Μύθος πρώτος: την κρίση την έφεραν οι αγορές και οι κερδοσκόποι

(προεκλογικοί μύθοι)

Αν ανατρέξουμε με τη μνήμη μας στις ζοφερές ημέρες του τέλους του 2009 και των αρχών του 2010 θυμόμαστε όρους όπως spreads, CDS, οίκοι αξιολόγησης και άλλους, που πολλοί τους ακούγαμε για πρώτη φορά. Είχαν προηγηθεί οι ανακοινώσεις ότι το έλλειμμα για το έτος 2009 δεν είναι 6%, όπως προβλεπόταν σύμφωνα με τις δηλώσεις της απελθούσας κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, αλλά ένα τρομερό 13% (το οποίο αρκετά αργότερα αναθεωρήθηκε στο 15,5%). Είχε προηγηθεί και η κρίση του Dubai, όπου για πρώτη φορά τέθηκε εν αμφιβόλω η πιστοληπτική ικανότητα ενός κατά τεκμήριο πλούσιου κράτους τα τελευταία χρόνια.

Αλλά και η έννοια της πιστοληπτικής ικανότητας μάς ήταν άγνωστη, τουλάχιστον στο βαθμό που αφορούσε σε κράτη. Θεωρούσαμε ότι ένα κράτος δεν πρόκειται να πτωχεύσει, αλλά μπορεί πάντοτε να εξυπηρετεί τις υποχρεώσεις του. Στο κάτω-κάτω ένα κράτος πάντοτε μπορεί να επιβάλλει επιπλέον φορολογία στους πολίτες του και να εισπράττει σημαντικά ποσά, ώστε να μπορεί τυχόν κενά να τα καλύπτει (φανταζόμασταν). Και δεν υπήρχε λόγος να αμφιβάλλει κανείς ότι η Ελλάδα, χώρα με ισχυρή (όπως λέγαμε) οικονομία, στον πυρήνα της ενωμένης Ευρώπης, ως μέλος της ευρωζώνης, θα αδυνατούσε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της.

Εκεί, λοιπόν, που όλα ήσαν ωραία και καλά, που το ελληνικό Δημόσιο ήταν αξιόπιστο, που οι οίκοι αξιολόγησης βαθμολογούσαν τα ομόλογά του με βαθμολογίες κοντά στο Α, εκεί που οι δημόσιες προσφορές ομολόγων καλύπτονταν με επιτόκια σχεδόν τόσο χαμηλά, όσο της Γερμανίας, που δεν μας ένοιαζε ότι έληγαν κατά καιρούς ομόλογα συνολικής αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ - γιατί θα εκδίδαμε νέα και θα βρίσκαμε έτσι τα χρήματα για να τα καλύψουμε, ξαφνικά (κατά σύμπτωση μετά την ανακοίνωση του πραγματικά εκτιμωμένου τότε ελλείμματος) κάποιοι οίκοι αξιολόγησης μείωσαν τη βαθμολογία της χώρας μας και τα spreads πήραν τον ανήφορο. Δεν μπορεί, εκεί που όλα πήγαιναν τόσο καλά, κάτι άλλαξε, προφανώς ήταν μια συνωμοσία των ξένων κέντρων/ των αγορών/ των κερδοσκόπων που εκμεταλλεύθηκαν κάποιες πρόσκαιρα κακές ειδήσεις για την ελληνική οικονομία, για να πλήξουν το ευρώ/ να κερδοσκοπήσουν ποντάροντας στη χρεωκοπία της χώρας και, για το λόγο αυτό, έκαναν και τα παπαγαλάκια διαδίδοντας διάφορα ψεύδη και κακά για την ελληνική οικονομία.

Αυτή είναι περίπου η κυρίαρχη αφήγηση. Ότι, αφού όλα πήγαιναν καλά, όλοι θα έσπευδαν να ξαναγοράσουν ελληνικά ομόλογα, χωρίς υπερβολικές απαιτήσεις, και θα συνέχιζε ο κύκλος δανεισμού - δημιουργίας νέων χρεών για την αποπληρωμή παλαιών. Και ότι οι κακές αγορές κάπως έσπασαν αυτόν τον κύκλο. Ωστόσο, η αφήγηση αυτή παραβλέπει κάποια πολύ βασικά πράγματα. Κατ' αρχήν, ότι ο κύκλος αυτός βασιζόταν στις αγορές και στην προθυμία διαφόρων επενδυτών να εμπιστευθούν το ελληνικό Δημόσιο και να αγοράσουν τα ομόλογά του. Κανείς δεν υποχρεώνει κάποιο διεθνή επενδυτή (εσωτερικό μόνο κατ' εξαίρεσιν) να αγοράσει ελληνικά ομόλογα, δηλαδή να δεχθεί να δανείσει τα χρήματά του στο ελληνικό δημόσιο. Ο διαρκής δανεισμός του δημοσίου τροφοδοτείτο ακριβώς από την αγορά και είχε ως προϋπόθεση τη στοιχειώδη αξιοπιστία του ελληνικού δημοσίου, οι διάφοροι επενδυτές, ορθολογικώς δρώντες, έπρεπε να έχουν μια τουλάχιστον πολύ βάσιμη προσδοκία ότι το ελληνικό κράτος θα μπορούσε, την ημερομηνία που έληγαν τα ομόλογα, να τους τα ξεπληρώσει. Η αξιοπιστία αυτή, η πιστοληπτική ικανότητα του δημοσίου όπως λέγεται "επισήμως", υπήρχε, όσον καιρό παρουσιαζόταν ότι η ελληνική οικονομία ευρίσκεται σε ανάπτυξη και το έλλειμμα είναι σχετικώς χαμηλό.

