Η Ευρώπη που θέλουμε;

Μια από τις λίγες σοβαρές φωνές, οι οποίες κριτικάρουν σε ουσιαστικά ζητήματα τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και την ίδια τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενοποίησης, είναι ο Τηλέμαχος Χορμοβίτης. Πρόκειται για μια κριτική, η οποία ασκείται από σαφώς φιλελεύθερη σκοπιά, καθώς επικεντρώνεται σε όλες τις στρεβλώσεις που προκαλεί η διαρκώς αυξανόμενη γραφειοκρατία και παραχώρηση (μερικές φορές και υφαρπαγή) εξουσιών από τα ανεξάρτητα Κράτη - Μέλη στην Ένωση. Στην κριτική αυτή προστέθηκε και η πρόσφατη ανάρτησή του στο blog του e-rooster.

Μολονότι το ισοζύγιο της συμμετοχής της χώρας μας στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης είναι μάλλον θετικό, δεν μπορεί κανείς να παραγνωρίσει τις ενστάσεις που ο αρθρογράφος διατυπώνει για τον αυξημένο ρόλο της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας και τον όλο και περισσότερο παρεμβατικό της ρόλο. Είναι χαρακτηριστικό ότι, μολονότι στη Συνθήκη της Λισσαβώνας έγινε για πρώτη φορά καταγραφή των αρμοδιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη ρητή αναφορά ότι οι υπόλοιπες αρμοδιότητες ανήκουν στα Κράτη-Μέλη (σύστημα "δοτών αρμοδιοτήτων"), αυτές είναι διατυπωμένες με τόσο ευρύ τρόπο (λ.χ. "κοινωνική πολιτική"), ώστε στην πραγματικότητα σχεδόν κάθε τομέας της ζωής μας να μπορεί να τεθεί υπό την "προστατευτική" αιγίδα της Ένωσης.

Δεν πρέπει να παραγνωρίσουμε, φυσικά, ότι για να λειτουργήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση ως οιονεί ομοσπονδιακό κράτος, όπως πολλοί επιδιώκουν, είναι αναγκαία μια μεταβίβαση αρμοδιοτήτων στα κεντρικά όργανα. Αυτό, φυσικά, παραγνωρίζει ότι πολύ μεγάλο μέρος των πολιτών στην Ευρώπη δεν θέλουν η Ευρωπαϊκή Ένωση να μετατραπεί σε ομοσπονδία. Παραγνωρίζει, επίσης, ότι ακόμη και στις ομοσπονδίες υπάρχουν οι δομές εκείνες, οι οποίες ελέγχουν την ανεξέλεγκτη άσκηση εξουσίας από το κέντρο (λ.χ. το σύστημα των checks and balances των Η.Π.Α.). Τέτοιους μηχανισμούς η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει και, μάλιστα, με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας μειώνονται δραματικά οι περιπτώσεις, κατά τις οποίες το κάθε Κράτος - Μέλος μπορεί να παρέμβει για να αποτρέψει τη θέσπιση κάποιας διάταξης του δευτερογενούς κοινοτικού δικαίου, με την οποία έχει έντονη διαφωνία.

Δεν είναι η ώρα, ούτε και μπορεί σ' αυτό το περιορισμένο πλαίσιο, να γίνει ολόκληρη η συζήτηση για το είδος της Ευρώπης που θέλουμε. Όμως η πολιτική πλατφόρμα του ιστολογίου αυτού, κατά την οποία δεν πρέπει να αυξάνονται οι κρατικές αρμοδιότητες και εξουσίες, ισχύει πολύ περισσότερο για ένα υπερεθνικό οργανισμό, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση. Και ενώ πολλά μπορούν να ειπωθούν για τη χρησιμότητά της και τις δυνατότητες για την εξέλιξή της (που ίσως να συζητήσουμε σε μεταγενέστερες αναρτήσεις), δεν μπορούμε να δεχθούμε το απλουστευτικό επιχείρημα, σύμφωνα με το οποίο η συμμετοχή της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση της έχει κάνει καλό, δηλαδή ότι η εκχώρηση εξουσιών από τους διεφθαρμένους έλληνες πολιτικούς στους ανεξάρτητους τεχνοκράτες των Βρυξελλών έχει αποδειχθεί επωφελής για τη χώρα μας. Αυτό το επιχείρημα, μάλιστα, προβάλλεται δυστυχώς και από πρόσωπα που έχουν, κατά τα λοιπά, φιλελεύθερη ιδεολογία.

