιητικό σύστημα. Show all posts
Wednesday, March 19, 2008
Βασική εναλλακτική επιλογή στο ασφαλιστικό σύστημα: το κεφαλαιοποιητικό σύστημα
Σε προηγούμενη ανάρτηση αναλύσαμε τα όρια του διανεμητικού (ή "pay as you go") συστήματος. Διαπιστώσαμε ότι το βασικό δομικό του μειονέκτημα είναι ότι εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την αναλογίαμεταξύ ασφαλισμένων και συνταξιούχων. Ξέρουμε, επίσης, ότι η αλλαγή της ηλικιακής σύνθεσης του πληθυσμού προς όφελος των μεγαλύτερων ηλικιών οδηγεί στην αύξηση των συνταξιούχων, τη μείωση των ασφαλισμένων και την αύξηση, αντίστοιχα, του βάρους, υπό μορφήν εισφορών. που πρέπει να επωμισθούν οι ασφαλισμένοι, προκειμένου να καλύψουν τις συντάξεις των ήδη συνταξιούχων. Ήδη, μάλιστα, οι εισφορές σε πολλά ταμεία δεν επαρκούν σχεδόν για να καλύπτουν τις συντάξεις, με αποτέλεσμα να απαιτείται ενίσχυση του ταμείου από τον κρατικό προϋπολογισμό. Έτσι, τα τεράστια αποθεματικά που συγκεντρώνονται από τις εισφορές μένουν και αναξιοποίητα ως κεφαλαιακή αξία, καθώς κατ' ευθείαν διοχετεύονται στην κάλυψη των τρεχουσών υποχρεώσεων των ταμείων για καταβολή συντάξεων. Από τα παραπάνω και μόνο (χωρίς να υπεισέλθουμε σε άλλες δυσλειτουργίες που προκαλεί το ισχύον διανεμητικό σύστημα) προκύπτει η αναγκαιότητα μιας εναλλακτικής πρότασης. Μια τέτοια πρόταση συνιστά το λεγόμενο κεφαλαιοποιητικό σύστημα, το οποίο έχει ήδη εισαχθεί με τον ένα ή άλλο τρόπο σε διάφορα κράτη στον κόσμο. Ας δούμε, στην ανάρτηση αυτή, τα πολύ βασικά του χαρακτηριστικά.
Η ιδέα του κεφαλαιοποιητικού συστήματος είναι πολύ απλή και μοιάζει σε πολλά με την αποταμίευση που κάνει ένα νοικοκυριό ή ο καθένας από εμάς. Οι εισφορές που ο ασφαλισμένος θα έδινε στο σύστημα δεν θα διοχετεύονται κατ' ευθείαν στην καταβολή συντάξεων, αλλά διατηρούνται σε ατομικούς λογαριασμούς* και θα σχηματίζουν ένα κεφάλαιο, από το οποίο, όταν έλθει η ηλικία της συνταξιοδότησης, θα προκύψει η σύνταξη του συγκεκριμένου ασφαλισμένου. Μέχρι τότε ο ασφαλισμένος δεν θα έχει δικαίωμα να αφαιρέσει χρήματα από το λογαριασμό του ενώ, όταν συμπληρώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης (οι οποίες μπορεί να είναι και ελαστικές και να αφήνονται, σε κάποιο βαθμό, και στην επιλογή του ασφαλισμένου), θα του απονεμηθεί σύνταξη βάσει του προσδοκίμου ορίου της παραπέρα ζωής του - θα υπολογίζεται, δηλαδή, τι σύνταξη θα μπορεί να του αποδίδει το κεφάλαιο που συσσώρευσε στο λογαριασμό του, ώστε να την λαμβάνει μηνιαίως μέχρι να πεθάνει (θα προβλέπονται και σχετικές ασφαλιστικές δικλείδες, για την περίπτωση που ξεπεράσει το προσδόκιμο όριο ηλικίας) και αυτήν τη σύνταξη θα λαμβάνει. Μάλιστα, στην περίπτωση που πεθάνει και δεν έχει εξαντλήσει το συσσωρευμένο κεφάλαιό του (ή που πεθάνει, προτού αρχίσει να συνταξιοδοτείται), αυτό θα μπορεί να περιέλθει στους κληρονόμους του, καθώς θα αποτελεί περιουσία του, υπό τους περιορισμούς που αναφέραμε.
Αυτή είναι η βασική μορφή του συστήματος. Έχει κάποια βασικά πλεονεκτήματα σε σχέση με το ισχύον διανεμητικό σύστσημα. Το πρώτο, και σημαντικότερο, είναι ότι η σύνταξη που θα λάβει κάποιος στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα δεν εξαρτάται από την αναλογία ασφαλισμένων/ συνταξιούχων, αλλά αποκλειστικά από τις εισφορές που έχει καταβάλει σ' αυτό. Το δεύτερο είναι ότι, όπως προκύπτει, το σύστημα αυτό είναι πλήρως ανταποδοτικό. Έτσι παρέχονται περισσότερα κίνητρα για αποφυγή της εισφοροδιαφυγής, αλλά και για εκούσια καταβολή αυξημένων εισφορών, σε σχέση με τις υποχρεωτικές (σαν να λέμε, με τα σημερινά δεδομένα, για αλλαγή ασφαλιστικής κατηγορίας). Εν ολίγοις, το κεφαλαιοποιητικό σύστημα οδηγεί με περισσότερες πιθανότητες στην καταβολή σύνταξης, και μάλιστα ανάλογης με τις καταβληθείσες εισφορές, σε σχέση με το ισχύον διανεμητικό. Έτσι, εκπληρώνει σε μεγαλύτερο βαθμό τη βασική αποστολή του συνταξιοδοτικού συστήματος, που είναι η εξασφάλιση επαρκούς εισοδήματος στους ανθρώπους που, λόγω ηλικίας, δεν θα είναι πλέον εις θέσιν να εργάζονται.
Σε επόμενες αναρτήσεις θα εμβαθύνουμε στη σύγκριση του κεφαλαιοποιητικού με το διανεμητικό σύστημα. Επίσης, θα παρουσιάσουμε την κριτική που έχει δεχθεί το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, λιγότερο ή περισσότερο σοβαρή, καθώς και τις λύσεις που έχουν προταθεί, για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που το κεφαλαιοποιητικό εμφανίζει. Ακόμη, θα συζητήσουμε τη διαδικασία μετάβασης από το ισχύον σύστημα σε ένα κεφαλαιοποιητικό. Θέλουμε να καταλήξουμε παρουσιάζοντας την πρόταση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας για το ασφαλιστικό, η οποία έχει ως βάση της (αλλά όχι αποκλειστικά) το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, και να την συζητήσουμε.