Ξαφνικά, όμως, με την ανακοίνωση του ελλείμματος στο 13% και το προηγούμενο του Ντουμπάι πρόσφατο, κλονίσθηκε εκ θεμελίων η εικόνα της ελληνικής οικονομίας στο εξωτερικό. Πολύ βασικό στοιχείο του κλονισμού ήταν η αναξιοπιστία των στατιστικών στοιχείων που μέχρι τότε τροφοδοτούσε η ελληνική πλευρά. Τα greek statistics έγιναν ανέκδοτο για πολλούς. Για τους κατόχους των ελληνικών ομολόγων, όμως, κι αυτό μας αρέσει να το παραβλέπουμε, έγιναν εφιάλτης. Ξαφνικά βρέθηκαν με χαρτιά μιας οικονομίας, η οποία -for all they knew- είχε τεράστια χρέη και υπανάπτυξη. Σύντομα αποδείχθηκε ότι το ελληνικό κράτος ξόδευε (και εξακολουθεί να ξοδεύει) πολλά περισσότερα από όσα εισπράττει, ότι το χρέος του συνολικά είναι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που νομίζαμε (πάνω από το συνολικό ακαθάριστο εθνικό προϊόν για ένα έτος, προσαυξημένο μάλιστα), ότι τα τελευταία χρόνια (από το 2007 και μετά) δεν είχαμε ανάπτυξη, αλλά ύφεση. Κατά λογική αναγκαιότητα αυτό έθετε εν αμφιβόλω την ικανότητα του ελληνικού δημοσίου να αποπληρώνει τα χρέη του. Ποιος θα δάνειζε σε κάποιον, για τον οποίο ήξερε ότι συνηθίζει να ξοδεύει περισσότερα από όσα βγάζει; Χρειαζόταν κάποιος να είναι διεθνής ελεεινός κακός κερδοσκόπος, για να πάψει να δανείζει; Ή απλώς λογικός διαχειριστής;

Όπως είπαμε, φαίνεται ότι ο μύθος που έχουμε στον τίτλο της παρούσας ανάρτησης παραβλέπει ότι κανείς δεν είχε υποχρέωση να μας δανείσει. Από την άλλη, τα ποσά που χρωστούσαμε και μάλιστα θα καθίσταντο ληξιπρόθεσμα πολύ σύντομα ήσαν τεράστια - δεκάδες δισεκατομμυρίων ευρώ. Επομένως, ακόμη περισσότερο, κανείς δεν είχε υποχρέωση να μας δανείσει σ' αυτά τα χάλια που είμαστε και κανείς δεν είχε υποχρέωση να πιστέψει τις διαβεβαιώσεις μας ότι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα, όταν αποδείχθηκε ότι για πολλά χρόνια λέγαμε χοντρά ψέματα για τα βασικά μας δημοσιονομικά μεγέθη. Οι αγορές, που ανέβασαν τα spreads των ελληνικών ομολόγων, δεν ήταν κάποιο τέρας ανθελληνικό - ούτε είναι κάτι που κατευθύνεται, που κινείται με μια φωνή. Αποτυπώνει το σύνολο των αποφάσεων εκατομμυρίων επενδυτών ή δυνάμει επενδυτών. Οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται με κάποια κριτήρια, ως επί το πλείστον ορθολογικά. Όταν από τα εκατομμύρια πιθανούς επενδυτές κανείς δεν ερχόταν να ζητήσει ελληνικά ομόλογα, εάν δεν είχαν εξωφρενικά επιτόκια που θα αντιστάθμιζαν το ρίσκο (εξ ου και η άνοδος των spreads, δηλαδή της διαφοράς του επιτοκίου των ελληνικών ομολόγων από τα γερμανικά, που θεωρούνται εντελώς αξιόπιστα), προφανώς δεν ήταν ο γυαλός στραβός, αλλά η ελληνική οικονομία που αρμένιζε στραβά.

Για να το ξαναδούμε, δηλαδή: όσοι υποστηρίζουν ότι, παρά τις πληροφορίες για τεράστιο έλλειμμα της Ελλάδος, για πολύ μεγαλύτερο χρέος από αυτό που μέχρι τότε είχε αναφερθεί, παρά την προφανή αναξιοπιστία των στοιχείων που έδινε το ελληνικό κράτος, οι αγορές ώφειλαν (ή έπρεπε με κάποιον τρόπο να ρυθμισθούν, προκειμένου) να εξακολουθούν να τοποθετούν τις επενδύσεις τους σε ελληνικά ομόλογα, μάλλον θεωρούν ότι οι επενδυτές έχουν αυτοκτονικές τάσεις ή δεν πρέπει να σέβονται τα χρήματα που τους εμπιστεύονται. Αν και μάλλον (για όσους δεν έχουν φοβερή άγνοια των στοιχειωδών λειτουργιών μιας αγοράς) επιδιώκουν να ξεφύγει η συζήτηση από την πραγματική αναζήτηση ευθυνών: ποιος φταίει που η ελληνική κυβέρνηση, εντελώς συνειδητά, αποφάσιζε να ξοδεύει πολλά περισσότερα, από όσα είχε τη δυνατότητα να εισπράττει; [Εδώ πέρα πρέπει να σημειώσουμε ότι η χώρα μας, για να μπει στην ευρωζώνη, έχει δεσμευθεί (από το Σύμφωνο Σταθερότητας) ότι δεν θα έχει ελλείμματα που ξεπερνούν το 3%. Για να μην έχουμε κυρώσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρήσαμε και στην κατασκευή χαλκευμένων οικονομικών στοιχείων, κυρίως κρύβοντας υποχρεώσεις που είχε αναλάβει το ελληνικό κράτος.]