Ένας φιλελεύθερος θα έπρεπε, κατ' αρχήν, να απορρίπτει την αναγκαιότητα για την ύπαρξη των περισσοτέρων από τις εξουσίες που μεταφέρθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είτε αυτές είναι κρατικές, είτε ενωσιακές. Αλλά η δυνατότητα για ανάκληση των εξουσιών αυτών από τους πολίτες είναι πολύ μεγαλύτερη στο πλαίσιο του εθνικού κράτους, στα όργανα του οποίου έχουν πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή σε σχέση με ένα υπερεθνικό κράτος, το οποίο κυριαρχείται από μια εκπληκτικά αυξανόμενη γραφειοκρατία. Επίσης, το ότι μέχρι στιγμής η ελληνική Πολιτεία αποδείχθηκε πολύ πιο ανορθολογική στην άσκηση των αρμοδιοτήτων της από την ευρωπαϊκή γραφειοκρατία δεν διασφαλίζει ότι η ευρωπαϊκή γραφειοκρατία δεν θα γίνει χειρότερη στη συνέχεια (και οι ενδείξεις που παραθέτει ο κ. Χορμοβίτης προς τα εκεί οδηγούν). Αλλά, στο κάτω-κάτω, τον κ. Παπανδρέου ή τον κ. Σαμαρά ή τον κ. Καραμανλή εμείς τους επιλέξαμε, ως λαός και, στο πλαίσιο μιας δημοκρατίας, φέρουμε την ευθύνη των επιλογών μας και υφιστάμεθα τις συνέπειές τους, έχοντας και τη δυνατότητα, έστω και θεωρητική, να τις ανατρέψουμε σε μια μεταγενέστερη εκλογική διαδικασία. Όμως από τους γραφειοκράτες της Ευρώπης ποιος θα μπορεί να μας γλιτώσει;

Θρίαμβος κατά της ελαστικοποίησης των εργασιακών σχέσεων

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε το σχέδιο Οδηγίας, το οποίο θα παρείχε στους εργοδότες και τους εργαζομένους το δικαίωμα να συμφωνήσουν εβδομαδιαίο ωράριο εργασίας πέραν των 48 (και μέχρι των 65) ωρών. Δηλαδή αν κάποιος μπορεί να προσφέρει μόνο μισθωτή εργασία, "προστατεύεται" από τη δυνατότητα να δουλέψει παραπάνω και να βγάλει περισσότερα χρήματα. Η αντίδραση δεν πέρασε!

Κι άλλο αίτημα για δημοψήφισμα από τον ΣΥΡΙΖΑ

... υποβλήθηκε: αυτή τη φορά, σε σχέση με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας. Τώρα, τουλάχιστον, το ζήτημα είναι πραγματικά σημαντικό και θα δικαιολογούσε και δημοψήφισμα - ιδίως, μάλιστα, δεδομένης της εκχώρησης (πλέον ρητής και καταγεγραμμένης) εξουσιών από τα κράτη-μέλη στις Βρυξέλλες. Ωστόσο, η στάση που τηρεί επί της ουσίας ο ΣΥΝ είναι εσφαλμένη: απορρίπτει, λέει, την υπό ψήφιση συνθήκη, διότι "δεν δίνει καμμία απάντηση στα μεγάλα και σύγχρονα προβλήματα, όπως η ακρίβεια, η φτώχεια και η ανεξέλεγκτη λειτουργία της αγοράς". Είναι εσφαλμένη, διότι με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας επιδιώκεται να αντικατασταθεί η δυσλειτουργική, εν πολλοίς, Συνθήκη της Νίκαιας, η οποία αποτελεί την πλέον πρόσφατη τροποποίηση των συνθηκών για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Εάν ο ΣΥΝ ή οποιοσδήποτε άλλος έλεγε πειστικά ότι η κατάσταση που υπάρχει τώρα, με τη Συνθήκη της Νίκαιας, είναι καλύτερη από αυτήν που προβλέπεται να έλθει με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας, τότε, ναι, η τελευταία θα έπρεπε ν' απορριφθεί. Εξ άλλου, ποτέ δεν θα περιμέναμε από ένα βασικό θεσμικό νομοθέτημα, όπως το Σύνταγμα, να επιλύει ζητήματα όπως η "ακρίβεια" και η φτώχεια (για να μην αναφέρω την "ανεξέλεγκτη λειτουργία της αγοράς").

Γενικώς, η Συνθήκη της Λισσαβώνας έχει πολλές αδυναμίες - ίσως και να έπρεπε, κανονικά, να καταψηφισθεί. Ωστόσο, οι ουσιαστικές της αδυναμίες έρχονται ως συνέχεια του μέχρι τούδε "ευρωπαϊκού κεκτημένου", ενώ οπωσδήποτε βελτιώνει τη θεσμική λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για το λόγο αυτό, σε περίπτωση δημοψηφίσματος, θα είναι καλό για την Ευρώπη να εγκριθεί.

Βέλγιο - μια εικόνα του μέλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης;

Διαβάστε αυτό το ενδιαφέρον άρθρο από τον Economist. Θέτει εξαιρετικά ερωτήματα για την κατάσταση εθνικών ομάδων στο πλαίσιο ενός ομοσπονδιακού συστήματος και ενός μεγαλύτερου, ενιαίου κράτους - συμβαίνει στο Βέλγιο, αύριο μπορεί να συμβαίνει και στην Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά (και παρόμοιες καταστάσεις έχει αντιμετωπίσει, με τραγικά αποτελέσματα, η Κύπρος). Το σημαντικότερο ερώτημα που θέτει είναι η αξία, αλλά και η κατάχρηση του συμβιβασμού μεταξύ των διαφόρων εθνοτικών ή θρησκευτικών ομάδων. Οι συμβιβασμοί έχουν οδηγήσει και τις συνθήκες για την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την πλέον πρόσφατη (ήδη από το 2001) τροποποίησή τους στη Νίκαια, σε μια κατάσταση εντελώς συγκεχυμένη, χωρίς ενιαίο σκοπό, χωρίς συνοχή, πράγμα που επιδιώχθηκε να διορθωθεί με τη Συνθήκη για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και, πλέον, με τις τροποποιήσεις της Λισσαβώνας, με αμφίβολα πάντως αποτελέσματα.