* Ο Στέφανος Μάνος, παρουσιάζοντας την πρόταση του κόμματος "Οι Φιλελεύθεροι" για το ασφαλιστικό σύστημα (η πρόταση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην πρόταση των "Ταύρων") έθεσε ένα απλό, υποθετικό ερώτημα στο ακροατήριό του: "Σκεφθείτε τι σύνταξη θα μπορούσατε να εξαφαλίσετε, αν τις εισφορές σας τις βάζατε σε έναν απλό λογαριασμό ταμιευτηρίου και η σύνταξή σας καθοριζόταν από το υπόλοιπο που θα είχε ο λογαριασμός αυτός, όταν θα ερχόταν η ηλικία για να πάρετε σύνταξη". Νομίζω ότι το παράδειγμα είναι πολύ ανάγλυφο.
Η ιδέα του κεφαλαιοποιητικού συστήματος είναι πολύ απλή και μοιάζει σε πολλά με την αποταμίευση που κάνει ένα νοικοκυριό ή ο καθένας από εμάς. Οι εισφορές που ο ασφαλισμένος θα έδινε στο σύστημα δεν θα διοχετεύονται κατ' ευθείαν στην καταβολή συντάξεων, αλλά διατηρούνται σε ατομικούς λογαριασμούς* και θα σχηματίζουν ένα κεφάλαιο, από το οποίο, όταν έλθει η ηλικία της συνταξιοδότησης, θα προκύψει η σύνταξη του συγκεκριμένου ασφαλισμένου. Μέχρι τότε ο ασφαλισμένος δεν θα έχει δικαίωμα να αφαιρέσει χρήματα από το λογαριασμό του ενώ, όταν συμπληρώσει τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης (οι οποίες μπορεί να είναι και ελαστικές και να αφήνονται, σε κάποιο βαθμό, και στην επιλογή του ασφαλισμένου), θα του απονεμηθεί σύνταξη βάσει του προσδοκίμου ορίου της παραπέρα ζωής του - θα υπολογίζεται, δηλαδή, τι σύνταξη θα μπορεί να του αποδίδει το κεφάλαιο που συσσώρευσε στο λογαριασμό του, ώστε να την λαμβάνει μηνιαίως μέχρι να πεθάνει (θα προβλέπονται και σχετικές ασφαλιστικές δικλείδες, για την περίπτωση που ξεπεράσει το προσδόκιμο όριο ηλικίας) και αυτήν τη σύνταξη θα λαμβάνει. Μάλιστα, στην περίπτωση που πεθάνει και δεν έχει εξαντλήσει το συσσωρευμένο κεφάλαιό του (ή που πεθάνει, προτού αρχίσει να συνταξιοδοτείται), αυτό θα μπορεί να περιέλθει στους κληρονόμους του, καθώς θα αποτελεί περιουσία του, υπό τους περιορισμούς που αναφέραμε.
Αυτή είναι η βασική μορφή του συστήματος. Έχει κάποια βασικά πλεονεκτήματα σε σχέση με το ισχύον διανεμητικό σύστσημα. Το πρώτο, και σημαντικότερο, είναι ότι η σύνταξη που θα λάβει κάποιος στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα δεν εξαρτάται από την αναλογία ασφαλισμένων/ συνταξιούχων, αλλά αποκλειστικά από τις εισφορές που έχει καταβάλει σ' αυτό. Το δεύτερο είναι ότι, όπως προκύπτει, το σύστημα αυτό είναι πλήρως ανταποδοτικό. Έτσι παρέχονται περισσότερα κίνητρα για αποφυγή της εισφοροδιαφυγής, αλλά και για εκούσια καταβολή αυξημένων εισφορών, σε σχέση με τις υποχρεωτικές (σαν να λέμε, με τα σημερινά δεδομένα, για αλλαγή ασφαλιστικής κατηγορίας). Εν ολίγοις, το κεφαλαιοποιητικό σύστημα οδηγεί με περισσότερες πιθανότητες στην καταβολή σύνταξης, και μάλιστα ανάλογης με τις καταβληθείσες εισφορές, σε σχέση με το ισχύον διανεμητικό. Έτσι, εκπληρώνει σε μεγαλύτερο βαθμό τη βασική αποστολή του συνταξιοδοτικού συστήματος, που είναι η εξασφάλιση επαρκούς εισοδήματος στους ανθρώπους που, λόγω ηλικίας, δεν θα είναι πλέον εις θέσιν να εργάζονται.
Σε επόμενες αναρτήσεις θα εμβαθύνουμε στη σύγκριση του κεφαλαιοποιητικού με το διανεμητικό σύστημα. Επίσης, θα παρουσιάσουμε την κριτική που έχει δεχθεί το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, λιγότερο ή περισσότερο σοβαρή, καθώς και τις λύσεις που έχουν προταθεί, για να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα που το κεφαλαιοποιητικό εμφανίζει. Ακόμη, θα συζητήσουμε τη διαδικασία μετάβασης από το ισχύον σύστημα σε ένα κεφαλαιοποιητικό. Θέλουμε να καταλήξουμε παρουσιάζοντας την πρόταση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας για το ασφαλιστικό, η οποία έχει ως βάση της (αλλά όχι αποκλειστικά) το κεφαλαιοποιητικό σύστημα, και να την συζητήσουμε.
* Ο Στέφανος Μάνος, παρουσιάζοντας την πρόταση του κόμματος "Οι Φιλελεύθεροι" για το ασφαλιστικό σύστημα (η πρόταση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην πρόταση των "Ταύρων") έθεσε ένα απλό, υποθετικό ερώτημα στο ακροατήριό του: "Σκεφθείτε τι σύνταξη θα μπορούσατε να εξαφαλίσετε, αν τις εισφορές σας τις βάζατε σε έναν απλό λογαριασμό ταμιευτηρίου και η σύνταξή σας καθοριζόταν από το υπόλοιπο που θα είχε ο λογαριασμός αυτός, όταν θα ερχόταν η ηλικία για να πάρετε σύνταξη". Νομίζω ότι το παράδειγμα είναι πολύ ανάγλυφο.
Monday, March 17, 2008
Στο κάτω-κάτω, τι την θέλουμε την κοινωνική ασφάλιση;
Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό, δεν σκοπεύω να απαντήσω ότι δεν την χρειαζόμαστε. Αλλά πρέπει, μερικές φορές, να επιστρέφουμε στα βασικά. Απλώς να ξεκαθαρίσουμε κάποιες παρεξηγήσεις.