Κάπου εδώ πρέπει να αναφερθούμε, πάντως, και στο ρόλο των CDS (credit default swaps - ασφάλιστρα κινδύνου). Τα CDS είναι τίτλοι που εξέδιδαν διάφορες εταιρείες, οι οποίες υπόσχονταν στους κατόχους τους αποζημίωση, σε περίπτωση που το ελληνικό κράτος χρεωκοπούσε. Μολονότι η βασική αποστολή των CDS ήταν να ασφαλίζονται οι κάτοχοι ελληνικών ομολόγων (δηλαδή όποιος αγόραζε ελληνικά ομόλογα, θα μπορούσε να αγοράσει και αντίστοιχα CDS, ούτως ώστε να διασφαλίσει τα χρήματά του ακόμη και σε περίπτωση χρεωκοπίας), υπήρχε η δυνατότητα αγοράς και "γυμνών" CDS, δηλαδή από επενδυτές που δεν είχαν ελληνικά ομόλογα και απλώς "πόνταραν", κατά κάποιον τρόπο, στην ελληνική χρεωκοπία. Θεωρητικά θα μπορούσε κάποιος να αγοράσει CDS και να επηρεάσει την αγορά να μην αναχρηματοδοτήσει το ελληνικό χρέος (να μην αγοράζονται νέα ομόλογα), ώστε να χρεωκοπήσει η Ελλάς και ο κάτοχος των CDS να βγάλει μια περιουσία. Αυτό, όμως, σκοντάφτει σε κάτι πολύ απλό: η ελληνική οικονομία παρουσίαζε και παρουσιάζει τέτοια χάλια, που δεν χρειαζόταν κανείς κάτοχος CDS να διαδίδει ψέματα γι' αυτήν, προκειμένου να αποθαρρύνονται οι επενδυτές από την αγορά ελληνικών ομολόγων (εξ άλλου, όπως αποδείχθηκε, ο όγκος των CDS - 3 δισεκατομμύρια ευρώ - ήταν ασήμαντος, μπροστά στο ελληνικό χρέος, αλλά και στο "κούρεμα" των ομολόγων).

Κι εδώ έρχεται και ένα ακόμη στοιχείο του μύθου, που λέει ότι υπήρχαν χώρες με μεγαλύτερο έλλειμμα ή μεγαλύτερο εξωτερικό χρέος (όπως η Ιαπωνία), τις οποίες όμως οι αγορές εξακολουθούν και εμπιστεύονται. Επομένως, οι αγορές και οι κερδοσκόποι προφανώς είχαν βάλει στο μάτι ειδικά την ελληνική οικονομία, για κάποιο λόγο. Η θεώρηση αυτή είναι επίσης απλουστευτική, καθώς παραβλέπει τις δομικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας. Η ελληνική οικονομία είχε, όταν φούντωσε η κρίση, ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστιαία ελλείμματα στο ισοζύγιο πληρωμών στον κόσμο (δηλαδή καθαρά έφευγαν πολύ περισσότερα χρήματα, από όσα επέστρεφαν, κυρίως λόγω του ισχνού εξαγωγικού της χαρακτήρα). Η όποια ανάπτυξή της ωφείλετο σε μεγάλα δημόσια έργα, τα οποία όμως γινόταν κυρίως με χρήματα που έρχονταν από την Ευρώπη. Όμως η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας είναι καταβαραθρωμένη, με αποτέλεσμα να μην καταλείπεται ελπίδα ανάκαμψης (αν δεν αλλάξουν δραματικά τα πράγματα). Αυτό σημαίνει ότι ο φαύλος κύκλος των ελλειμμάτων και της αναχρηματοδότησής τους από το διεθνή δανεισμό κάποτε θα σταματούσε, αφού δεν διαφαίνεται προοπτική ανάκαμψης, στηριγμένης στις ίδιες δυνάμεις της ελληνικής οικονομίας. Επίσης, η αδυναμία αναχρηματοδότησης των ελλειμμάτων από το διεθνή δανεισμό είναι βέβαιον ότι θα οδηγούσε (όπως και οδήγησε) σε σπάσιμο της φούσκας και ακόμη μεγαλύτερη ύφεση. Η χώρα μας δεν διέθετε κανένα από τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα (εξαγωγές, καινοτομία, ανταγωνιστικότητα) που διαθέτουν άλλες χώρες με μεγάλα ελλείμματα και χρέη που, παρ' όλα αυτά, εξακολουθούν να μπορούν να χρηματοδοτηθούν από τις διεθνείς αγορές (φυσικά, όπως αποδείχθηκε μέσα σε λίγους μήνες μόλις, και για κάποιες από αυτές τις χώρες -Ιταλία- η ώρα της κρίσης δεν άργησε να έλθει).