Πολλοί δέχονται ότι θα ήταν καλύτερα εάν όλοι οι πολίτες των κρατών που ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και οι αντίστοιχες κυβερνήσεις, συμπεριφέρονταν πρώτα ως Ευρωπαίοι και κατόπιν βάσει της εθνικής τους καταγωγής. Ωστόσο, οι ίδιοι άνθρωποι θέλουν να προασπίσουν τα εθνοτικά τους συμφέροντα, γιατί πιστεύουν ότι οι όποιες θυσίες και παραχωρήσεις κάνουν με σκοπό την ευρωπαϊκή ενοποίηση δεν θα βρουν ανταπόκριση από άλλους εταίρους, αλλά θα γίνουν αντικείμενο εκμετάλλευσης. Έτσι, θεωρούν ότι αναγκάζονται να προτάσσουν τα εθνοτικά συμφέροντα των κοινών, ευρωπαϊκών συμφερόντων. Ίσως αυτό να γίνεται, σε μικρογραφία, στο Βέλγιο, γι' αυτό θα έχει ενδιαφέρον να παρακολουθούμε τις πολιτικές εξελίξεις εκεί.

Μεσογειακή Ένωση

Μέσα σ' όλα αυτά, οι αρχηγοί κρατών και επικεφαλής κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποφάσισαν να προωθήσουν την ίδρυση της Μεσογειακής Ένωσης, μιας ιδέας που η Γαλλία και η Γερμανία προωθούσαν έντονα. Σκοπός η συνεργασία των μεσογειακών κρατών, προς τα οποία δεν γυρνάμε την πλάτη κ.λπ. Μυρίζομαι βοήθεια στις πρώην αποικίες εις βάρος του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και με ανησυχεί που ο Sarkozy δήλωσε ότι, με την πρωτοβουλία για τη Μεσογειακή Ένωση, ο γαλλο-γερμανικός άξονας αναβίωσε.

Ποιος αποφασίζει για την Ευρωπαϊκή Ένωση;

Ήδη στη Μεγάλη Βρετανία το υπεσχημένο δημοψήφισμα για τη Συνθήκη για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα (η Συνθήκη της Λισσαβώνας περιέχει περίπου τις ίδιες διατάξεις) δεν θα διεξαχθεί. Στις περισσότερες χώρες, μετά τις αρνητικές ψήφους της Γαλλίας και της Ολλανδίας, οι κυβερνήσεις αποφάσισαν να αποφύγουν τα δημοψηφίσματα και να καταφύγουν στην επικύρωση της Συνθήκης από τα αντίστοιχα εθνικά κοινοβούλια. Έλλειμμα δημοκρατίας είπατε; Δεν το γράφω αυτό υποστηρίζοντας ότι το δημοψήφισμα είναι η αποκλειστική μέθοδος κύρωσης μιας συνθήκης - εξ άλλου, αντιπροσωπευτική δημοκρατία έχουμε. Αλλά η αλλαγή στάσεως διαφόρων κρατών, αρχικά η προσπάθεια για απ' ευθείας νομιμοποίηση και, μετά την απόρριψη, η καταφυγή στα κοινοβούλια, δεν μου πολυ-αρέσει. Δίνει τροφή σε όσους πιστεύουν ότι η Ευρώπη κυβερνάται πλέον από μια ελιτίστικη γραφειοκρατία που βρίσκεται στις Βρυξέλλες και επιβάλλει τη θέλησή της στις εθνικές κυβερνήσεις.

Υπάρχει ένας αδικαιολόγητος φόβος για το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Ο φόβος αυτός οφείλεται στην έλλειψη της παραμικρής ουσιαστικής προσπάθειας, τουλάχιστον στη χώρα μας, για ενημέρωση των πολιτών ως προς τις αρμοδιότητες των ευρωπαϊκών οργάνων και την επιρροή που έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην καθημερινή μας ζωή. Εδώ, στις ευρω-εκλογές η συζήτηση γίνεται πάντοτε βάσει της εσωτερικής ατζέντας. Γι' αυτό και η σχετική συζήτηση πρέπει να ανοίξει.

Ποιος κάνει κουμάντο στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Γαλλία και η Γερμανία αποφάσισαν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα ιδρύσει την Ένωση για τη Μεσόγειο - κι εγώ που νόμισα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε 27 μέλη! Μετά την ΚΑΠ, που έγινε για να ενισχύσει τους Γάλλους αγρότες, η πρωτοβουλία αυτή έχει σκοπό να ενισχύσει τις πρώην γαλλικές αποικίες της Βορείου Αφρικής (με σκοπό και υποχωρήσει η ένταση στα προάστια των γαλλικών πόλεων;) και η Γερμανία, ανεξήγητα αυτή τη φορά, υπακούει και πάλι.

Όχι στον προστατευτισμό από Barroso!

Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Barroso προειδοποίησε για κίνδυνο ενίσχυσης του προστατευτισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση - ενδεχόμενο, το οποίο επιθυμεί να αποτρέψει. Είναι πολύ θετική και η νοοτροπία που εξέφρασε απέναντι στη διαφαινόμενη ανάπτυξη της Κίνας: αντί για κίνδυνο, να τη δούμε ως ανέλπιστη ευκαιρία! Είναι, ομολογουμένως, λίγες οι φορές που ακούμε από σημαίνοντα πρόσωπα που εκπροσωπούν την Ευρωπαϊκή Ένωση τέτοιες τοποθετήσεις. Έτσι, οι δηλώσεις αυτές, που προέρχονται μάλιστα από τα χείλη του επικεφαλής της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, μας εκπλήσσουν πολύ ευχάριστα.

Δημοκρατία στη Ρωσία και ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική

Ο διάδοχος του Πούτιν εξελέγη πανηγυρικά. Οι διεθνείς παρατηρητές αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στη διαδικασία, πολλά κόμματα της αντιπολιτεύσεως δεν κατόρθωσαν καν να κατεβάσουν υποψήφιο. Ο Υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, όμως, αποδίδει την ψύχρανση των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ενώσεως και Ρωσίας στη λάθος γλώσσα που χρησιμοποιείτο απέναντι στον Πούτιν και εύχεται με τον Μεντβέντεβ να αλλάξουν τα πράγματα - δηλαδή η γλώσσα, γιατί το μέλλον της δημοκρατίας στη Ρωσία δεν φαντάζει και πολύ ευοίωνο αυτή τη στιγμή.

Κοινή Αγροτική Πολιτική

Είναι γνωστές σε όλους μας οι κατάρες κατά της ελεύθερης αγοράς και της ακρίβειας που αυτή προκαλεί. Μεταξύ άλλων αγορών, στόχοι έχουν γίνει η αγορά του πετρελαίου και η αγορά του γάλακτος. Αυτό που δεν αναφέρεται όμως, από άγνοια ή από σκοπιμότητα είναι πως στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για ελεύθερες αγορές. Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου ελέγχεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από το καρτέλ των πετρελαιοπαραγωγών χωρών, τον OPEC. Επίσης αξίζει να σημειωθεί πως από τις χώρες-μέλη του OPEC είναι ζήτημα αν υπάρχουν μία ή δύο με κυβερνήσεις φιλικές προς την ελεύθερη οικονομία στα λόγια ή στην πράξη.

Το αντίστοιχο του OPEC στην αγορά του γάλακτος είναι η Κοινή Αγροτική Πολιτική της Ε.Ε. Η ομοιότητα είναι η επιβολή περιορισμών στην παραγωγή και στην εισαγωγή του γάλακτος. Οι διαφορές είναι πως η Ε.Ε. δεν ελέγχει τόσο μεγάλο ποσοστό της αγοράς γάλακτος, και πως οι χώρες-μέλη της είναι (όπως υπογράφουν στις συνθήκες) φιλικές προς την ελεύθερη οικονομία. Επειδή δεν πιστεύω πως μπορώ να διηγηθώ την ιστορία καλύτερα από το άρθρο του Εconomist για τους περιορισμούς στην παραγωγή γάλακτος, σας παραπέμπω εκεί. Το πιο ενδιαφέρον συμπέρασμα που βγαίνει από το άρθρο είναι πως οι καλοπροαίρετοι περιορισμοί δεν προστατεύουν κάποια άτομα (αγρότες της Ε.Ε., καταναλωτές, αγρότες εκτός Ε.Ε. κ.α.) εις βάρος κάποιων άλλων, αλλά στην πραγματικότητα πλήττουν τους πάντες εκτός φυσικά από κάποια μικρά ή μεγάλα ειδικά συμφέροντα.

Αξίζει να δείτε και το άρθρο του Economist για την απελευθέρωση του εμπορίου τυριού μεταξύ Ελβετίας και Ε.Ε. Aν η ιστορία με τους Ελβετούς που περνούν τα σύνορα για να αγοράσουν emmental από την Ιταλία σας φαίνεται και εσάς αστεία, θυμηθείτε πως πριν από αρκετά χρόνια, για τους ΄Ελληνες, η κύρια χώρα προέλευσης της μπανάνας ήταν η Γερμανία.

