Η αναπτυξιακή προοπτική

Δεν νομίζω ότι γράφω κάποια μεγάλη σοφία, επισημαίνοντας ότι η Κυβέρνηση, αν θέλει να προσελκύσει επενδύσεις, θα πρέπει να εξετάσει τι απωθεί τους επενδυτές από τη χώρα και τι θα τους προσείλκυε. Εν μέρει το κάνει, ως προς το δεύτερο σκέλος, αφού ουσιαστικά προσπαθεί να δώσει κίνητρα στους κρατικούς επενδυτές που προσκαλεί, ώστε να φέρουν κεφάλαια στη χώρα. Αλλά τα κίνητρα αυτά είναι κυρίως η απ' ευθείας ανάθεση εργασιών χωρίς διαγωνισμό, χωρίς διαφάνεια, ή (στην περίπτωση της Cosco) η προοπτική να λάβουν ολόκληρα "πακέτα" της οικονομικής ζωής της χώρας. Λέει, ουσιαστικά, σ' αυτούς τους υποψηφίους επενδυτές ότι γι' αυτούς δεν ισχύουν οι τριετείς και πενταετείς διαδικασίες αδειοδοτήσεων που απαιτούνται για τους "τυχαίους" και μη-προσκληθέντες (ιδιώτες) επενδυτές. Όπως αναφέραμε σε προηγηθείσα ανάρτηση, η τακτική αυτή είναι ιδιαιτέρως αποθαρρυντική για τις υγιείς επενδύσεις.

Ας δούμε, όμως, κάποια από τα υπόλοιπα πράγματα που αποθαρρύνουν τους ιδιώτες επενδυτές και εάν θα ήταν αυτά δυνατόν να διορθωθούν.

1. Τεράστια γραφειοκρατία. Αυτή δεν αφορά μόνο την άδεια για την εγκατάσταση μιας επιχείρησης στην Ελλάδα, αλλά και πολλές πτυχές της λειτουργίας της. Μόνο και μόνο οι διατάξεις του Αγορανομικού Κώδικα, οι οποίες επιβάλλουν σε εταιρείες που θέλουν ν' αλλάξουν τιμές σε κάποια προϊόντα (όπως το γάλα) να υποβάλλουν σχετικό φάκελλο στο Υπουργείο Οικονομίας, για να πάρουν σχετική έγκριση, ή να γνωστοποιούν τις συμφωνίες που έχουν κάθε χρόνο με τους διανομείς τους, σαν να φωνάζουν στους υποψηφίους επενδυτές "Μακρυά από δω!".

2. Πολλή διαφθορά. Όταν ξέρει κανείς ότι οι ανταγωνιστές του, μετερχόμενοι αθέμιτα μέσα, μπορούν να αποκτήσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, αν μεν είναι τίμιος και υγιής επενδυτής, δεν ασχολείται καν - αν ασχολείται, καλύτερα να φυλαγόμαστε.

3. Μη - ανταγωνιστική φορολογία. Όταν οι γειτονικές χώρες έχουν πολύ χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές, γιατί να έλθει κανείς να κάνει την επένδυσή του εδώ;

Αυτά τα τρία προβλήματα μπορούν να διορθωθούν μόνο με ριζική μείωση του κράτους, γιατί το μέγεθος και μόνο του κράτους είναι που γεννά γραφειοκρατία, διαφθορά και την ανάγκη για υψηλούς φόρους, ειδικά εν όψει των τεράστιων δαπανών. Και η μείωση του κράτους μπορεί να γίνει σε κάποιες περιπτώσεις πολύ εύκολα, αμέσως, χωρίς σημαντικό κοινωνικό ή και πολιτικό κόστος. Παραδείγματα; Γιατί να μένουν ανοικτά τα Α.Ε.Ι. και Τ.Ε.Ι. της επαρχίας που δεν προτιμώνται από τους υποψηφίους και, για να έχουν στοιχειωδώς κόσμο, καταργήθηκε η προϋπόθεση της βαθμολογικής βάσης στην εισαγωγή; Γιατί να έχουμε τόσα ασφαλιστικά ταμεία; Γιατί να έχει κάθε Δήμος μπάντα και φιλαρμονική και συμφωνική ορχήστρα; Γιατί να έχουν τα σχολεία φύλακες (οι οποίοι προσελήφθησαν με ειδικό πρόγραμμα, αποκλειστικά και μόνο για να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας για ηλικιωμένους); Για να μην αναφερθούμε στις αναρίθμητες αμειβόμενες επιτροπές, οι οποίες δεν κάνουν τίποτε. Να μη μιλήσουμε για το κανάλι του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης ή τα 3 άλλα κρατικά τηλεοπτικά κανάλια και τα πόσα ραδιοφωνικά. Και, όποιος ψάξει λίγο, μπορεί να κάνει μια τεράστια λίστα με οργανισμούς, οι οποίοι είναι περιττοί (ελπίζουμε η προσπάθεια που κάνει ο Αντιπρόεδρος της Κυβερνήσεως να έχει πραγματικά ουσιαστικό αποτέλεσμα).