Με την κοινωνική ασφάλιση δεν θέλουμε να αναδιανείμουμε εισόδημα, να πάρουμε από τους πλουσίους και να δώσουμε στους φτωχούς. Ούτε θάπρεπε να θέλουμε να την χρησιμοποιούμε για να τιμούμε ομάδες του πληθυσμού (λ.χ. αντιστασιακούς), την προσφορά των οποίων θέλουμε να αναγνωρίσουμε ή για να στηρίξουμε τη μητρότητα. Η κοινωνική ασφάλιση έχει ένα σκοπό: να παρέχει στον καθένα τη δυνατότητα να έχει ένα εισόδημα ακόμη και όταν δεν μπορεί, για λόγους ηλικίας ή υγείας, να εργάζεται. Αυτό είναι το βασικό αίτημα.
Από εκεί και πέρα αρχίζουν τα διλήμματα. Το εισόδημα αυτό θα πρέπει να το διασφαλίζει το κράτος; Μέχρι ποιο βαθμό (βλ. και ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα ή εθνική σύνταξη, ακόμη και χωρίς εισφορές); Θα πρέπει να στηρίζεται στην αποταμίευση που κάνει ο ίδιος ο ασφαλισμένος, οπότε θα είναι και ανταποδοτικό; Θα πρέπει η μία γενιά με τα εισοδήματά της να στηρίζει την προηγούμενη; Τι θα γίνει με όσους, για διαφόρους κοινωνικούς λόγους (λ.χ. οικοκυρές), ουδέποτε εργάσθηκαν και δεν έχουν θεμελιώσει δικαίωμα σύνταξης (βλ. μεταβίβαση σύνταξης); Αυτές οι λεπτομέρειες μπορούν να συζητηθούν, αρκεί να έχουμε ξεκαθαρίσει τη βασική κατεύθυνση που θέλουμε.
Να μην παρεξηγηθώ: θέλουμε να τιμήσουμε τους ήρωες ή να βοηθήσουμε τις μητέρες με ανήλικα τέκνα ή τους πολυτέκνους; Αν αποφασίσουμε να κάνουμε κάτι τέτοιο, αυτό θα πρέπει να διαχωρισθεί πλήρως από το ασφαλιστικό συνταξιοδοτικό σύστημα. Οι συνταξιοδοτικές εισφορές έχουν νόημα διαφορετικό από τη φορολογία μόνον όταν διατίθενται (στα πλαίσια είτε διανεμητικού, είτε κεφαλαιοποιητικού συστήματος) για την κάλυψη συντάξεων ή το σχηματισμό αποθεματικών, από τα οποία θα καλυφθούν συντάξεις. Παροχές που δεν σχετίζονται με την κοινωνική ασφάλιση καθ' εαυτήν, στο βαθμό που θα τις επιδιώκαμε (στις περισσότερες, αν όχι σε όλες από όσες προανέφερα, μάλλον θα διαφωνούσα, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα), πρέπει να καλύπτονται από τη γενική φορολογία.
Έτσι, σκοπός μιας αναζήτησης για το ασφαλιστικό σύστημα είναι να εξευρεθεί αυτό, που θα εξυπηρετεί το σκοπό που ορίσαμε παραπάνω κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο: θα εξασφαλίζει ότι, όταν κάποιος δεν μπορεί πλέον να εργάζεται, θα έχει τουλάχιστον αξιοπρεπές εισόδημα. Εγώ θάθελα να το πάω, μάλιστα, ακόμη παραπέρα: να εξασφαλίζει ότι αυτός που δεν θέλει πλέον να εργάζεται θα έχει αξιοπρεπές εισόδημα, χωρίς όμως να επιβαρύνει το κοινωνικό σύνολο. Και, φυσικά, αυτό να επιτυγχάνεται με εισφορές που δεν θα είναι εξουθενωτικές, χωρίς, αν είναι εφικτό, να εξαναγκάζονται οι εργαζόμενοι και επαγγελματίες να εργάζονται πέρα από κάποια ηλικία και να παρέχει (κατά τρόπο οικονομικά βιώσιμο) όσο μεγαλύτερες συντάξεις γίνεται, σε σχέση με τις καταβληθείσες εισφορές. Και, για να πάω ακόμη παραπέρα αυτό που θάθελα εγώ, να παρέχει στους ασφαλισμένους ευρείες δυνατότητες καθορισμού της σύνταξης που θα λαμβάνουν, καθώς ακόμη και τη δυνατότητα κληρονομικής μεταβίβασης τυχόν αποθεμάτων που αντιστοιχούν σε κάποιον ασφαλισμένο και δεν έχουν αξιοποιηθεί από τον ίδιο. Αυτά είναι τα κριτήρια, βάσει των οποίων κρίνω τις προτεινόμενες επιλογές.
Με την κοινωνική ασφάλιση δεν θέλουμε να αναδιανείμουμε εισόδημα, να πάρουμε από τους πλουσίους και να δώσουμε στους φτωχούς. Ούτε θάπρεπε να θέλουμε να την χρησιμοποιούμε για να τιμούμε ομάδες του πληθυσμού (λ.χ. αντιστασιακούς), την προσφορά των οποίων θέλουμε να αναγνωρίσουμε ή για να στηρίξουμε τη μητρότητα. Η κοινωνική ασφάλιση έχει ένα σκοπό: να παρέχει στον καθένα τη δυνατότητα να έχει ένα εισόδημα ακόμη και όταν δεν μπορεί, για λόγους ηλικίας ή υγείας, να εργάζεται. Αυτό είναι το βασικό αίτημα.
Από εκεί και πέρα αρχίζουν τα διλήμματα. Το εισόδημα αυτό θα πρέπει να το διασφαλίζει το κράτος; Μέχρι ποιο βαθμό (βλ. και ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα ή εθνική σύνταξη, ακόμη και χωρίς εισφορές); Θα πρέπει να στηρίζεται στην αποταμίευση που κάνει ο ίδιος ο ασφαλισμένος, οπότε θα είναι και ανταποδοτικό; Θα πρέπει η μία γενιά με τα εισοδήματά της να στηρίζει την προηγούμενη; Τι θα γίνει με όσους, για διαφόρους κοινωνικούς λόγους (λ.χ. οικοκυρές), ουδέποτε εργάσθηκαν και δεν έχουν θεμελιώσει δικαίωμα σύνταξης (βλ. μεταβίβαση σύνταξης); Αυτές οι λεπτομέρειες μπορούν να συζητηθούν, αρκεί να έχουμε ξεκαθαρίσει τη βασική κατεύθυνση που θέλουμε.
