Ο Χάρης Πεϊτσίνης για τις ιδεολογικές διαμάχες εν όψει της χρηματοπιστωτικής κρίσης

Ένα ακόμη κείμενο πραγματικά φρέσκιας σκέψης από τον κ. Χάρη Πεϊτσίνη, μέλος της Φιλελεύθερης Συμμαχίας, για τον τρόπο που εξελίσσεται η ιδεολογική διαμάχη μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση. Ο κ. Πεϊτσίνης με πολύ εύστοχο τρόπο ανατρέπει κάποια από τα "δεδομένα" της συζήτησης και λέει τα πράγματα με το όνομά τους. Κατόπιν αδείας του, παραθέτουμε αυτούσιο το κείμενό του, το οποίο έχει αναρτηθεί στο blog του E-rooster.

Προς τους σοσιαλιστές όλων των πολιτικών χώρων

Τίποτα δεν είναι ισχυρότερο στο μυαλό του ανθρώπου από μια πρόληψη που φαίνεται να επιβεβαιώνεται από τα εμπειρικά δεδομένα. Φανταστείτε για παράδειγμα, τι απίστευτη ώθηση θα έδινε στην ρωμαιοκαθολική θρησκεία ένας πάπας που αν και φαινομενικά νεκρός, σηκωνόταν απ’ το νεκροκρέβατο του και ευλογούσε τους θρηνώντες πιστούς. Τα νέα θα ταξίδευαν με αστραπιαία ταχύτητα: «οι νεκροί περπατούν, η Δευτέρα Παρουσία ήρθε» θα ακουγόταν από κάθε γωνιά της χριστιανικής υφηλίου. Μπορώ να φανταστώ τα εξώφυλλα των χριστιανικών φυλλάδων από τώρα.

Κάπως έτσι αισθάνομαι ότι αντιδρούν σήμερα και οι αντίπαλοι της ατομικής οικονομικής ελευθερίας -που ειρήσθω εν παρόδω- βρίσκονται ή "κρύβονται" σε όλες τις πλευρές του πολιτικού φάσματος, δεξιά και αριστερά. Ακόμα και φιλελεύθεροι φίλοι φαίνεται να υποκύπτουν στον «πειρασμό» του “Επεμβατισμού” (interventionism). Το επιχείρημα φαντάζει ακλόνητο, μέσα στην ρουτινιάρικη διατύπωση του: 

«Οι ενέργειες κάποιων κερδοσκόπων έχουν συνέπειες στις ζωές αθώων»

Από το παραπάνω υποτίθεται πως προκύπτει ότι το κράτος θα πρέπει να επεμβαίνει στην οικονομική ζωή ώστε οι «καταστροφικές» επιλογές του ατόμου να μη θίγουν την «κοινωνία». Ορίστε μια προκατάληψη που στηρίζεται στον εθισμό μας σε χιλιετίες υποταγής στην κολλεκτίβα. Ορίστε και τα εμπειρικά δεδομένα (βλέπε τοξικά ομόλογα, AIG, κλπ) που αντιστοιχούν στο όπερ έδει δείξαι.

Να λοιπόν μια επιβεβαιωμένη προκατάληψη ,συμπαγής σαν ατσάλι και ικανή να συντρίψει κάθε αντιπολιτευόμενη φωνή. Οι διαφωνούντες στιγματίζονται με τον χαρακτηρισμό του «φονταμενταλιστή της αγοράς», προιόν της διάνοιας του κου Σόρος. Ένας φονταμενταλιστής της αγοράς δε δικαιούται διά να ομιλεί γιατί έχει τη φωλέα του λερωμένη. Ορίστε τα εμπειρικά δεδομένα κύριε νεοφιλελεύθερε. Οπότε επιστρέψτε στο αρχικό επιχείρημα: καταργήστε την οικονομική ελευθερία για να σωθεί η κοινωνία.