Για να επανέλθουμε, επομένως, στο βασικό ζήτημα: ο μύθος αυτός, ότι μας φταίνε οι αγορές, διαδίδεται για να μην ψάξουμε ποιοι είναι αυτοί που μοίραζαν υποσχέσεις και χρήματα του ελληνικού λαού (και τον χρέωναν, όπως και τις νεώτερες γενιές). Επίσης, για να μη δούμε τι μπορούμε να αλλάξουμε στην ελληνική οικονομία - οι δαπάνες πώς διαμοιράζονται, ώστε να μπορούμε να δούμε ποιες είναι οι αναγκαίες, ποιες έγιναν για λόγους πελατειακών τακτοποιήσεων, ποιες μπορούν να κοπούν και ποιες όχι. Kυρίως, όμως, για το πρώτο: για να αποφύγουμε τον καταλογισμό ευθυνών, για να δεχθούμε ότι δεν φταίνε αυτοί που μας χρέωσαν ή αυτοί που δεν κάνουν κάτι, για να μας ελαφρύνουν το βάρος - οι οποίοι έχουν όλοι ονοματεπώνυμο: κάθε απόφαση, με την οποία επιβαρύνθηκε η οικονομία, κάθε πρόσληψη, κάθε χορήγηση επιδόματος, κάθε άχρηστο έργο, έχει κάποιαν υπογραφή. Φταίνε οι ανώνυμες "αγορές" (που φανταζόμαστε ότι είναι κάποιοι -λίγοι- άνθρωποι με πούρο, σε ένα κλειστό χώρο, που χαίρονται όταν καταστρέφουν χώρες και πληθυσμούς, ενώ οι ίδιοι βγάζουν απίστευτα κέρδη). Α, κι ένας άλλος λόγος: ο μύθος αυτός χρησιμοποιείται και για να δικαιολογήσει περισσότερες "ρυθμίσεις", δηλαδή κρατικές παρεμβάσεις, στην οικονομία, για να δώσει στους κυβερνώντες ακόμη περισσότερες δυνατότητες ρουσφετολογικής παρέμβασης, ακόμη περισσότερη κόλλα για την καρέκλα της εξουσίας.

Περιμένετε, λοιπόν, να ακούσουμε το μύθο αυτό κυρίως από το ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία (αν και ήδη τον διετύπωσε και η Λούκα Κατσέλη, η οποία δήλωσε στον Αλέξη Παπαχελά ότι είχε "υποτιμήσει" τη δύναμη των κερδοσκόπων).

Σχολιάζοντας τις φήμες για κυβέρνηση συνεργασίας

Αυτή τη στιγμή δεν μιλάμε με κάποιο δεδομένο, πέρα από το δημοσιογραφικό ρεπορτάζ για τη συζήτηση, μεταξύ του Πρωθυπουργού και του κ. Σαμαρά, για τη δημιουργία κυβερνήσεως συνεργασίας. Υποθέτοντας ότι μια τέτοια συζήτηση όντως διεξάγεται, δεν γνωρίζουμε ποιος θα είναι επικεφαλής, τι πολιτική θα ακολουθήσει, πόσο θα διαρκέσει κ.λπ.  Μ' όλα ταύτα, μπορούμε να σχολιάσουμε την κατ' αρχήν ιδέα μιας κυβερνήσεως συνεργασίας μεταξύ ΠΑΣΟΚ και Νέας Δημοκρατίας σήμερα.

Ας πάρουμε τα αρνητικά πρώτα: στις κυβερνήσεις συνεργασίας που γνώρισε η χώρα μας (το 1989-1990 πρόσφατα και το 1950-52 και πριν παλαιότερα) κυριαρχούσε η ανευθυνότητα. Η μία παράταξη προσπαθούσε να φορτώσει στην άλλη τις αντιδημοφιλείς αποφάσεις και ο κυβερνητικός λαϊκισμός ήταν πιο έντονος. Επίσης, η διάχυση της ευθύνης οδηγούσε μάλλον σε περισσότερη ανευθυνότητα, καθώς κανείς από τους κυβερνητικούς εταίρους δεν ανελάμβανε να προχωρήσει σε δύσκολες αποφάσεις. Τέλος, μην ξεχνάμε ότι η συγκυβέρνηση ΝΔ - Συνασπισμού του θέρους του 1989 είχε ως αποκλειστικό σκοπό την εξόντωση του ΠΑΣΟΚ (άλλο το δικαιολογημένο ή μη της παραπομπής του Ανδρέα Παπανδρέου στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο). Σήμερα, επίσης, μια κυβερνητική αλλαγή μπορεί να φέρει ακόμη μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις αγορές, να οδηγήσει όχι μόνο επενδυτές, αλλά και απλούς καταθέτες στον πανικό με μαζικές αναλήψεις χρημάτων ή τη μεταφορά τους στο εξωτερικό, πολύ περισσότερο εάν διαφανεί ότι σκοπεύει να ρισκάρει τη συμφωνία για τη λήψη του δανείου (μνημόνιο, μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα), το οποίο ακόμη κρατά τη χώρα ζωντανή. Επίσης, δεν ξέρουμε εάν μια κυβέρνηση συνεργασίας θα οδηγήσει σε συναγωνισμό μεταξύ των εταίρων σε ρουσφέτια.