Να μην παρεξηγηθώ: θέλουμε να τιμήσουμε τους ήρωες ή να βοηθήσουμε τις μητέρες με ανήλικα τέκνα ή τους πολυτέκνους; Αν αποφασίσουμε να κάνουμε κάτι τέτοιο, αυτό θα πρέπει να διαχωρισθεί πλήρως από το ασφαλιστικό συνταξιοδοτικό σύστημα. Οι συνταξιοδοτικές εισφορές έχουν νόημα διαφορετικό από τη φορολογία μόνον όταν διατίθενται (στα πλαίσια είτε διανεμητικού, είτε κεφαλαιοποιητικού συστήματος) για την κάλυψη συντάξεων ή το σχηματισμό αποθεματικών, από τα οποία θα καλυφθούν συντάξεις. Παροχές που δεν σχετίζονται με την κοινωνική ασφάλιση καθ' εαυτήν, στο βαθμό που θα τις επιδιώκαμε (στις περισσότερες, αν όχι σε όλες από όσες προανέφερα, μάλλον θα διαφωνούσα, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα), πρέπει να καλύπτονται από τη γενική φορολογία.
Έτσι, σκοπός μιας αναζήτησης για το ασφαλιστικό σύστημα είναι να εξευρεθεί αυτό, που θα εξυπηρετεί το σκοπό που ορίσαμε παραπάνω κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο: θα εξασφαλίζει ότι, όταν κάποιος δεν μπορεί πλέον να εργάζεται, θα έχει τουλάχιστον αξιοπρεπές εισόδημα. Εγώ θάθελα να το πάω, μάλιστα, ακόμη παραπέρα: να εξασφαλίζει ότι αυτός που δεν θέλει πλέον να εργάζεται θα έχει αξιοπρεπές εισόδημα, χωρίς όμως να επιβαρύνει το κοινωνικό σύνολο. Και, φυσικά, αυτό να επιτυγχάνεται με εισφορές που δεν θα είναι εξουθενωτικές, χωρίς, αν είναι εφικτό, να εξαναγκάζονται οι εργαζόμενοι και επαγγελματίες να εργάζονται πέρα από κάποια ηλικία και να παρέχει (κατά τρόπο οικονομικά βιώσιμο) όσο μεγαλύτερες συντάξεις γίνεται, σε σχέση με τις καταβληθείσες εισφορές. Και, για να πάω ακόμη παραπέρα αυτό που θάθελα εγώ, να παρέχει στους ασφαλισμένους ευρείες δυνατότητες καθορισμού της σύνταξης που θα λαμβάνουν, καθώς ακόμη και τη δυνατότητα κληρονομικής μεταβίβασης τυχόν αποθεμάτων που αντιστοιχούν σε κάποιον ασφαλισμένο και δεν έχουν αξιοποιηθεί από τον ίδιο. Αυτά είναι τα κριτήρια, βάσει των οποίων κρίνω τις προτεινόμενες επιλογές.
Thursday, March 6, 2008
Ποια μεταρρύθμιση έχει ανάγκη το ασφαλιστικό σύστημα;
Ο Πρωθυπουργός είπε, με το γνωστό πομπώδες ύφος του, ότι αναλαβάνει το πολιτικό κόστος της μεταρρύθμισης του ασφαλιστικού συστήματος. Έσπευσε, βέβαια, να προσθέσει ότι οι αλλαγές θα είναι "ήπιες και μετριοπαθείς", λες και ένα σύστημα που απειλείται με άμεση κατάρρευση θα σωθεί με "ήπιες και μετριοπαθείς" μεταρρυθμίσεις - δηλαδή κάποια μείωση των εξόδων διά της ενοποιήσεως ταμείων, κάποια αύξηση των ετών για τη συνταξιοδότηση, κάποια μείωση των συντάξεων (και αυτά από την κυβέρνηση που προέκρινε, ως λύση για την ανεργία στη Νάουσα, την πρόωρη συνταξιοδότηση των εργαζομένων στην τοπική κλωστοϋφαντουργία!) - χωρίς να αντιμετωπίζεται το βασικό πρόβλημα του ασφαλιστικού συστήματος: όλο και λιγότεροι εργάζονται και με τις εισφορές τους τρέφουν όλο και περισσότερους και, δεδομένης της αύξησης του προσδοκίμου ορίου ζωής, για όλο και μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Οι "ήπιες και μετριοπαθείς" δήθεν μεταρρυθμίσεις, που με περισσή λεβεντιά αναγγέλλονται, το πολύ-πολύ να αποτελέσουν μια σύντομη ενίσχυση του συστήματος, ενώ η θεμελιώδης δομή του θα παραμείνει η ίδια. Θα μου πείτε, εδώ η αντιπολίτευση αντιδρά ακόμη και σ' αυτά, έχοντας βρει το χρυσό χάπι της "πάταξης της εισφοροδιαφυγής" ως πανάκειας (μαζί με τα χρήματα που οφείλει στα ασφαλιστικά ταμεία το Δημόσιο - δηλαδή θα πληρώνουμε παραπάνω φόρους, για να ενισχύουμε τις εισφορές μας!). Έστω, όμως, μακάρι να δούμε έναν στοιχειώδη εξορθολογισμό του συστήματος, με περικοπή των πρόωρων συντάξεων (δυστυχώς για ενοποίηση των ορίων ηλικίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, ούτε λόγος). Όσο κι αν έχουμε "κοινωνικές ευαισθησίες", δεν μπορεί να ζήσει ένα σύστημα, στο οποίο κάποιος δίνει εισφορές για 15-20 χρόνια και παίρνει σύνταξη για 40 - από την άλλη, θα μου πείτε, ας δώσει περισσότερες εισφορές το κεφάλαιο! Και δεν πειράζει που αυτό θα μειώσει ακόμη περισσότερο τις ιδιωτικές επενδύσεις στη χώρα μας, θα καθαρίσει πάλι το Δημόσιο! Δυστυχώς, η μετάβαση σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα, που είναι γεγονός ήδη σε αρκετές χώρες του εξωτερικού, ούτε καν που συζητείται στην Ελλάδα. Παραμένουμε, έτσι, με ένα δυσλειτουργικό και καταρρέον αναδιανεμητικό ασφαλιστικό σύστημα, το οποίο, προς δόξαν των κοινωνικώς ευαισθήτων, σε λίγα χρόνια δεν θα μπορεί να δίνει συντάξεις σε κανένα!