Άλλο σημαντικό μέτρο για τη μείωση του κράτους είναι η ανάθεση των δημοσίων έργων με αυτοχρηματοδότηση, όπως έγινε στο αεροδρόμιο "Ελευθέριος Βενιζέλος", στην Αττική Οδό, στη γέφυρα Ρίου - Αντιρρίου. Πρόκειται για έργα που δεν επιβάρυναν τον κρατικό προϋπολογισμό, οι εργολάβοι που τα ανέλαβαν είχαν κάθε συμφέρον να τα ολοκληρώσουν εγκαίρως και ποιοτικά και τα έξοδα για την κατασκευή και τη λειτουργία τους επιβαρύνει ουσιαστικά μόνο τους χρήστες τους. Η ανάθεση κατά τον τρόπο αυτό είναι μέτρο, το οποίο δεν έχει το παραμικρό πολιτικό κόστος. Αν κάποιος θίγεται, είναι όσες κατασκευαστικές εταιρείες είχαν συνηθίσει να αναλαμβάνουν δημόσια έργα με το παλαιό σύστημα.

4. Υψηλότατο εργατικό κόστος. Δεν είναι μόνο οι αμοιβές, οι οποίες προσαυξημένες και με τις ασφαλιστικές εισφορές, είναι πολύ μεγάλες. Είναι και η δυσκολία να καταγγελθεί η σύμβαση εργασίας ή να απασχοληθεί προσωπικό με συμβάσεις μερικής απασχόλησης ή εκ περιτροπής, να διευθετηθεί ο χρόνος εργασίας, ώστε το προσωπικό να απασχολείται περισσότερο κατά το χρόνο που η εργασία του είναι πραγματικά αναγκαία. Είναι επίσης το χαμηλό επίπεδο παραγωγικότητας των Ελλήνων εργαζομένων.

Αν καταργηθούν οι περισσότερες από τις "προστατευτικές" διατάξεις του εργατικού δικαίου, μόνη η κατάργηση αυτή θα προτρέψει πολλούς υποψηφίους επενδυτές να κάνουν νέες προσπάθειες, νέες προσλήψεις. Η ευημερία του εργαζομένου δεν μπορεί να προέλθει τεχνητά, να προκληθεί από ανελαστικές νομοθετικές επεμβάσεις, αλλά από την πραγματική δυνατότητά του να επιλέξει ανάμεσα σε εργοδότες αυτόν που του προσφέρει τις συνθήκες εργασίας που ο ίδιος θέλει. Για να φθάσουμε σ' αυτό το επίπεδο απαιτείται, όπως είναι φυσικό, να δημιουργηθούν πολλές νέες θέσεις εργασίας: ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα, δηλαδή, από αυτό, στο οποίο οδηγεί η σημερινή εργατική νομοθεσία. Η κατάργηση του μεγαλύτερου μέρους της, επομένως, είναι επιτακτική.

5. Πολλοί περιορισμοί σε οικονομικές δραστηριότητες. Παράδειγμα πολύ χαρακτηριστικό η παιδεία. Έχουμε στη χώρα το επιστημονικό και δυνάμει ερευνητικό δυναμικό για να σηκώσουμε πάρα πολλά πανεπιστήμια. Αλλά εάν η διδασκαλία σε πανεπιστημιακό επίπεδο περνά αποκλειστικά από την εκλογή σε θέση Δ.Ε.Π. ενός εκ των κρατικών πανεπιστημίων (με όλο το κλίμα διαφθοράς, μάλιστα, που επικρατεί εκεί) και τα πανεπιστήμια και τα τμήματά τους αποτελούν αντικείμενο κεντρικού σχεδιασμού και όχι αντανάκλαση των αναγκών της αγοράς, είναι σαφές ότι δεν μπορούμε να αξιοποιήσουμε το δυναμικό αυτό. Η δυνατότητα λειτουργίας πανεπιστημιακών σχολών κερδοσκοπικού χαρακτήρα δεν πρέπει να μας σοκάρει ούτε να μας στενοχωρεί. Είναι ευκαιρία να αξιοποιήσουμε τη συσσωρευμένη γνώση των Ελλήνων επιστημόνων (και τη γλωσσομάθειά τους), ώστε η χώρα μας να γίνει εκπαιδευτικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής.

Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα τα κλειστά επαγγέλματα. Εκεί δεν πρόκειται για χαμένη ευκαιρία (όπως η Παιδεία), αλλά για σημαντική επιβάρυνση της οικονομικής δραστηριότητας, όπως με τις μεταφορές και τα φορτηγά δημοσίας χρήσεως. Κάτι αντίστοιχο είναι και οι πολλοί φόροι υπέρ τρίτων, οι οποίοι στη διαφήμιση φθάνουν μέχρι και το 20% (ήδη προσαυξημένο κατά επιπλέον 4%) για τις διαφημιστικές καταχωρήσεις, επιβαρύνοντας είτε την επιχείρηση, είτε, στο τέλος, τον καταναλωτή. Η κατάργηση των φόρων υπέρ τρίτων είναι μέτρο που μπορεί να ληφθεί σχεδόν με μια μονοκονδυλιά και είναι σίγουρο ότι, μετά την αρχική αντίδραση των ευνοουμένων, η κοινωνία θα την αποδεχθεί ως μέτρο πραγματικής αποκατάστασης της δικαιοσύνης.

6. Τήρηση της νομιμότητας. Επικρατεί στη χώρα μας πολύ εύκολα η αυθαιρεσία. Δεν μπορεί να έρχεται ο Γιαπωνέζος στην Αθήνα για να δει την Ακρόπολη, κάνοντας τεράστιο ταξίδι, και αυτή να έχει καταληφθεί από τους συμβασιούχους του Υπουργείου Πολιτισμού. Δεν μπορεί να κλείνουν τα βασικά οδικά δίκτυα της χώρας για ημέρες ή μήνες με τον τσαμπουκά των αγροτών ή να απαγορεύεται ο κατάπλους ή απόπλους πλοίων με τον τσαμπουκά του ΠΑΜΕ.

Έχουμε πάρα πολλές πιθανότητες όχι μόνο να αποφύγουμε την χρεωκοπία, αλλά και να αναπτυχθούμε πέρα από τις καλύτερες προσδοκίες μας, αν κάνουμε κάποια από τα πολύ απλά πράγματα που θα μας φέρουν πραγματικές, υγιείς επενδύσεις και εισροή κεφαλαίων από ιδιώτες, που θα δρουν με οικονομικά κριτήρια, και όχι κρατικούς φορείς, που έχουν άλλα πράγματα κατά νου. Αρκεί να πεισθούμε ότι θα τα καταφέρουμε και να πείσουμε γι' αυτό και τους κυβερνώντες.

Τι επενδυτές θέλουμε - ή πώς ο λαϊκισμός διώχνει τους πραγματικούς επενδυτές

Η κυβέρνηση, διά της Υπουργού Οικονομίας και διά του Πρωθυπουργού, χαίρεται για τις επενδύσεις που έχει "προσελκύσει" ή προσελκύει από διάφορες κρατικές επιχειρήσεις που προέρχονται από την Κίνα, το Κατάρ ή αλλαχού (Λίβανο, Λιβύη και άλλες τζαμαχαριγικές δυνάμεις). Από την άλλη, η Υπουργός Οικονομίας ζητεί από τις πολυεθνικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα να τεκμηριώσουν τις τιμές των προϊόντων τους! Δηλαδή προσκαλεί κράτη ή κρατικές οντότητες για επενδύσεις, ενώ τους ιδιώτες τους φορτώνει με ακόμη περισσότερη γραφειοκρατία.