Η καλύτερη απάντηση όμως σε αυτήν την κατηγορία είναι να τη στρέψουμε ενάντια σε όσους τη διατυπώνουν. Η «πίστη» στην ελευθερία θα ήταν προκατάληψη αν οι υπέρμαχοι της δεν έβλεπαν τα αρνητικά της. Ο Μ.Φρίντμαν , που αν υπήρχε λεξικό παρόμοιων όρων θα είχε τη φωτογραφία του δίπλα στη φράση «ελεύθερη αγορά», συχνά κριτίκαρε τα μονοπώλια της αγοράς, τα προβλήματα της και την "αυτοκαταστροφική ορμή της επιχειρηματικής κοινότητας" κλπ. Αυτό όμως ήταν η μία πτυχή της ελεύθερης οικονομίας.Η άλλη πτυχή , το πλήθος των θετικών της που συνοψίζονται στην ευλογία της ελεύθερης επιλογής επισκίαζε τα αρνητικά.Ναι, η ομορφιά της ελευθερίας είναι τόση, που αξίζει το τίμημα. Αυτή είναι μια ορθολογική επιλογή.

Υπάρχει μια αντίστοιχη κριτική προσέγγιση στους εκπροσώπους της έτερης μεγάλης προκατάληψης, της πίστης δηλαδή στη δημοκρατία? Δε νομίζω. Κι όμως αν οι ενέργειες κάποιων κερδοσκόπων έχουν όντως συνέπειες στις ζωές αθώων, τι να πει κανείς για τις ενέργειες κάποιων –σχετικών- πλειοψηφιών που γκρεμοτσακίζουν ολόκληρες οικονομίες μέσα από μια και μόνη ψήφο? Αθώοι δεν είμαστε όσοι ενηλικιωθήκαμε μέσα στο περιβάλλον που διαμόρφωσαν οι συμπολίτες μας ψηφίζοντας ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 81 και του 85? Όλοι όμως φορτωθήκαμε αυτή την επιλογή, χωρίς να βγάλουμε τσιμουδιά. Όχι, στη δημοκρατία όπως είπε ένας πολιτικός ανήρ «δεν υπάρχουν αδιέξοδα». 

Πώς θα νιώθατε αν έλεγε κάποιος ότι στην αγορά «δεν υπάρχουν αδιέξοδα»? Αφήστε,μπορώ να φανταστώ την αντίδραση: «Στην πυρά, στην πυρά καταραμένε Φουνταμενταλιστή της Αγοράς»!

Οι αμείλικτοι κριτές της ελεύθερης οικονομίας είναι πρόθυμοι να την καταστρέψουν για να μην δεχτούν τις αρνητικές της συνέπειες. Όμως μπροστά στις αρνητικές συνέπειες της δημοκρατίας απαντούν χωρίς σκέψη: «τα προβλήματα της δημοκρατίας λύνονται με περισσότερη δημοκρατία». Μια αντίστοιχη φράση, ότι «τα προβλήματα της ελεύθερης αγοράς λύνονται με περισσότερη ελεύθερη αγορά» θα προκαλούσε τη σκυλίσια μήνη των αριστερών, των δεξιών, και μην ξεχνιόμαστε, των μετανοημένων «φιλελεύθερων» που «δεν βρίσκουν τις κρατικοποιήσεις και τόσο κακές». Το φυσιολογικό αντίστοιχο αυτών των «ορθολογιστών» που δεν «κολλάνε σε ιδεολογίες» κατά δήλωση τους, θα ήταν να μην βρίσκουν και τη χούντα τόσο κακιά σε περίοδο δημοκρατικών προβλημάτων. Ή μ άλλα λόγια «Στον γύψο αδερφές μου, στον γύψο»?