Friday, August 31, 2007
Γιατί πρέπει να σας ενδιαφέρει το ασφαλιστικό σύστημα
Αν είστε συνταξιούχος, επειδή υπάρχει κίνδυνος μετά από μερικούς μήνες ή κάποια χρόνια οι ασφαλιστικοί φορείς να αδυνατούν να καταβάλλουν τη σύνταξή σας
Αν είστε ασφαλισμένος, επειδή οι εισφορές δεν είναι "δικά σας χρήματα", επειδή δίνετε εισφορές σε φορείς που τις χειρίζονται κατά το δοκούν και πάντως όχι προς το συμφέρον σας, που δεν κατευθύνονται προς τη σύνταξή σας - και επειδή δεν ξέρετε αν θα πάρετε σύνταξη, πότε θα πάρετε σύνταξη και πόση σύνταξη θα μπορείτε να αναμένετε.
Επειδή οι εισφορές είναι ένα τεράστιο οικονομικό βάρος για σας, είτε είστε εργοδότης, είτε αυτοαπασχολούμενος, και το 50% από το βάρος αυτό πηγαίνει στα λειτουργικά έξοδα των ασφαλιστικών ταμείων.
Επειδή άλλοι καθορίζουν, με κριτήρια αυθαίρετα και ανεύθυνα, πόσες εισφορές θα δίνετε και πόση σύνταξη θα δικαιούσθε.
Επειδή υπάρχει τρόπος οι εισφορές να γίνουν δικά σας χρήματα, παράλληλα να πληρώνετε μικρότερες εισφορές και να λαμβάνετε μεγαλύτερη σύνταξη.
Επειδή κάθε ημέρα που περνάει, το χρέος του ασφαλιστικού συστήματος γίνεται όλο και μεγαλύτερο - και η μετάβαση σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατό.
Αν είστε ασφαλισμένος, επειδή οι εισφορές δεν είναι "δικά σας χρήματα", επειδή δίνετε εισφορές σε φορείς που τις χειρίζονται κατά το δοκούν και πάντως όχι προς το συμφέρον σας, που δεν κατευθύνονται προς τη σύνταξή σας - και επειδή δεν ξέρετε αν θα πάρετε σύνταξη, πότε θα πάρετε σύνταξη και πόση σύνταξη θα μπορείτε να αναμένετε.
Επειδή οι εισφορές είναι ένα τεράστιο οικονομικό βάρος για σας, είτε είστε εργοδότης, είτε αυτοαπασχολούμενος, και το 50% από το βάρος αυτό πηγαίνει στα λειτουργικά έξοδα των ασφαλιστικών ταμείων.
Επειδή άλλοι καθορίζουν, με κριτήρια αυθαίρετα και ανεύθυνα, πόσες εισφορές θα δίνετε και πόση σύνταξη θα δικαιούσθε.
Επειδή υπάρχει τρόπος οι εισφορές να γίνουν δικά σας χρήματα, παράλληλα να πληρώνετε μικρότερες εισφορές και να λαμβάνετε μεγαλύτερη σύνταξη.
Επειδή κάθε ημέρα που περνάει, το χρέος του ασφαλιστικού συστήματος γίνεται όλο και μεγαλύτερο - και η μετάβαση σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα πρέπει να γίνει το συντομότερο δυνατό.
Thursday, August 30, 2007
Υπολογισμός σύνταξης σε κεφαλαιοποιητικό ασφαλιστικό σύστημα
Με αφορμή την εκδήλωση της Φιλελεύθερης Συμμαχίας για το ασφαλιστικό σύστημα, σας δίνουμε τη δυνατότητα στο κάτω δεξιό μέρος της σελίδας να υπολογίσετε τη σύνταξη που θα παίρνατε αν εφαρμοζόταν ένα (αρκετά απλοποιημένο αλλά ρεαλιστικό) κεφαλαιοποιητικό ασφαλιστικό σύστημα. Το σενάριο είναι το εξής: Ο ασφαλισμένος καταθέτει κατά το χρονικό διάστημα το οποίο εργάζεται (έτη εργασίας) ένα σταθερό ποσόν κάθε μήνα (μηνιαία κατάθεση). ΄Οταν αποφασίζει να αποσυρθεί λαμβάνει ένα μέρος του κεφαλαίου το οποίο συγκεντρώθηκε (εφ' άπαξ) και ένα σταθερό ποσόν κάθε μήνα (μηνιαία σύνταξη) μέχρι να εξαντληθεί το κεφάλαιο (έτη συνταξιοδότησης). Σε όλο αυτό το χρονικό διάστημα (από τότε που ο ασφαλισμένος αρχίζει να καταθέτει), το κεφάλαιο αποκτά αξία εξ αιτίας της απόδοσης της επένδυσής του (ετήσια απόδοση %) και χάνει αξία εξ αιτίας του πληθωρισμού (πληθωρισμός %). Οι αρχικές τιμές είναι ένα αρκετά συντηρητικό παράδειγμα.
Οι αριθμητικές σχέσεις που χρησιμοποιούνται μπορούν να βρεθούν σε πολλά βιβλία μαθηματικών, ή εναλλακτικά μπορείτε να πειραματιστείτε με τις οικονομικές συναρτήσεις του Microsoft Excell ή ιστοσελίδες όπως αυτή.
Οι αριθμητικές σχέσεις που χρησιμοποιούνται μπορούν να βρεθούν σε πολλά βιβλία μαθηματικών, ή εναλλακτικά μπορείτε να πειραματιστείτε με τις οικονομικές συναρτήσεις του Microsoft Excell ή ιστοσελίδες όπως αυτή.