Στα θετικά, ωστόσο: μια συγκυβέρνηση, η οποία θα οδηγήσει (έστω και μέσω μιας αναδιαπραγματεύσεως) σε μια συμφωνία με τους πιστωτές μας, την οποία αποδέχονται τα δύο μεγαλύτερα κόμματα, οπωσδήποτε θα διασκεδάσει σε μεγάλο βαθμό τις ανησυχίες των αγορών. Επίσης (αν και αυτό είναι μάλλον θεωρητικό), η είσοδος και άλλου κυβερνητικού εταίρου ενδεχομένως να κλονίσει τη μονομανία της παρούσης κυβερνήσεως για την αύξηση των φορολογικών εσόδων και να οδηγήσει (επίσης, μάλλον στη θεωρία) σε μείωση του κράτους. Ακόμη, εάν και τα δύο μεγάλα κόμματα δεσμευθούν, έστω και μετά από αναδιαπραγμάτευση, στην τήρηση μιας συμφωνίας με τους πιστωτές της χώρας μας, θα γνωρίζουμε ότι, ακόμη και σε περίπτωση που προκηρυχθούν εκλογές, και η κυβέρνηση που θα προκύψει από αυτές θα εξακολουθήσει να στηρίζει τη συμφωνία αυτή - πράγμα που από μόνο του μπορεί να οδηγήσει και σε μεγαλύτερη αξιοπιστία, εάν υποβληθεί ένα αίτημα επαναδιαπραγμάτευσης των όρων δανεισμού.

Με όλα αυτά, μάλλον θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε θετικά, αλλά με πολλές επιφυλάξεις, τις εξελίξεις της ημέρας. Ωστόσο, την τελική κρίση θα επηρεάσουν εν πολλοίς οι επιλογές σε πρόσωπα και πολιτικές των επικεφαλής των δύο κομμάτων.

Η δυσφήμηση, η αξιοπιστία και η απογραφή που δεν έγινε

Χαμός γίνεται στη Νέα Δημοκρατία, μετά την "επίσημη", πλέον, αποδοκιμασία της "απογραφής" που πραγματοποιήθηκε μόλις ανέλαβε τα υπουργεία Οικονομικών και Εθνικής Οικονομίας ο κ. Γ. Αλογοσκούφης. Φυσικά, για άλλη μια φορά ο καβγάς δεν γίνεται για την ουσία, δηλαδή για το εάν η απογραφή ήταν χρήσιμη ή εάν διεξήχθη ορθώς, αλλά για το πολιτικό κουτσομπολιό - εάν την ήθελε ο κ. Καραμανλής, εάν παρασύρθηκε, ποιος φταίει γι' αυτό το κακό κ.λπ.

Μέσα σ' όλη αυτή τη συζήτηση θεωρείται δεδομένο ότι είναι κακό πράγμα να λέμε την αλήθεια. Ακόμη πιο κακό είναι να μη μας ενδιαφέρει να την μάθουμε. Η διαδικασία που ακολουθήθηκε από τον κ. Αλογοσκούφη το 2004 δεν ήταν, ατυχώς, κάποια πραγματική απογραφή, παρά μόνο η μετάθεση κάποιων στοιχείων εισπράξεων ή οφειλών σε διαφορετικά έτη (λ.χ. έσοδα ΦΠΑ του Ιανουαρίου του επομένου έτους μεταφέρθηκαν στο επόμενο έτος και ότι στο ίδιο, όπως γινόταν μέχρι τότε, οι οφειλές για αμυντικά συστήματα ενεγράφησαν στο έτος που ανελήφθησαν οι υποχρεώσεις και όχι στο έτος, το οποίο θα ήσαν ληξιπρόθεσμες κ.λπ.), με αποτέλεσμα να αναμορφωθεί το ετήσιο έλλειμμα σε αρκετά υψηλότερα επίπεδα, από αυτά που εμφάνιζε μέχρι τότε το ΠΑΣΟΚ. Πέραν αυτού, όμως, δεν γίναμε σε τίποτε σοφώτεροι - δεν μάθαμε πόσους υπαλλήλους απασχολούσε τότε το κράτος, τι εισπράξεις και οφειλές είχαν τα ασφαλιστικά ταμεία, τι χρωστούσαν τα νοσοκομεία, οι ΟΤΑ, οι ΔΕΚΟ για τις οποίες υπήρχαν εγγυήσεις του ελληνικού δημοσίου, τι ακίνητη περιουσία διέθετε το κράτος κ.λπ. - και η παρελθούσα κυβέρνηση συνέχιζε να ασκεί πολιτική (όπως και οι προκάτοχοί της) και να ασχολείται με οικονομικά μεγέθη και να κάνει προβλέψεις όχι γνωρίζοντας, αλλά μαντεύοντας τα στοιχεία, επί των οποίων ασκούσε την πολιτική της. Η απογραφή, που θα έπρεπε να είναι κάτι το αυτονόητο για μια νέα κυβέρνηση, όταν δεν υπήρχε αυτόματος μηχανισμός καταγραφής στην κρατική γραφειοκρατία, παρουσιάσθηκε ως κάτι το τρομερό και φοβερό και, μάλιστα, στην πραγματικότητα δεν επιχειρήθηκε καν από την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Α, και εννοείται ότι οι μαντεψιές (επί των στοιχείων, που θα έπρεπε κανονικά να είναι διαθέσιμα) αντικαταστάθηκαν κι αυτές από wishful thinking κατά τη χάραξη οικονομικής πολιτικής.