Ας είμαστε σοβαροί. Υπάρχει μια κρατούσα κοινωνική λογική της αειφόρου ευημερίας . Και υπάρχουν οι ιδεολογικές αρχές. Κάποιες φορές οι αρχές έρχονται σε αντίφαση με τη λογική της αειφόρου ευημερίας. Αυτό δεν είναι απαραίτητα επιχείρημα ενάντια στις ίδιες τις αρχές, ούτε δικαιολογεί a priori την κατάργηση τους . Γιατί σε τελική ανάλυση και η κοινωνική λογική της αειφόρου ευημερίας είναι μια αρχή. Και η σύγκρουση αρχών δεν αφορά τη σύγκρουση λογικής-δογματισμού όπως μας την παρουσιάζουν οι σοσιαλιστές όλων των κομμάτων. Η σύγκρουση αρχών είναι απλά σύγκρουση αρχών. Κι εγώ επιλέγω την αρχή της ελευθερίας με τα θετικά και με τα αρνητικά, με την ευτυχία και με την καταστροφή που μπορεί να κρύβει.Εσείς?

40 χρόνια reason (λογικής)

Το 1968 πρωτοεμφανίστηκε ένα έντυπο, το reason διεκδικώντας τον τίτλο του «υπερασπιστή» της ελεύθερης σκέψης και των ελεύθερων αγορών. Ο πρώτος του εκδότης , Lanny Friedlander, κυκλοφόρησε στην Βοστόνη μερικές δακτυλογραφημένες σελίδες με δικά του , κυρίως, κείμενα.
40 χρόνια αργότερα το reason έχει 2,7 εκατομμύρια περισσότερους επισκέπτες στην ιστοσελίδα του από τους αναγνώστες αυτού του πρώτου φύλλου.
Είναι ίσως το μοναδικό βήμα , παγκόσμια, για τον φιλελεύθερο (libertarian) λόγο , για τους υποστηρικτές του F.A. Hayek, της Ayn Rand, του Ludwig von Mises, του Murray Rothbard, του Rodert Nozick, του Albert Jay Nock, του Henry Hazlitt κ.ά. .
Τα πρώτα χρόνια της κυκλοφορίας του , το όραμα που πρότεινε το reason , φαινόταν σαν μια ουτοπία απέναντι σε ένα κόσμο με κυβερνήσεις να ελέγχουν κάθε κομμάτι οικονομικής δραστηριότητας, με ισχυρό κρατικό έλεγχο των τιμών και των μισθών, υψηλούς δασμούς στις εισαγωγές και χρηματικές ενισχύσεις των εξαγωγών και όλο τον μηχανισμό του Keynes σε πλήρη ανάπτυξη σε όλο τον δυτικό κόσμο. Στην αντίπερα όχθη τα κολεκτιβιστικά καθεστώτα έδιναν την εντύπωση πως θα επιβιώσουν αιώνια με επαναλαμβανόμενα πενταετή πλάνα ανάπτυξης και την δημιουργία του νέου ανθρώπου χωρίς εγωισμό και χωρίς συμφέρον.
Την ίδια εποχή το χάπι αντισύλληψης μόλις είχε νομιμοποιηθεί για τις παντρεμένες γυναίκες, μια νέα τεχνολογία επέτρεπε μερικά πανεπιστήμια στις ΗΠΑ να επικοινωνούν άμεσα με ηλεκτρονικά μέσα και μια μεσαία τάξη στην Δύση έβρισκε την ευκαιρία , με την αυξανόμενη οικονομική ευημερία , να πειραματιστεί με πολλά και διαφορετικά είδη life style. Το κίνημα για τα δικαιώματα των ομοφυλοφίλων δεν θα το έβρισκε κανείς σαν λήμμα στην Encyclopedia Britannica, για δικαιώματα των μεταναστών δύσκολα θα έβρισκες συζήτηση και η μουσική δεν είχε ακόμη κατηγορία έθνικ.
Σήμερα ένας νέος «επίπεδος» κόσμος έχει δημιουργηθεί, το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης έχει παγκοσμιοποιηθεί (;), όλη η ανθρώπινη – αλλά και η απάνθρωπη -γνώση έχει ψηφιοποιηθεί και διαχέεται στην βιόσφαιρα, όλοι μας μπορούμε να μετρήσουμε τους ανθρώπους που ζουν με λιγότερο από 1 $ την ημέρα, η οικονομική κρίση μεταδίδεται σε όλο τον κόσμο ταχύτερα από τις ιστορικές επιδημίες πανώλης (που παρεμπιπτόντως έχουμε χρόνια να παρατηρήσουμε απευθείας) και άλλα τέτοια φαινόμενα που εμφανίζονται στον ορίζοντα μπορούμε πολύ εύκολα να τα χρεώσουμε στο όραμα αυτό του reason του 1968 : στον παγκόσμιο καπιταλισμό και στην ελευθερία.
Και όμως αυτό το όραμα του reason καμία κυβέρνηση και κανένας πολιτικός στον κόσμο δεν το ενστερνίστηκε και δεν το εφάρμοσε ποτέ. Όλοι , ή σχεδόν όλοι , το κατήγγειλαν και το δαιμονοποίησαν. Τα τοτέμ του αντι-καπιταλισμού και του αντί-νέο-φιλελευθερισμού θα τα βρείτε τοποθετημένα σε περίοπτη θέση σε όλο τον κόσμο.
Όμως η ελευθερία προχωρά γιατί το όραμα του reason τελικά είναι το όραμα του ανθρωπισμού , είναι η ίδια η ανθρώπινη φύση, που όπως ο Δαρβίνος παρατήρησε πάντα θα βρίσκει τον τρόπο να επιβιώνει απλά θα μπορούσε αυτό να γίνεται με λιγότερο ανθρώπινο πόνο, με λιγότερες χαμένες ανθρώπινες ζωές.