Έτσι όπως είναι το επενδυτικό κλίμα στην Ελλάδα, για να επενδύσει κάποιος θα πρέπει είτε να είναι τρελός, είτε να γνωρίζει κάτι που οι υπόλοιποι αγνοούμε, είτε να υπηρετεί διά της επενδύσεως άλλα συμφέροντα. Βλέπουμε την Cosco, η οποία ζητεί να μπει ταυτοχρόνως σε δύο λιμάνια (Πειραιά, όπου ήδη βρίσκεται, και Θεσσαλονίκη), να αναλάβει τον ΟΣΕ, ακόμη και αμυντικές προμήθειες. Ζητεί, δηλαδή, να της παραχωρηθούν "πακέτο" πολλοί τομείς κρίσιμοι για την οικονομία και την άμυνα της χώρας. Ενώ κάτι τέτοιο σε συνθήκες αγοράς και κανονικού ανταγωνισμού, με αντιπροσφορές κ.λπ., δεν θα ήταν κακό, στην προκειμένη περίπτωση καθίσταται ύποπτο: αναλαμβάνοντας ταυτοχρόνως (διότι το "πακέτο" κυνηγά συνολικά) η Cosco όλους τους τομείς αυτούς, ουσιαστικά μπορεί να ελέγχει σε πολύ σημαντικό βαθμό το σύνολο της ελληνικής οικονομίας και, από ένα σημείο και μετά, ακόμη και να βρίσκεται σε υπερέχουσα θέση και με αυξημένη ουσιαστική εξουσία ακόμη και έναντι της ελληνικής Κυβερνήσεως. Οι άλλες προτάσεις από ξένες κυβερνήσεις δεν μπορούμε να ξέρουμε τι υποκρύπτουν. Όμως η προθυμία τους να εισέλθουν σε μια χώρα, την οποία αποφεύγουν τα ιδιωτικά κεφάλαια, είναι τουλάχιστον ύποπτη. Είναι χαρακτηριστικό, όμως, ότι η κα. Υπουργός Οικονομίας αντί να κάνει προσπάθεια για την αύξηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, πιστεύει ότι θα την εξυπηρετήσει με τέτοιου είδους συμφωνίες. Πιστεύει, λίγο ως πολύ, ότι η ανάπτυξη επιτυγχάνεται με προεδρικό διάταγμα, το οποίο ορίζει: "Απεφασίσαμεν και διατάσσομεν: Γεννηθήτω ανάπτυξις. Και εγένετο ανάπτυξις" (οι βιβλικές αναφορές εσκεμμένες, γιατί μια τέτοια αντίληψη προϋποθέτει και λίγο illusions of grandeur). Δεν ξέρουμε εάν έχει υποσχεθεί στους κρατικούς ξένους επενδυτές και ειδικούς όρους για την ανάπτυξή τους, οι οποίοι βέβαια θα τους φέρουν σε πλεονεκτική θέση σε σχέση με οποιονδήποτε ιδιώτη επιχειρήσει να επενδύσει στη χώρα μας - αποτρέποντας και κατά τον τρόπο αυτό τις υγιείς ξένες επενδύσεις.

Είναι φοβερά εκνευριστικό το ότι υπάρχουν πάρα πολλές δυνατότητες (βλ. το σχετικό αρθράκι του Στέφανου Μάνου) για πραγματικές ιδιωτικές επενδύσεις στην Ελλάδα, οι οποίες μάλιστα δεν θα επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό. Τι χρειάζεται; Στοιχειώδης απεναγκαλισμός από το κράτος - η πολλάκις υποσχεθείσα απελευθέρωση των κλειστών επαγγελμάτων - η κατάργηση του μεγαλύτερου μέρους του αγορανομικού κώδικα - η απελευθέρωση των εργασιακών σχέσεων. Μέτρα που δεν έχουν κανένα δημοσιονομικό κόστος! Μέτρα που μπορούν να ληφθούν με μια πολύ εύκολη, πολύ απλή νομοθετική ρύθμιση! Το μόνο κακό που έχουν αυτά τα μέτρα είναι ότι θίγουν "κεκτημένα δικαιώματα" διαφόρων συντεχνιών και για το λόγο αυτό θα βρουν αντίδραση από μέλη της ίδιας της Κυβέρνησης, όπως ο νυν Υπουργός Δικαιοσύνης.