Καταλήξαμε, έτσι, μετά την κυβερνητική αλλαγή το φθινόπωρο του 2009 να διαπιστώνουμε ότι τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά από αυτά που νομίζαμε (στην πραγματικότητα από αυτά που ευχόμασταν). Αίφνης, το κράτος δεν μπορούσε να πληρώσει ληξιπρόθεσμες δανειακές υποχρεώσεις πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ και οι αγορές έπαυσαν να το εμπιστεύονται. Ακολουθώντας τη λογική που εξέφρασε η Νέα Δημοκρατία, αποδοκιμάζοντας την απογραφή του κ. Αλογοσκούφη, αλλά για τους εντελώς λάθος λόγους, η παρούσα κυβέρνηση θα έπρεπε να προσπαθεί να βρίσκει εις το διηνεκές τρόπους, για να αποκρύπτει την πραγματικότητα από τους δανειστές μας και από τους εταίρους μας στην ευρωζώνη (άσχετο: το δικαίωμα του εκλογικού σώματος να γνωρίζει την αλήθεια δεν συζητήθηκε ποτέ στα σοβαρά), προσπαθώντας να εκμαιεύσει κανένα δανειάκι από εδώ, καμμία διευκόλυνση από εκεί, καμμία αλχημεία από αλλού.

Ευτυχώς που η παρούσα κυβέρνηση κινήθηκε εντελώς διαφορετικά, ειδικά ως προς αυτό. Στο ιστολόγιο αυτό της προσάπτουμε την εμμονή σε τραγικές κρατικιστικές πρακτικές, την αδυναμία της να αποφύγει τον εναγκαλισμό από κατεστημένα συμφέροντα και συντεχνίες, την τεχνοκρατική ανεπάρκεια πολλών σημαντικών της στελεχών και, κυρίως, τις ιδεοληπτικές εμμονές, οι οποίες την αποτρέπουν στη στροφή της στη μείωση των κρατικών δαπανών και του κρατικού τομέα, εν γένει (και που κοντεύουν να μας οδηγήσουν στην απελπισία, ως προς τις προοπτικές αποφυγής της χρεωκοπίας). Ωστόσο, δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε ότι ο λόγος που 17 κράτη, που δεν μας χρωστούσαν τίποτε, μας δάνεισαν 110 δισεκατομμύρια ευρώ (με δεδομένη την πολύ μειωμένη πιστοληπτική ικανότητα της χώρας μας), δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ειλικρίνεια, με την οποία η νέα κυβέρνηση, ευθύς ως ανέλαβε, παρουσίασε πολύ μεγάλο μέρος των στοιχείων που διέθετε, καθώς επίσης και τη μέριμνά της για πραγματική απογραφή σε πολλούς τομείς του δημοσίου. Το μεγαλύτερο πρόβλημά μας ως τώρα ήταν η αναξιοπιστία που ανέδιδε η κοροϊδευτική φράση greek statistics. Η λογική που προβάλλει η αξιωματική αντιπολίτευση, στηλιτεύοντας την απογραφή του κ. Αλογοσκούφη όχι επειδή δεν ήταν πραγματική απογραφή, αλλά επειδή αντ' αυτής έπρεπε να συνεχίσουμε τις κουτοπονηριές (οι οποίες, επαναλαμβάνω, αφορούν την εξαπάτηση όχι μόνο των συνεταίρων μας στην ευρωζώνη και των αγορών, αλλά και του συνόλου των πολιτών), θα μας οδηγούσε σε βέβαιη χρεωκοπία, χωρίς μάλιστα δυνατότητα ανακάμψεως, σε πολύ συντομότερο χρονικό διάστημα.

Αν έχουμε κάτι, που μας κρατάει ζωντανούς οικονομικά αυτή τη στιγμή, είναι η στοιχειώδης αξιοπιστία (χρειάζεται πολύς δρόμος για να φύγουμε από το επίπεδο της απλώς "στοιχειώδους"). Το να λέμε την αλήθεια δεν συνιστά δυσφήμηση - και να μην ξεχνάμε ότι χάρη στην αξιοπιστία αυτή κερδίσαμε το χρόνο, τον οποίο θα ωφείλαμε να αξιοποιήσουμε για τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις στο κράτος, ώστε η οικονομία μας να πάρει και πάλι μπροστά.

Η Νέα Ηγεσία στη Νέα Δημοκρατία φέρνει Νέα Ανοησία

Όσοι γνώριζαν τις θέσεις του νέου Προέδρου της Νέας Δημοκρατίας για τα οικονομικά δεν εξεπλάγησαν από τη χθεσινή ομιλία του στο Ελληνοαμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο. Ακόμη κι έτσι, όμως, η ανοησία και η ουσιαστική κενολογία περίσσευε. Αν δείτε το πώς καταλήγει να ορίσει, με τον δικό του τρόπο, τον "κοινωνικό φιλελευθερισμό", θα γελάσετε.

Αλλά πέρα από τις αστείες ιδεολογικές αναφορές ή την αναζήτηση αιτίων στην έλλειψη ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας (κατά τον κ. Σαμαρά φταίει η ραθυμία της Επιτροπής Ανταγωνισμού), αυτό που είναι ανεπίτρεπτο για μέλλοντα υποψήφιο Πρωθυπουργό είναι η παντελής παραγνώριση του τεράστιου μεγέθους και της σπατάλης του κράτους. Ενώ αναφέρεται στην ανάγκη να μειωθούν διάφοροι φόροι, ασφαλιστικές εισφορές, παροχές υπέρ τρίτων κ.λπ., οι οποίες κατευθύνονται για την κάλυψη υποχρεώσεων του Δημοσίου, δεν κάνει κανένα λόγο για τις υποχρεώσεις καθ' εαυτές και την αναγκαιότητά τους. Ο τεράστιος εξωτερικός δανεισμός και η υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας μας δεν θεωρήθηκαν καταστάσεις άξιες για να περιληφθούν στη βαρυσήμαντη (όπως θα την φαντάζεται ο ίδιος) ομιλία του αρχηγού της Αξιωματικής Αντιπολιτεύσεως - και, πολύ περισσότερο, η πορεία του προϊόντος του δανεισμού αυτού, τα όργια σπατάλης που γίνονται.