Η Fannie Mae και ο κρατικιστικός "φιλελευθερισμός"

Διαβάστε σ' αυτό το άρθρο των New York Times με πόσο "ιδιωτικο-οικονομικά" κριτήρια λειτουργούσε η Fannie Mae, πόσο τα τηλεφωνήματα βουλευτών και γερουσιαστών επηρέαζαν την πορεία της. Ο νεοφιλελευθερισμός (;) σε όλο του το μεγαλείο.

Σκέψεις για την εκλογική κάθοδο ενός φιλελεύθερου σχηματισμού από το Διονύση Κατρανίτσα

Διαβάστε την πιο πρόσφατη ανάρτηση στο ιστολόγιο του Διονύση Κατρανίτσα. Θέτει θεμελιώδη ερωτήματα και έχει πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση.

Συνέντευξη του Φώτη Περλικού στην κρατική τηλεόραση

Δείτε τη συνέντευξη του προέδρου της Φιλελεύθερης Συμμαχίας Φώτη Περλικού στην ΕΤ1 (13 Σεπτεμβρίου 2007)
Οι ερωτήσεις του δημοσιογράφου της ΕΡΤ (δεν γνωρίζω αν πραγματικά εννοούσε όλα όσα έλεγε ή αν σε κάποιες περιπτώσεις έκανε τον συνήγορο του διαβόλου) είναι πραγματικά μία σύνοψη της "λαϊκής σοφίας" γύρω από την οικονομία και τον φιλελευθερισμό. Προσέξτε τι ειπώθηκε μεταξύ άλλων:

• Κάποιος πρέπει να ρυθμίζει την αγορά.
• Λίγο-πολύ (μάλλον πολύ) οι τελευταίες ελληνικές κυβερνήσεις κινούνται προς την φιλελεύθερη κατεύθυνση.
• Υπήρξαν φιλελεύθερα μοντέλα που απέτυχαν στο εξωτερικό.
• Οι χώρες στις οποίες το φιλελεύθερο μοντέλο πέτυχε (π.χ. Ιρλανδία) είτε είναι ειδικές περιπτώσεις είτε η επιτυχία τους δεν οφείλεται στο φιλελεύθερο μοντέλο.
• Ο εργαζόμενος δεν ωφελείται από το άνοιγμα της οικονομίας.
• Υπάρχουν καλοί και κακοί επιχειρηματίες. Αυτοί που σκέφτονται το καλό της χώρας και αυτοί που σκέφτονται το καλό του εαυτού τους.
• Το άνοιγμα της οικονομίας συμφέρει τους κακούς επιχειρηματίες.
• Αν δεν παρέμβει το κράτος δεν υπάρχουν ρήτρες διασφαλίσεως του καταναλωτή.
• Οι πολυεθνικές κατασπαράσσουν τους απλούς πολίτες.
• Οι τράπεζες δεν κάνουν καλά τη δουλειά τους (;!).
• Το τραπεζικό σύστημα είναι άκρως φιλελεύθερο.
• Η ΝΔ είναι φιλελεύθερη.
• Τις ξέρουμε όλοι τις φιλελεύθερες ιδέες.
• Ο φιλελευθερισμός δεν ωφελεί τον καταναλωτή.
• Κάποιος πρέπει να αποφασίζει σε ποιους τομείς πρέπει να επενδύσουμε.
• Η ανομοιομορφία στο ωρολόγιο πρόγραμμα των σχολείων είναι κακή.
• Κάποιος πρέπει να αποφασίζει τι πτυχιούχοι θα αποφοιτούν.
• Είναι καλό να υπάρχουν κρατικές επιχειρήσεις στην περίπτωση που είναι κερδοφόρες.
• Τα ολιγοπώλια ευνοούν τον καταναλωτή και ο ανταγωνισμός τους καρχαρίες.
• Κάποιος αποφασίζει (καλώς) ποιος πληρώνει, πού πληρώνει, ποιος αναπτύσσεται, πού αναπτύσσεται.
• Πολλοί εργοδότες μαζί κάνουν την αγορά.