Τα βασικά χαρακτηριστικά/ προτερήματα του κεφαλαιοποιητικού συστήματος
Υπενθυμίζουμε την πρόσκληση προς όλους τους αναγνώστες μας που έχουν τη δυνατότητα (γεωγραφική, χρονική κ.λπ.) να έλθουν στην εκδήλωση που θα διοργανώσει η Φιλελεύθερη Συμμαχία, όπου και θα παρουσιασθούν οι θέσεις της για το ασφαλιστικό σύστημα. Η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος είναι ένα θέμα που μας αφορά όλους, και μάλιστα ανεξαρτήτως ηλικίας. Ακόμη και όσοι έχουμε δεκαετίες μπροστά μας, μέχρις ότου έλθει η σειρά μας να συνταξιοδοτηθούμε (και να μας ενδιαφέρει εάν θα είναι σε θέση το σύστημα τότε να μας καταβάλλει σύνταξη), επηρεαζόμαστε άμεσα από την πορεία των ασφαλιστικών μας ταμείων, καθώς αυτά θα υποχρεωθούν, συν τω χρόνω, να μας επιβάλλουν όλο και μεγαλύτερες εισφορές, προκειμένου να επιβιώσουν. Αναφερθήκαμε ήδη σε προηγούμενη ανάρτηση στο βασικό δομικό πρόβλημα που έχει το ισχύον ασφαλιστικό σύστημα, το οποίο οδηγείται με μαθηματική, σχεδόν, βεβαιότητα στην κατάρρευση. Ποια είναι η βασική εκείνη αλλαγή στη δομή του, η οποία θα το καταστήσει βιώσιμο; Είναι η τροπή του σε κεφαλαιοποιητικό σύστημα.
Τι σημαίνει κεφαλαιοποιητικό σύστημα; Η βασική του ιδέα στηρίζεται στην παρακάτω υπόθεση: σκεφθείτε κάποιον που μόλις βγήκε στη σύνταξη από ένα από τα βασικά ταμεία, λ.χ. το ΤΕΒΕ. Λογικά θα παίρνει σύνταξη γύρω στα 800-900 ευρώ το μήνα (εάν ήταν σε υψηλή ασφαλιστική κλάση, μπορεί να πάει μέχρι και τα 1.200 ή κάτι τέτοιο). Υποθέστε ότι, αντί να δίνει επί 35 χρόνια εισφορές στο ΤΕΒΕ, κατέθετε τα χρήματα αυτά στην Τράπεζα (σε απλό λογαριασμό ταμιευτηρίου) και, μετά τα 35 χρόνια, αποφάσιζε να ζήσει την υπόλοιπη ζωή του από τις καταθέσεις αυτές (όπως διαμορφώθηκαν από τους τόκους και τους ανατοκισμούς) αποκλειστικά. Οι αναλογιστές μάς λένε ότι θα είχε κατατεθειμένο κεφάλαιο, από το οποίο θα μπορούσε να λαμβάνει κάθε μήνα, μέχρι το θάνατό του (σύμφωνα με το προσδόκιμο όριο ζωής), ένα ποσόν τουλάχιστον τρεις φορές μεγαλύτερο από τη σύνταξή του.
Τώρα σκεφθείτε να γίνεται αυτό από όλους τους εργαζομένους. Οι εισφορές τους (που παραμένουν υποχρεωτικές) δεν θα ξοδεύονται αμέσως για τις δαπάνες του συστήματος και την καταβολή των συντάξεων στους νυν συνταξιούχους (όπως γίνεται σήμερα), αλλά σχηματίζουν ένα αποθεματικό - και κάθε ασφαλισμένος ξέρει ακριβώς πόσα χρήματα έχει εισφέρει στο συνολικό αυτό αποθεματικό. Φυσικά, το ποσόν που θα συγκεντρωθεί θα είναι τεράστιο και θα έχει αποδόσεις σημαντικά μεγαλύτερες από τον πληθωρισμό. Και, όταν οι ασφαλισμένοι κλείνουν κάποια χρόνια απασχόλησης και εισφορών, θα έχουν τη δυνατότητα να βγαίνουν στη σύνταξη, η οποία θα προέρχεται αποκλειστικά από την αναλογία τους στο σχηματισμό αυτού του κεφαλαίου - και, όταν αποβιώσουν, ό,τι υπόλοιπο έχει απομείνει από τη συνεισφορά τους στο συνολικό αυτό αποθεματικό θα μπορεί να μεταβιβάζεται στους συγγενείς τους.
Αυτό είναι, ως προς τη βασική του ιδέα, το λεγόμενο κεφαλαιοποιητικό σύστημα: κάθε ασφαλισμένος συμμετέχει στη δημιουργία του κεφαλαίου, από το οποίο θα προέλθει η σύνταξή του, γνωρίζοντας ανά πάσα στιγμή τι ποσά συνεισέφερε και τι απόδοση είχαν τα ποσά αυτά, επομένως πόσα χρήματα δικαιούται ανά πάσα στιγμή (μετά από ένα χρονικό όριο απασχόλησης) να θεωρεί ότι θα αποτελέσουν τη βάση για τη συνταξιοδότησή του (και, αν το ποσόν είναι ιδιαιτέρως μεγάλο, ακόμη και για τη λήψη ενός εφ' άπαξ ποσού). Θα μπορεί, επίσης, να καθορίζει ο ίδιος τη σύνταξη και το εφ' άπαξ που θα λάβει (με μόνο περιορισμό, βασισμένο και στο προσδόκιμο όριο της ζωής του, ότι τα ποσά αυτά δεν θα είναι τέτοια, που θα κινδυνεύσει το κεφάλαιο να εξαντληθεί, όσο ζει) - αντιστοίχως, θα μπορεί να καθορίσει και την ηλικία, από την οποία και μετά θα αρχίσει η συνταξιοδότησή του. Θα υπάρχει ένα κατώτατο όριο στις εισφορές, αλλά το ποσόν των εισφορών θα είναι ανοικτό προς τα επάνω, θα μπορεί, δηλαδή, ο ασφαλισμένος, εάν επιθυμεί το σχηματισμό μεγαλύτερου κεφαλαίου, να αποδίδει μεγαλύτερες εισφορές.
Το σύστημα αυτό έχει δύο βασικά πλεονεκτήματα: είναι απολύτως ανταποδοτικό (καθώς η σύνταξη που θα λαμβάνει ο κάθε συνταξιούχος θα προέρχεται από το σύνολο της δικής του συνεισφοράς στο κεφάλαιο, αφαιρουμένης μόνον της αναλογίας του στα έξοδα διαχείρισής του) και δεν επηρεάζεται καθόλου από τη μεταβολή στην ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού και, ιδίως, την αναλογία συνταξιούχων - ασφαλισμένων. Εκτός από αυτά, εξασφαλίζει σημαντικά μεγαλύτερες συντάξεις, το κεφάλαιο που αντιστοιχεί σε κάθε ασφαλισμένο αποτελεί πραγματικά περιουσία του και είναι κληρονομητό.