Συνειδητοποιούμε ότι έχουμε μεταβιβάσει εθνική κυριαρχία στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Όταν το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων είχε κληθεί, τη μακρινή δεκαετία του '60, να κρίνει τι γίνεται στην περίπτωση που συγκρούονται νόμοι της Ε.Ο.Κ. με τα συντάγματα των κρατών-μελών, ποιο δίκαιο δηλαδή υπερισχύει, οδηγήθηκε σε μια μάλλον αναπάντεχη και πρωτοποριακή για τα τότε δεδομένα θέση: δεν τίθεται, λέει, ζήτημα συγκρούσεως, γιατί τα συντάγματα και η κοινοτική νομοθεσία κινούνται σε διαφορετικά επίπεδα. Έκρινε, συγκεκριμένα, το Δ.Ε.Κ. ότι, διά της συμμετοχής τους στην Ε.Ο.Κ., τα κράτη-μέλη παραχώρησαν στα υπερεθνικά όργανά της μέρος της εθνικής τους κυριαρχίας, ότι δηλαδή για κάποια ζητήματα αρμόδια δεν ήσαν πλέον να αποφασίζουν τα κράτη-μέλη, αλλά η Ε.Ο.Κ. Το Σύνταγμά μας κάνει μια παρόμοια πρόβλεψη (άρθρο 28, παρ. 2 και 3): "2. Για να εξυπηρετηθεί σπουδαίο εθνικό συμφέρον και να προαχθεί η συνεργασία με άλλα κράτη, μπορεί να αναγνωρισθούν, με συνθήκη ή συμφωνία, σε όργανα διεθνών οργανισμών αρμοδιότητες που προβλέπονται από το Σύνταγμα. Για την ψήφιση του νόμου που κυρώνει αυτή τη συνθήκη ή συμφωνία απαιτείται πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των βουλευτών. 3. Η Ελλάδα προβαίνει, με νόμο που ψηφίζεται από την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, σε περιορισμούς ως προς την άσκηση της εθνικής κυριαρχίας της, εφόσον αυτό υπαγορεύεται από σπουδαίο εθνικό συμφέρον, δεν θίγει τα δικαιώματα του ανθρώπου και τις βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος και γίνεται με βάση τις αρχές της ισότητας και με τον όρο της αμοιβαιότητας. Ερμηνευτική δήλωση (προστέθηκε το 2001): Το άρθρο 28 αποτελεί θεμέλιο για τη συμμετοχή της Χώρας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.".

Για κάποιο φιλελεύθερο, που είναι καχύποπτος ως προς τους ρόλους που μπορεί να παίξει το κράτος, η μεταβίβαση αυτή μπορεί να ιδωθεί αρνητικά, υπό την έννοια ότι δημιουργεί μια ακόμη υπερ-κρατική οντότητα, η οποία έχει τη δυνατότητα να επεμβαίνει ρυθμιστικά στη ζωή μας. Από την άλλη, η οντότητα αυτή έχει σε μεγάλο βαθμό προωθήσει τη μείωση κάποιων γραφειοκρατικών εμποδίων, τη μείωση φορολογιών και τελωνειακών τελών. Ίσως αυτός ο προβληματισμός να συμπυκνώνει και την αισιοδοξία ή, κατά καιρούς (όλο και πιο συχνή, πρόσφατα) την απαισιοδοξία με την οποία αντιμετωπίζουμε πλέον την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Δημοσιονομική πειθαρχία

Κάτι άλλο που μας έφερε η συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και ιδίως στην ευρωζώνη, είναι η υποχρέωσή μας, ως κράτος, να τηρούμε κάποια στοιχειώδη δημοσιονομική πειθαρχία. Καθορίζονται κάποια όρια στο έλλειμμα του ισοζυγίου, στον πληθωρισμό, στο εξωτερικό χρέος και σε κάποιους άλλους δείκτες, τους οποίους πρέπει να τηρούμε - διαφορετικά αντιμετωπίζουμε την προοπτική επιτήρησης της οικονομίας μας (βλ. την περίοδο μετά την περίφημη "απογραφή" της Ν.Δ.) ή και επιβολής προστίμων. Πρέπει, βεβαίως, να παρατηρηθεί ότι η επανειλημμένη παραβίαση των υποχρεώσεων αυτών από ισχυρότερα κράτη-μέλη (κυρίως Γαλλία και Γερμανία, αν δεν κάνω λάθος) δεν οδήγησε στην επιβολή αντίστοιχων κυρώσεων στα κράτη αυτά.

Επίσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση μας απαγόρευσε να έχουμε διατάξεις στη νομοθεσία μας, όπως αυτή για το βασικό μέτοχο και, καταπώς φαίνεται, για την απαγόρευση κατοχής του 20% του κεφαλαίου μιας ΔΕΚΟ από ιδιώτη επενδυτή. Θυμόμαστε μάλιστα πώς αντιμετωπίζονταν όσοι μας έκαναν τις σχετικές υποδείξεις, με τους υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς των υπαλληλίσκων της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, που δεν μπορούσαν να επιβάλλονται επί της συνταγματικώς εκλεγμένης κυβερνήσεως ή να οδηγούν στην καταπάτηση του ελληνικού Συντάγματος (ενώ κάποιοι επέχαιραν που, έστω και διά της εξωτερικής πιέσεως, εξοβελίζονταν κάποιες παράλογες ρυθμίσεις). Και κάπου εκεί θυμηθήκαμε το ζήτημα της συγκρούσεως της κοινοτικής νομοθεσίας με την εσωτερική και με το Σύνταγμα και τα ζητήματα εθνικής κυριαρχίας που τίθενται.