Μια σημείωση για την "τεκμηρίωση" των τιμών που ζητεί το Υπουργείο Οικονομίας από τις πολυεθνικές, έχοντας εκπαιδεύσει και ειδικό προσωπικό για να ελέγξει την τεκμηρίωση αυτή. Βασικά, πρόκειται για τον περιβόητο, πλέον, έλεγχο των ενδοομιλικών συναλλαγών, αγγλιστί transfer pricing. Σκοπός αυτού του ελέγχου είναι να διαπιστωθεί εάν κάποιοι όμιλοι εταιρειών υπερτιμολογούν ή υποτιμολογούν στις μεταξύ τους συναλλαγές για φορολογικούς λόγους - βασικά για να "φορτώσουν" τα κέρδη στις εταιρείες του ομίλου, οι οποίες υπάγονται στο ευνοϊκότερο φορολογικό καθεστώς. Πρόκειται για μια ρύθμιση, δηλαδή, με καθαρά φορολογικό σκοπό. Στην Ελλάδα, όμως, τα πάντα διαστρεβλώνονται -κι έτσι ο έλεγχος των ενδοομιλικών συναλλαγών θεσπίσθηκε, υποτίθεται, και με την "προσπάθεια καταπολέμησης της τεχνητής ακρίβειας" (σύμφωνα με την εισηγητική έκθεση της τροπολογίας, διά της οποίας εισήχθη το σχετικό άρθρο 26 του ν. 3728/2008) και έτσι τον επικαλείται και η κα. Κατσέλη (για την πραγματική φύση του σχετικού ελέγχου μπορεί κανείς να διαβάσει και τη σχετική εγκύκλιο του Υπουργείου, η οποία δεν έχει καμμία σχέση με τις φιλολαϊκές εξαγγελίες της κας. Υπουργού). Η "τεχνητή αύξηση των τιμών" που επικαλείται η εισηγητική έκθεση είναι ένα παραμύθι και μισό και έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τον πραγματικό, φορολογικό σκοπό της ρυθμίσεως, που έχει επιβληθεί άλλωστε και από τον ΟΟΣΑ. Εάν είχαμε "τεχνητά υψηλές" τιμές στη χώρα, σε σχέση με άλλες (όπου "τεχνητά" σημαίνει όχι διαμορφωμένες σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς, την προσφορά και τη ζήτηση), τότε θα είχαμε επιπλέον κέρδη, καθώς: α. το κράτος θα εισέπραττε περισσότερο Φ.Π.Α. και β. η θυγατρική της αντίστοιχης πολυεθνικής θα φορολογείτο στο εισόδημά της περισσότερο. Άλλωστε, στον έλεγχο δεν ελέγχεται η τιμή του προϊόντος στον καταναλωτή, αλλά η τιμή, με την οποία η εδώ θυγατρική αγόρασε το προϊόν από άλλη εταιρεία του ιδίου ομίλου ή, ενδεχομένως, τη μητρική της.

Μ' αυτά και μ' εκείνα η Κυβέρνηση φαίνεται ότι κάνει το παν για να μην αναπτυχθεί η χώρα, μην τυχόν και κάποιος σοβαρός ιδιώτης, με οικονομικά (και όχι πολιτικά ή άλλα) κριτήρια επενδύσει. Ειδικά, μάλιστα, με τις προσκλήσεις της προς τους ξένους κρατικούς επενδυτές (με τους οποίους συμφωνεί απ' ευθείας επενδύσεις χωρίς διαγωνισμό ή κάποιας μορφής διαφάνεια) αποτρέπει οποιονδήποτε σοβαρό επενδυτή να έλθει στη χώρα, καθώς θα τον έθετε απ' ευθείας σε μειονεκτική θέση, σε σχέση με τους προνομιούχους κρατικούς επενδυτές. Δυστυχώς, με την εξαίρεση του κ. Παπακωνσταντίνου και ενδεχομένως ενός ή δύο άλλων Υπουργών η Κυβέρνηση διακρίνεται από απίστευτο ερασιτεχνισμό και, το χειρότερο, ιδεολογικές παρωπίδες. Μπορούμε να ελπίζουμε σε μια αλλαγή, η οποία θα έλθει είτε από την "τρόικα" (όπως μας αρέσει να την λέμε), είτε από κάποια έμπνευση - φώτιση του Πρωθυπουργού (για την οποία πολύ αμφιβάλλουμε), είτε από κάποια περισσότερη διάδοση στοιχειώδους λογικής στον τύπο και την κοινή γνώμη. Αλλιώς μας περιμένει σίγουρη χρεωκοπία.

Υ.Γ. Σκεφθείτε ο νυν Πρωθυπουργός να μην είχε δειλιάσει και να είχε υπερψηφίσει την κατάργηση του χουντικού κρατικού μονοπωλίου στην ανωτάτη εκπαίδευση. Θα είχαμε τη δυνατότητα να γίνουμε κέντρο παροχής εκπαιδεύσεως για όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Όσο το σκέφτομαι, με πιάνει μελαγχολία.