Βέβαια, ο κ. Σαμαράς έκανε μια μικρή νύξη σε κρατικές δαπάνες που έχουν υψηλή απόδοση (η άποψη αυτού του ιστολογίου για τις κρατικές δαπάνες με υψηλή απόδοση φαίνεται από την πολιτική του πλατφόρμα που είναι πάνω δεξιά), αλλά απέφυγε να ονοματίσει αυτές που δεν έχουν, κατ' αυτόν, υψηλή απόδοση και να δεσμευθεί ότι θα τις περιστείλει (συγκεκριμένα μιλώντας, όχι γενικά!). Και, αντί να κινηθεί ο κοινωνικά φιλελεύθερος (όπως αυτοπροσδιορίζεται) κ. Σαμαράς στην κατάργηση της τεράστιας γραφειοκρατίας των ασφαλιστικών ταμείων, η οποία απορροφά πλέον το μεγαλύτερο μέρος των εισφορών, ζητεί να μειωθούν οι ασφαλιστικές εισφορές, προκειμένου να γίνουν περισσότερες προσλήψεις και ν' αυξηθούν τα έσοδα των ασφαλιστικών οργανισμών.

Ενώ κάποιες από τις ιδέες του κατά βάσιν είναι σωστές (λ.χ. μείωση των φορολογικών συντελεστών, προκειμένου να ελαφρυνθεί η φορολογική επιβάρυνση των επιχειρήσεων), εν τούτοις αυτές δεν ταιριάζουν με τις σημερινές άμεσες κρατικές ανάγκες για έσοδα. Κι ενώ θα χαιρετίζαμε την αναγγελία, παράλληλα, της προθέσεώς του για μείωση της φορολογίας, αλλά και την περικοπή πολύ συγκεκριμένων κρατικών εξόδων (μιλάμε, κυρίως, για κατάργηση περιττών οργανισμών, μείωση των τεράστιων επιδομάτων που παρέχονται σε ορισμένες κατηγορίες δημοσίων υπαλλήλων, πλήρη αναδιάρθρωση του συνταξιοδοτικού συστήματος κ.λπ.), βλέπουμε τον κ. Σαμαρά να ζητεί να μειώσει τους φορολογικούς συντελεστές, ελπίζοντας σε αύξηση (πόση;) των φορολογικών εσόδων, αγνοώντας την αύξηση του εξωτερικού δανεισμού, την αύξηση των επιτοκίων για τον εξωτερικό δανεισμό, την επιτήρηση στην οποία μπαίνει η οικονομία μας - και παράλληλα να δεσμεύεται για περισσότερες κρατικές παρεμβάσεις με "υψηλής αποδόσεως" κρατικές δαπάνες και αναδιανομή εισοδήματος. Κοντολογίς, ο πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας φαίνεται να αρκείται σε οικονομικές ασκήσεις επί χάρτου, παραλείποντας να κατονομάσει το βασικό εμπόδιο στην όποια οικονομική ανάπτυξη της χώρας: το τεράστιο και σπάταλο κράτος. Ο απελθών Πρωθυπουργός μιλούσε για "ήπια προσαρμογή", αποϊδεολογικοποιώντας την πραγματιστική (όπως νόμιζε) πολιτική του. Ο υποψήφιος μέλλων πρωθυπουργός ενδύει τη Νέα Ανοησία του με ιδεολογικό (και δη ψευδεπίγραφο) μανδύα.

Η ολοκληρωτική αντίληψη της Νέας Δημοκρατίας

Σαν πολύ δεν ασχολούμαστε τώρα τελευταία με τη Νέα Δημοκρατία; Κι όμως, βρήκε ακόμη ένα τρόπο να μας προκαλέσει αρνητική έκπληξη - διαβάστε την παρακάτω δήλωση του Γραμματέα της, κ. Ζαγορίτη αναφορικά με τον κ. Τατούλη: "Δεν μπορεί να έχει δίκιο ένας απέναντι σε 151"! Δηλαδή ο ρόλος του Βουλευτή, η ανεξαρτησία του, η αυτόνομη σκέψη, η αυτόνομη κρίση - όλα αυτά πάνε περίπατο! Και η προσωπική αντίληψη πρέπει να υποτάσσεται στην πλειοψηφία, μειοψηφία = ανυπαρξία, άδικο! Πρόκειται για τρόπο σκέψεως που θα ταίριαζε πάρα πολύ σε ολοκληρωτικό κόμμα και όχι σ' ένα που, κάποτε, απεκαλείτο φιλελεύθερο. Η ορθοκρισία διά της πλειοψηφίας! (για να μην μπούμε σε θέματα ουσίας, στο κατά πόσον και οι 151 συμφωνούν με τον κ. Ζαγορίτη ή απλώς δεν τολμούν να εκφράσουν τη διαφωνία τους)