Εξωτερική πολιτική, άμυνα

Μια άλλη παράμετρος που πρέπει να τεθεί στην "ομοσπονδιοποίηση" της Ευρώπης είναι και η άσκηση κοινής εξωτερικής πολιτικής, και μάλιστα με ενιαίο όργανο. Αυτό που συνέβαινε ως τώρα στις περιπτώσεις που κάποια κράτη αποφάσιζαν να συγκροτήσουν μια ομοσπονδία ή συνομοσπονδία ήταν να έχουν κοινή εξωτερική και αμυντική πολιτική και τα υπόλοιπα θέματα να τα αποφασίζουν εσωτερικά. Στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αντιθέτως, η πορεία ξεκίνησε αντιστρόφως: προηγήθηκε η προσπάθεια δημιουργίας μιας κοινής αγοράς (τελωνειακής ένωσης, αρχικά), με την ιδέα (που είχε εκφράσει ο Robert Schuman) η κοινή αγορά να εξελιχθεί σε οικονομική ένωση (βλ. και κοινό νόμισμα) και, εν τέλει, σε πολιτική ένωση. Και, φυσικά, η άσκηση κοινής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής γίνεται δυσχερέστερη, όσο περισσότερα μέλη (με αποκλίνοντα συμφέροντα) εντάσσονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τίθενται, έτσι, κάποια άλλα ερωτήματα: τα εθνικά συμφέροντα πρέπει να υποχωρούν εις βάρος των ευρωπαϊκών; Και τι είναι τα "εθνικά συμφέροντα", στο κάτω-κάτω;

Ευρωπαϊκή Ένωση και επαγγελματικός αθλητισμός

Η Ευρωπαϊκή Ένωση μας έφερε και την απόφαση Bosman, σύμφωνα με την οποία επαγγελματίες αθλητές από χώρες τις Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να αγωνίζονται, χωρίς περιορισμούς ως προς την εθνικότητά τους, σε ομάδες που εδρεύουν σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το δικαίωμα αυτό, μάλιστα, έχει επεκταθεί και σε υπηκόους τρίτων χωρών, οι οποίες έχουν ειδικές συμβάσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση (λ.χ. οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών - Νορβηγία, Ελβετία, Ισλανδία). Όταν βγήκε αυτή η απόφαση πολλοί έκαναν λόγο για επέμβαση σε μια δραστηριότητα, τον αθλητισμό, η οποία θα έπρεπε να παραμείνει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών-μελών. Σε κάθε περίπτωση, είναι γεγονός ότι με την απόφαση αυτή άλλαξε δραστικά το τοπίο στον επαγγελματικό αθλητισμό (άποψη του γράφοντος: αφού ο επαγγελματικός αθλητισμός είναι, κατά κύριο λόγο, εμπορική δραστηριότητα, όντως εμπίπτει στις αρμοδιότητες των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων). Αλλά είναι μια καλή αφορμή, ώστε να διαφανεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδεχομένως να εμπλέκεται και σε άλλες δραστηριότητες, οι οποίες έχουν και οικονομική χροιά, μολονότι εκ πρώτης όψεως θα έλεγε κανείς ότι δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται σε επίπεδο κοινοτήτων. Συνεχίζοντας το ερώτημα της προηγουμένης αναρτήσεως: πιστεύετε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε να έχει λόγο σε οτιδήποτε έχει οικονομικό χαρακτήρα;

(θα ακολουθήσει σε επομένη ανάρτηση και η υπεσχημένη ανάλυση του ομοσπονδιακού συστήματος των ΗΠΑ και, ιδίως, της ρήτρας, σύμφωνα με την οποία η ομοσπονδιακή κυβέρνηση έχει αρμοδιότητες για θέματα που θίγουν το διαπολιτειακό εμπόριο - interstate commerce clause)

Ξεκινώντας τη συζήτηση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Η επόμενη σημαντική εκλογική αναμέτρηση (αν δεν προηγηθούν πρόωρες βουλευτικές εκλογές) είναι οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το 2009. Πρόκειται για διαδικασία, η οποία έχει υποβιβασθεί σε δημοψήφισμα για τη δημοφιλία της κυβερνήσεως και των κομμάτων της αντιπολιτεύσεως, καθώς, κατά κανόνα, τα κόμματα που διεκδικούν την ψήφο μας ελάχιστα αναφέρονται στις θέσεις τους για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατά καιρούς οι εκάστοτε κυβερνήσεις απολογούνται για κάποια μέτρα που λαμβάνουν (αντιδημοφιλή, αλλά συνήθως προς τη σωστή κατεύθυνση!), λέγοντας ότι αυτά επιβάλλονται από τις Βρυξέλλες, άλλες φορές υψώνουν το ανάστημα κατά της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας (βλ. υπόθεση "βασικού μετόχου", το ίδιο θα γίνει τώρα και για το περιβόητο 20% ιδιοκτησίας στις ΔΕΚΟ), πολλά πράγματα που δεν μας αρέσουν αποδίδονται συνήθως στην "κυβέρνηση των Βρυξελλών".

Με τα αδέλφια μου θα αρχίσουμε μια συζήτηση σχετικά με το ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη ζωή μας. Από θεσμικά ζητήματα: τι εξουσίες έχει, ποια όργανα πρέπει να τις ασκούν, σε ουσιαστικά θέματα: κοινή αγροτική πολιτική, ενιαίο νόμισμα. Ζητήματα ως προς τη συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το δικαστικό έλεγχο των πράξεων των οργάνων της, αλλά και τα όρια εξουσίας εθνικών κρατών και "κεντρικής εξουσίας" στα πλαίσια ενός σχεδόν ομοσπονδιακού συστήματος.