Διεκδίκησε τον πλούτο που παράγεις

Κι όμως, αυτό δεν είναι σλόγκαν της Φιλελεύθερης Συμμαχίας, όπως θα περίμενε κανείς, αλλά του Κ.Κ.Ε. Για να είναι συνεπές με τις προτάσεις του Κ.Κ.Ε. για την οικονομία θα έπρεπε να γίνει "Δώσε τον πλούτο που παράγεις στο Κράτος. Αυτό ξέρει". Ας υποθέσουμε πως κάποιος θέλει πραγματικά με την ψήφο του να διεκδικήσει τον πλούτο που παράγει. Τι οικονομική πολιτική θα πρέπει να απαιτήσει από τους αντιπροσώπους του στη νομοθετική εξουσία;
Πρώτα απ'όλα, ποιος στερεί τον πλούτο από τον εργαζόμενο; Ένα πολύ μεγάλο μέρος του πλούτου που παράγεται καταλήγει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στα κρατικά ταμεία. Για την ακρίβεια σε κάποια μαύρη τρύπα, αφού τα ταμεία είναι μονίμως άδεια. Αν είστε ελεύθερος επαγγελματίας, ξέρετε πολύ καλά πόσο μεγάλα είναι τα ποσά που δίνετε για φορολογία και κοινωνική ασφάλιση. Αν είστε δημόσιος υπάλληλος, μπορείτε να βρείτε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως το ποσόν που διατίθεται για τη μισθοδοσία σας. Κάντε τις πράξεις για να δείτε τι ποσοστό καταλήγει στην τσέπη σας. ΄Ισως να πιστεύετε πως μέρος αυτού του πλούτου επιστρέφει σε εσάς με τη μορφή υπηρεσιών. Στην πραγματικότητα όμως όταν χρειαστείτε τις υπηρεσίες το Κράτος κάνει την πάπια. Δηλαδή στο τέλος το Κράτος αφαιρεί πλούτο από τους πολίτες με τον ίδιο τρόπο που το Χαλιφάτο αφαιρούσε από τους υποτελείς του ή όπως το οργανωμένο έγκλημα αφαιρεί από αυτούς που "προστατεύει". ΄Ενας τρόπος λοιπόν να διεκδικήσει κανείς τον πλούτο που παράγει είναι να φοροδιαφύγει (παρακαλώ τους κακοπροαίρετους αναγνώστες να μην το εκλάβουν αυτό ως παρακίνηση για φοροδιαφυγή).
Εντάξει θα μου πείτε. Δεν μπορεί να λυθεί αυτό αν το κράτος ανασυγκροτηθεί (επανιδρυθεί;) σε πιο υγιείς βάσεις διατηρώντας το μέγεθός του και την ισχύ του; Θα μπορούσε κανείς να εξετάσει αυτή την περίπτωση. ΄Ισως να υπάρχει κάποιος πρακτικός τρόπος να γίνει η εξυγίανση, ή ίσως να υπάρχει κάποια χώρα στον κόσμο που το έχει πετύχει αυτό (αν και προσωπικά αμφιβάλλω). Είναι όμως τόσο μεγάλη ανάγκη η ύπαρξη του μεγάλου Κράτους; Τι κερδίζουμε αν το Κράτος εκτός από την προστασία όσων για αντικειμενικούς λόγους δεν μπορούν να εξασφαλίσουν το βιοπορισμό τους μας προσφέρει φθηνές (;) πτήσεις με την αεροπορική του εταιρεία, εφ' όσον καταλήγουμε, στο τέλος, να πληρώνουμε το όποιο κέρδος μας πολλαπλάσιο σε φόρους; Και μάλιστα καταδικάζοντας οποιονδήποτε άλλο θέλει να προσφέρει την ίδια υπηρεσία και τις ίδιες θέσεις εργασίας. Έτσι κι αλλιώς την κρατική εταιρεία την πληρώνει κανείς είτε τη χρησιμοποιεί είτε όχι. Ποιοι απλοί πολίτες ωφελούνται από αυτή την κατάσταση; Και στο κάτω-κάτω, γιατί να μην κρατικοποιηθούν και τα περίπτερα για να έχει φθηνή σοκοφρέτα ο Λαός; Ποιος βάζει τα όρια στο πόσο μπορεί να επεκταθεί το Κράτος;
Υπάρχει κάποια άλλη αναγκαιότητα για το Μεγάλο Κράτος; ΄Ισως να πιστεύετε πως το Μεγάλο Κράτος συγκρατεί την απληστία του Μεγάλου Κεφαλαίου το οποίο ευθύνεται τουλάχιστον κατά ένα μέρος για το ότι οι εργαζόμενοι δεν απολαμβάνουν το 100% του πλούτου που παράγουν. Πράγματι, σε όλες τις χώρες με μικρή συμμετοχή του Κράτους στην οικονομία "οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι" όπως λέει το γνωστό και δημοφιλές σύνθημα. Αυτό που αποσιωπάται (ή διαστρεβλώνεται) όμως είναι ότι και οι φτωχοί γίνονται λιγότερο φτωχοί. Σύμφωνα με τους Gwartney και Lawson (2007) το κατά κεφαλήν εισόδημα του φτωχότερου 10% είναι μεγαλύτερο όσο πιο ελεύθερη είναι η οικονομία κάθε χώρας. Το παράδοξο είναι πως η προστασία του εισοδήματος των φτωχών είναι δεδηλωμένος στόχος του κρατισμού (στον φιλελευθερισμό απλώς δεν υπάρχει στόχος, μόνο ελευθερία). Για να καταλάβουμε γιατί συμβαίνει αυτό δεν χρειάζεται φιλοσοφία και δεν υπάρχει λόγος να επαναλάβω το κλισέ για το μέγεθος της πίτας. Γιατί λοιπόν να επιμένει κανείς στο Μεγάλο Κράτος και τον κεντρικό έλεγχο της οικονομίας; Φαντάζομαι πως για κάποιους λίγους είναι μία βλακώδης εμμονή πως το ότι "οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι" είναι από μόνο του κακό. Κάτι σαν το ανέκδοτο με την κατσίκα του γείτονα το οποίο (παραδόξως) έκανε γνωστό ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών. Για τους περισσότερους όμως ο λόγος είναι βαθιά ιδεολογικές εμμονές. Αξίζει όμως να χάνουμε τον πλούτο που παράγουμε, και μάλιστα περισσότερο από όλους οι φτωχότεροι για ιδεολογικούς λόγους;
Ας διεκδικήσουμε επιτέλους τον πλούτο που παράγουμε!