Ως προς την ανταποδοτικότητα, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε το εξής: η υιοθέτηση του κεφαλαιοποιητικού συστήματος δεν σημαίνει ότι όσοι, για διαφόρους λόγους, δεν μπορούν να συνεισφέρουν στο σύστημα (λ.χ. υγεία, εργατικό ατύχημα κ.λπ.) αφήνονται στην τύχη τους. Υπάρχει η επιλογή να συμμετέχουν στο σύστημα ως έχει και οι υποχρεώσεις τους, οι ελάχιστες εισφορές, να καλύπτονται από τον προϋπολογισμό - άλλη επιλογή είναι να λαμβάνουν σύνταξη ή άλλου είδους βοήθεια απ' ευθείας από τον προϋπολογισμό. Η ενίσχυση όσων συνανθρώπων μας κρίνουμε, ως οργανωμένη Πολιτεία, ότι το έχουν ανάγκη δεν είναι ζήτημα ανακατανομής των πόρων του συνταξιοδοτικού συστήματος, αλλά άλλων λειτουργιών της Πολιτείας.
Πού θα κατατίθενται όλα αυτά τα χρήματα; Ποιος θα τα διαχειρίζεται; Μπορεί να ανατεθεί σε ασφαλιστικές εταιρείες με αυξημένη φερεγγυότητα ή εγγυήσεις (λ.χ. υποχρεωτική αντασφάλιση) ή σε ειδικά νομικά πρόσωπα με αυτή την αποστολή, τα οποία θα ελέγχονται από το Κράτος, το οποίο θα εγγυάται και τα σχηματισμένα κεφάλαια. Μπορεί να υπάρξουν πιστωτικά ιδρύματα, τα οποία να έχουν τις εγγυήσεις να αναλάβουν τη διαχείρισή τους. Το σίγουρο είναι ότι θα υπάρχει συγκέντρωση τεράστιων κεφαλαίων, όπου ακόμη και μια συντηρητική διαχείριση θα οδηγεί σε πολύ μεγάλες αποδόσεις. Οπωσδήποτε, όμως, τα έξοδα διαχείρισης του κεφαλαίου θα είναι κατά πολύ μικρότερα από τα σημερινά έξοδα των ασφαλιστικών ταμείων, τα οποία σταδιακά θα καταργηθούν.
Η μετάβαση από το σημερινό αναδιανεμητικό σύστημα στο κεφαλαιοποιητικό είναι ένα σημαντικό πρόβλημα, δεν πρέπει όμως να μας αποτρέψει από την υιοθέτηση του κεφαλαιοποιητικού συστήματος ως επιδιωκόμενου τελικού στόχου - εφ' όσον συμφωνήσουμε στην ουσιαστική μεταρρύθμιση του συστήματος, θα βρούμε και τους πόρους, και τη διαδικασία να χρηματοδοτήσουμε το ισχύον σύστημα, ώστε να καλύψει τις υποχρεώσεις του. Ένας τρόπος είναι οι εισφορές των σημερινών ασφαλισμένων να κατευθύνονται, κατά ένα μέρος (όλο και μικρότερο) στο αναδιανεμητικό σύστημα, και το υπόλοιπο (όλο και μεγαλύτερο) προς το σχηματισμό του συνταξιοδοτικού κεφαλαίου.
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι το ασφαλιστικό είναι το ζήτημα, από το οποίο θα εξαρτηθεί στο μεγαλύτερο ίσως βαθμό η πορεία της οικονομίας μας στο προσεχές μέλλον. Τα ελλείμματα των ταμείων μεγαλώνουν, η αναλογία συνταξιούχων προς ασφαλισμένους αλλάζει γρήγορα εις βάρος των ασφαλισμένων και είναι επιτακτική ανάγκη να μεταβούμε στο σύστημα εκείνο, στα πλαίσια του οποίου η γήρανση του πληθυσμού δεν θα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Κάθε μέρα που περνά αυξάνει τις υποχρεώσεις του ισχύοντος συστήματος και της γενιάς μας.
Τι σημαίνει κεφαλαιοποιητικό σύστημα; Η βασική του ιδέα στηρίζεται στην παρακάτω υπόθεση: σκεφθείτε κάποιον που μόλις βγήκε στη σύνταξη από ένα από τα βασικά ταμεία, λ.χ. το ΤΕΒΕ. Λογικά θα παίρνει σύνταξη γύρω στα 800-900 ευρώ το μήνα (εάν ήταν σε υψηλή ασφαλιστική κλάση, μπορεί να πάει μέχρι και τα 1.200 ή κάτι τέτοιο). Υποθέστε ότι, αντί να δίνει επί 35 χρόνια εισφορές στο ΤΕΒΕ, κατέθετε τα χρήματα αυτά στην Τράπεζα (σε απλό λογαριασμό ταμιευτηρίου) και, μετά τα 35 χρόνια, αποφάσιζε να ζήσει την υπόλοιπη ζωή του από τις καταθέσεις αυτές (όπως διαμορφώθηκαν από τους τόκους και τους ανατοκισμούς) αποκλειστικά. Οι αναλογιστές μάς λένε ότι θα είχε κατατεθειμένο κεφάλαιο, από το οποίο θα μπορούσε να λαμβάνει κάθε μήνα, μέχρι το θάνατό του (σύμφωνα με το προσδόκιμο όριο ζωής), ένα ποσόν τουλάχιστον τρεις φορές μεγαλύτερο από τη σύνταξή του.
Τώρα σκεφθείτε να γίνεται αυτό από όλους τους εργαζομένους. Οι εισφορές τους (που παραμένουν υποχρεωτικές) δεν θα ξοδεύονται αμέσως για τις δαπάνες του συστήματος και την καταβολή των συντάξεων στους νυν συνταξιούχους (όπως γίνεται σήμερα), αλλά σχηματίζουν ένα αποθεματικό - και κάθε ασφαλισμένος ξέρει ακριβώς πόσα χρήματα έχει εισφέρει στο συνολικό αυτό αποθεματικό. Φυσικά, το ποσόν που θα συγκεντρωθεί θα είναι τεράστιο και θα έχει αποδόσεις σημαντικά μεγαλύτερες από τον πληθωρισμό. Και, όταν οι ασφαλισμένοι κλείνουν κάποια χρόνια απασχόλησης και εισφορών, θα έχουν τη δυνατότητα να βγαίνουν στη σύνταξη, η οποία θα προέρχεται αποκλειστικά από την αναλογία τους στο σχηματισμό αυτού του κεφαλαίου - και, όταν αποβιώσουν, ό,τι υπόλοιπο έχει απομείνει από τη συνεισφορά τους στο συνολικό αυτό αποθεματικό θα μπορεί να μεταβιβάζεται στους συγγενείς τους.