Τα ζητήματα είναι σημαντικά και περίπλοκα. Η ίδια η εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλάζει. Καινούργια κράτη, με διαφορετικές οικονομίες - μέχρι πριν από κάποια χρόνια, η οικονομία μας ήταν από τις πιο αδύνατες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ήδη υπάρχουν αρκετά κράτη με χαμηλότερους δείκτες. Οι διαφοροποιήσεις ανάμεσα στα πλέον ανεπτυγμένα και τα πλέον καθυστερημένα κράτη έχουν μεγαλώσει, με αποτέλεσμα να απαιτούνται μεγαλύτεροι συμβιβασμοί σε κάποια θέματα πολιτικής. Από την άλλη, ο ενθουσιασμός που υπήρχε για την πρόοδο της ευρωπαϊκής ιδέας έχει σχεδόν εκλείψει, με αποτέλεσμα οι κυβερνήσεις να επιθυμούν η κύρωση της νέας τροποποίησης των συνθηκών να γίνει από τα Κοινοβούλια και όχι με δημοψήφισμα, όπως γινόταν ως τώρα (μίλησε κανείς για δημοκρατικό έλλειμμα;).

Επίσης, πολλοί (ανάμεσά τους και ο γράφων) πιστεύουν ότι οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες έχουν παραγάγει νομοθεσία ιδιαιτέρως παρεμβατική στην οικονομία ωθούμενες κυρίως από τη Γαλλία και τη Γερμανία, οι οποίες επεδίωκαν να επιβάλουν το δικό τους οικονομικό μοντέλο και στα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Ένα τέτοιο μοντέλο έρχεται σε αντίθεση με τις αρκετά πιο απελευθερωμένες οικονομίες κάποιων από τις καινούργιες χώρες, όπως η Εσθονία ή η Κύπρος. Άλλο μεγάλο θέμα είναι η επέκταση της ευρωπαϊκής ενοποιήσεως και σε ζητήματα κοινής εξωτερικής πολιτικής ή πολιτικής ασφαλείας.

Ξεκινούμε, λοιπόν, τη συζήτηση για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το πρώτο ερώτημα που τίθεται είναι αυτό: πιστεύετε ότι καλώς υπάρχει η Ευρωπαϊκή Ένωση; Ποια βασικά θεσμικά χαρακτηριστικά της κρίνετε ωφέλιμα και ποια θα θέλατε να αλλάξουν; Θεωρείτε ότι πρέπει να καταλήξει σε ομοσπονδία; Και η διαδικασία της διευρύνσεως πρέπει να κινείται παράλληλα με την εμβάθυνση των θεσμών της;

Ο δικός μου βασικός προβληματισμός αφορά τις αρμοδιότητες που θα έπρεπε να έχει μια κεντρική αρχή - εξουσία είτε στο πλαίσιο ομοσπονδίας, είτε στο πλαίσιο μιας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών. Σε επόμενη ανάρτηση θα ασχοληθώ με το ζήτημα της ομοσπονδίας από την οπτική του αμερικανικού Συντάγματος, για να δούμε αν κάτι τέτοιο θα μπορούσε να έχει μια ανάλογη εφαρμογή και στην Ευρώπη. Ως τότε, όμως, οι ιδέες σας είναι ευπρόσδεκτες.

Εξαφανίζεται η αγροτιά!

Στη συνέντευξή του προς τα τηλεοπτικά κανάλια αυτή τη στιγμή ο πρόεδρος του Λαϊκού Ορθοδόξου Συναγερμού Γιώργος Καρατζαφέρης επιπλήττει την Ευρωπαϊκή Ένωση και το "μοντέλο Blair" που θα καθιερωθεί, κατ' αυτόν, το οποίο θα καταργήσει σε 6 χρόνια τις επιδοτήσεις προς τους αγρότες. Θα εξαφανισθεί έτσι, λέει, η αγροτιά και θα τρώμε μόνο τσιπς και βιομηχανοποιημένες τροφές.

Είναι μεγάλος ο λαϊκιστικός πειρασμός να υπερασπισθεί κανείς τους αγρότες. Οι κραυγές: "τι θα γίνουν οι αγρότες", "δεν τα βγάζουμε πέρα" και άλλες αντίστοιχες κυριαρχούν στο δημόσιο διάλογο. Επίσης, φοβίες όπως αυτή που επανέφερε ο κ. Καρατζαφέρης στη συνέντευξή του, οδηγούν πολλούς στην αντίληψη ότι πρέπει να διαφυλάσσουμε τους αγρότες ως κόρη οφθαλμού με κάθε τρόπο.

Η λογική αυτή της κατευθυνόμενης οικονομίας, ότι δηλαδή το Κράτος θα κρίνει τι πρέπει να παράγεται στη χώρα και ποιος πρέπει να το παράγει (βλ. επέκταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση), έχει αποτύχει πολλαπλώς. Συντηρεί ένα ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο θα μπορούσε να επιλέξει άλλους τομείς της οικονομίας για τη δραστηριοποίησή του, οδηγεί σε σχετικά μικρές αγροτικές ιδιοκτησίες με ανύπαρκτες οικονομίες κλίμακος, στη δημιουργία προνομιούχων μεγαλο-αγροτών, των οποίων η "μεγαλοσύνη" δεν οφείλεται στην ποιότητα ή την ποσότητα των προϊόντων που παράγουν, αλλά στο ύψος των επιδοτήσεων που λαμβάνουν, και σε παράλογες καταστάσεις, όπως στην επιδότηση καλλιεργειών που εξαντλούν τα υδάτινα αποθέματα και επιβαρύνουν, συνολικά, ιδιαιτέρως το περιβάλλον (όπως το βαμβάκι). Επίσης, οι αγρότες από τις χώρες του τρίτου κόσμου παράγουν φθηνότερα τα ίδια προϊόντα, αλλά δεν μπορούν να ανταγωνισθούν τους επιδοτούμενους Ευρωπαίους αγρότες - και αντί να τους επιτρέπουμε να μας πουλήσουν τα προϊόντα τους (στο κάτω-κάτω οι Ευρωπαίοι καταναλωτές είναι που ωφελούνται), ζητούμε να τους βοηθήσουμε μέσω χρηματικών ποσών που καταλήγουν στα χέρια των διαφόρων δικτατορίσκων τους ή (σπανιότερα) στις τσέπες των γραφειοκρατών που τα διαχειρίζονται.

Σ' έναν κόσμο χωρίς επιδοτήσεις, αν έχουμε ανάγκη την καλή πατάτα, αυτό είναι πολύ εύκολο να φανεί: θα δημιουργηθεί η αντίστοιχη ζήτηση στην αγορά - και όποιος την παράγει, θα βγάλει τα προς το ζην του (τουλάχιστον), είτε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, είτε εκτός αυτής. Ο αγροτικός πληθυσμός της χώρας θα μειωθεί, με αποτέλεσμα σημαντικές οικονομίες κλίμακος, και θα στραφεί προς προϊόντα που έχουν ζήτηση είτε στην Ελλάδα, είτε στο εξωτερικό - και θα πάψουμε να κάνουμε μάγκα, με τα δικά μας λεφτά, τον κάθε Πατάκη και Μπούτα.

"Το κράτος πρέπει να ενισχύει τις καλές επιχειρήσεις"

Καπιταλισμός, σοσιαλισμός ή τρίτος δρόμος; Θυμάμαι συζητήσεις με φίλους, οπαδούς του ΠΑΣΟΚ, οι οποίοι πίστευαν ότι το Κράτος έχει πολύ σημαντικό ρόλο να παίξει στην αγορά - επιλέγοντας και ενισχύοντας τις "καλές" επιχειρήσεις - ωσάν να είχαν οι καλές επιχειρήσεις ανάγκη από ενίσχυση! Σήμερα όμως το κράτος υλοποιεί προγράμματα του Γ' ΚΠΣ ενισχύοντας όχι τις καλές επιχειρήσεις, αλλά αυτές που προέρχονται από κοινωνικές ομάδες που θέλει να ενισχύσει. Έτσι, στο πρόγραμμα για την ενίσχυση της γυναικείας επιχειρηματικότητας, εκτός από τις κλασσικές "ενισχύσεις" μέσω σεμιναρίων (εκεί κι αν δεν έχουν πετάξει χρήματα!) προβλέπεται και η δυνατότητα να επιδοτηθεί ο εξοπλισμός μιας γυναίκας που ξεκινά μια επιχείρηση κατά 100%! Δηλαδή το κράτος δίνει στις γυναίκες ένα συγκριτικό πλεονέκτημα μερικών δεκάδων χιλιάδων (μέχρι 40.000) ευρώ, επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση "κρίνει" ότι περισσότερες γυναίκες πρέπει να ασχοληθούν με την επιχειρηματικότητα. Και αυτό χωρίς κανένα ενδιαφέρον για τον ουσιαστικό ανταγωνισμό, για το ότι οι άλλες επιχειρήσεις θα πρέπει να ρίξουν τις τιμές τους δραματικά, για να ανταγωνισθούν τις επιδοτούμενες από αυτό το πρόγραμμα, οι οποίες δεν επιβαρύνονται (και δεν χρειάζεται να μετακυλίσουν στον καταναλωτή) με ένα μεγάλο μέρος από τα έξοδα παραγωγής (σημασία εδώ δεν έχει τόσο ότι το κριτήριο είναι το φύλο, το ίδιο πρόβλημα έχουμε και με τις επιδοτήσεις που δίνονται με άλλα κριτήρια), με αποτέλεσμα να μην μπορούν, ενδεχομένως, να διατηρηθούν στην ίδια ποιότητα προϊόντων ή υπηρεσιών - εις βάρος, τελικώς, του καταναλωτή. Είπε κανείς ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι που προάγει το νεοφιλελεύθερο, κακό ανταγωνισμό;

Το κράτος, πάντως, έχει ένα τρόπο να βοηθήσει (όχι ενισχύσει) τις καλές επιχειρήσεις: να πάψει να στρεβλώνει τον ανταγωνισμό και να αφήσει στους καταναλωτές να διακρίνουν ποιες είναι καλές και ποιες όχι.