Αυτό είναι, ως προς τη βασική του ιδέα, το λεγόμενο κεφαλαιοποιητικό σύστημα: κάθε ασφαλισμένος συμμετέχει στη δημιουργία του κεφαλαίου, από το οποίο θα προέλθει η σύνταξή του, γνωρίζοντας ανά πάσα στιγμή τι ποσά συνεισέφερε και τι απόδοση είχαν τα ποσά αυτά, επομένως πόσα χρήματα δικαιούται ανά πάσα στιγμή (μετά από ένα χρονικό όριο απασχόλησης) να θεωρεί ότι θα αποτελέσουν τη βάση για τη συνταξιοδότησή του (και, αν το ποσόν είναι ιδιαιτέρως μεγάλο, ακόμη και για τη λήψη ενός εφ' άπαξ ποσού). Θα μπορεί, επίσης, να καθορίζει ο ίδιος τη σύνταξη και το εφ' άπαξ που θα λάβει (με μόνο περιορισμό, βασισμένο και στο προσδόκιμο όριο της ζωής του, ότι τα ποσά αυτά δεν θα είναι τέτοια, που θα κινδυνεύσει το κεφάλαιο να εξαντληθεί, όσο ζει) - αντιστοίχως, θα μπορεί να καθορίσει και την ηλικία, από την οποία και μετά θα αρχίσει η συνταξιοδότησή του. Θα υπάρχει ένα κατώτατο όριο στις εισφορές, αλλά το ποσόν των εισφορών θα είναι ανοικτό προς τα επάνω, θα μπορεί, δηλαδή, ο ασφαλισμένος, εάν επιθυμεί το σχηματισμό μεγαλύτερου κεφαλαίου, να αποδίδει μεγαλύτερες εισφορές.
Το σύστημα αυτό έχει δύο βασικά πλεονεκτήματα: είναι απολύτως ανταποδοτικό (καθώς η σύνταξη που θα λαμβάνει ο κάθε συνταξιούχος θα προέρχεται από το σύνολο της δικής του συνεισφοράς στο κεφάλαιο, αφαιρουμένης μόνον της αναλογίας του στα έξοδα διαχείρισής του) και δεν επηρεάζεται καθόλου από τη μεταβολή στην ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού και, ιδίως, την αναλογία συνταξιούχων - ασφαλισμένων. Εκτός από αυτά, εξασφαλίζει σημαντικά μεγαλύτερες συντάξεις, το κεφάλαιο που αντιστοιχεί σε κάθε ασφαλισμένο αποτελεί πραγματικά περιουσία του και είναι κληρονομητό.
Ως προς την ανταποδοτικότητα, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε το εξής: η υιοθέτηση του κεφαλαιοποιητικού συστήματος δεν σημαίνει ότι όσοι, για διαφόρους λόγους, δεν μπορούν να συνεισφέρουν στο σύστημα (λ.χ. υγεία, εργατικό ατύχημα κ.λπ.) αφήνονται στην τύχη τους. Υπάρχει η επιλογή να συμμετέχουν στο σύστημα ως έχει και οι υποχρεώσεις τους, οι ελάχιστες εισφορές, να καλύπτονται από τον προϋπολογισμό - άλλη επιλογή είναι να λαμβάνουν σύνταξη ή άλλου είδους βοήθεια απ' ευθείας από τον προϋπολογισμό. Η ενίσχυση όσων συνανθρώπων μας κρίνουμε, ως οργανωμένη Πολιτεία, ότι το έχουν ανάγκη δεν είναι ζήτημα ανακατανομής των πόρων του συνταξιοδοτικού συστήματος, αλλά άλλων λειτουργιών της Πολιτείας.
Πού θα κατατίθενται όλα αυτά τα χρήματα; Ποιος θα τα διαχειρίζεται; Μπορεί να ανατεθεί σε ασφαλιστικές εταιρείες με αυξημένη φερεγγυότητα ή εγγυήσεις (λ.χ. υποχρεωτική αντασφάλιση) ή σε ειδικά νομικά πρόσωπα με αυτή την αποστολή, τα οποία θα ελέγχονται από το Κράτος, το οποίο θα εγγυάται και τα σχηματισμένα κεφάλαια. Μπορεί να υπάρξουν πιστωτικά ιδρύματα, τα οποία να έχουν τις εγγυήσεις να αναλάβουν τη διαχείρισή τους. Το σίγουρο είναι ότι θα υπάρχει συγκέντρωση τεράστιων κεφαλαίων, όπου ακόμη και μια συντηρητική διαχείριση θα οδηγεί σε πολύ μεγάλες αποδόσεις. Οπωσδήποτε, όμως, τα έξοδα διαχείρισης του κεφαλαίου θα είναι κατά πολύ μικρότερα από τα σημερινά έξοδα των ασφαλιστικών ταμείων, τα οποία σταδιακά θα καταργηθούν.
Η μετάβαση από το σημερινό αναδιανεμητικό σύστημα στο κεφαλαιοποιητικό είναι ένα σημαντικό πρόβλημα, δεν πρέπει όμως να μας αποτρέψει από την υιοθέτηση του κεφαλαιοποιητικού συστήματος ως επιδιωκόμενου τελικού στόχου - εφ' όσον συμφωνήσουμε στην ουσιαστική μεταρρύθμιση του συστήματος, θα βρούμε και τους πόρους, και τη διαδικασία να χρηματοδοτήσουμε το ισχύον σύστημα, ώστε να καλύψει τις υποχρεώσεις του. Ένας τρόπος είναι οι εισφορές των σημερινών ασφαλισμένων να κατευθύνονται, κατά ένα μέρος (όλο και μικρότερο) στο αναδιανεμητικό σύστημα, και το υπόλοιπο (όλο και μεγαλύτερο) προς το σχηματισμό του συνταξιοδοτικού κεφαλαίου.
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι το ασφαλιστικό είναι το ζήτημα, από το οποίο θα εξαρτηθεί στο μεγαλύτερο ίσως βαθμό η πορεία της οικονομίας μας στο προσεχές μέλλον. Τα ελλείμματα των ταμείων μεγαλώνουν, η αναλογία συνταξιούχων προς ασφαλισμένους αλλάζει γρήγορα εις βάρος των ασφαλισμένων και είναι επιτακτική ανάγκη να μεταβούμε στο σύστημα εκείνο, στα πλαίσια του οποίου η γήρανση του πληθυσμού δεν θα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Κάθε μέρα που περνά αυξάνει τις υποχρεώσεις του ισχύοντος συστήματος και της γενιάς μας.
Subscribe to:
Posts (Atom)