Μ' αγαπά, δεν μ' αγαπά

Η διαρκής μεταβολή της συνολικής αριθμητικής δύναμης που χαρακτηρίζει την Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας για κάποιο λόγο μου θυμίζει το παλιό "μ' αγαπά, δεν μ' αγαπά", με τη διαφορά ότι τα πέταλα της μαργαρίτας δεν αφαιρούνται μόνο, αλλά και ξανακολλούν. Μένει να δούμε πότε θα επιστρέψει στην τιμημένη ΚΟ ο κ. Τατούλης, ο οποίος στη συνέντευξή του στο "Έθνος" είπε πράγματα που μάλλον οι περισσότεροι πολίτες σκέφτονται. Πέρα όμως από την παιχνιδίστικη διάθεση που δημιουργούν οι ευτράπελες ενέργειες ενός κομματικού (και, κατά δυστυχίαν, παράλληλα κυβερνητικού) σχηματισμού που έχει απωλέσει την ψυχραιμία του, υπάρχουν κάποια σοβαρά ζητήματα ουσίας και πολιτικού λόγου αναφορικά τόσο με το κόμμα της ΝΔ, όσο και με τον ίδιο τον κ. Τατούλη.

Η Νέα Δημοκρατία, η οποία έχει μια ισχνή πλειοψηφία στη Βουλή (αποτέλεσμα των εκλογών, στις οποίες κατέφυγε ο κ. Πρωθυπουργός για να έχει ενισχυμένη εντολή για "μεταρρυθμίσεις"!), έχει μεταβληθεί ήδη από καιρού σε ολοκληρωτικό κόμμα. Έχει απαγορεύσει ακόμη και στους βουλευτές της, οι οποίοι έχουν εντολή από το λαό και όχι από το κόμμα, να εκφράζονται κατά τον τρόπο που αυτοί κρίνουν ότι προωθεί τα συμφέροντα των εκλογέων τους. Δεν ξέρω εάν ο ολοκληρωτισμός αυτός προέρχεται από πλήρη αδυναμία ν' αντιληφθούν τα βασικά στελέχη (κυρίως ο Πρωθυπουργός) ότι μπορεί να μην έχουν σε όλα δίκαιο, από το άγχος να δείχνουν ότι είναι συμπαγής και αδιάρρηκτος κομματικός στρατός, από το φόβο της κριτικής την οποία αποδιώχνουν ακόμη και όταν δεν γίνεται δημοσία ή από συνδυασμό όλων των παραπάνω παραγόντων. Το σίγουρο είναι ότι έχουν επιβάλει μια ασφυκτική πίεση στα μέλη της κοινοβουλευτικής τους ομάδας όχι μόνο λόγω της απειλής της διαγραφής ή της καταφυγής σε εκλογές, αλλά και την καλλιέργεια ενός γενικότερου κλίματος περί προδοσίας όχι μόνο του κόμματος, αλλά και της χώρας (ποιος έχει το δικαίωμα να διαφωνεί εν μέσω διεθνούς οικονομικής κρίσεως;).

Η τρομοκρατία αυτή επικρατεί, επειδή οι περισσότεροι βουλευτές της κυβερνώσας παράταξης (για να είμαστε δίκαιοι, το φαινόμενο αυτό δεν είναι αποκλειστικό της ΝΔ) δεν ενδιαφέρονται να επιτελέσουν τα καθήκοντά τους, αλλά νοιάζονται προφανώς περισσότερο για την επανεκλογή τους, η οποία εξαρτάται πλήρως από την παράταξη. Και, βέβαια, καταντά σε ελεεινή προσωπολατρεία για τον εκάστοτε επικεφαλής του κόμματος, ο οποίος ποτέ δεν κάνει λάθη, το πολύ-πολύ να "παραπληροφορείται" από κακούς συμβούλους.

Μέσα στο κλίμα αυτό έρχεται ο κ. Τατούλης και επιχειρεί να αφυπνίσει κάποιους ανθρώπους, μεταξύ τους και τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, λέγοντάς του τα αυτονόητα: ότι έχει και ο ίδιος προσωπικά πολιτική ευθύνη, ότι το κόμμα γίνεται ρεζίλι κ.λπ. Αλλά ο Πρωθυπουργός και οι περί αυτόν είτε στρουθοκαμηλίζουν, είτε έχουν χάσει κάθε επαφή με την πραγματικότητα. Έχουμε σοβαρό πρόβλημα λειτουργίας, λέει ο κ. Τατούλης, πώς τολμάς και μιλάς για τέτοια πράγματα εν μέσω διεθνούς οικονομικής κρίσεως του απαντά ο κ. Ζαγορίτης. Η διαφαινόμενη διαγραφή του κ. Τατούλη και από το κόμμα της ΝΔ προφανώς του στερεί τη δυνατότητα να διεκδικήσει βουλευτική έδρα στις επόμενες εκλογές. Το κόμμα του θα επιβραβεύσει όσους προσκυνούν σεμνά και ταπεινά την κυβέρνηση και δεν έχουν την αναίδεια να ασκήσουν κριτική.

Δεν μπορώ να διαβλέψω κάποια υστεροβουλία στη στάση που τηρεί ο κ. Τατούλης. Σε προσωπικό επίπεδο το μόνο που θα κερδίσει θα είναι να έχει ήσυχη τη συνείδησή του ότι τιμά την ψήφο όσων τον ανέδειξαν. Μακάρι το ελληνικό Κοινοβούλιο να διέθετε κι άλλα μέλη με θάρρος της γνώμης αντίστοιχο με τον κ. Τατούλη. Το μόνο που μπορώ να κάνω από εδώ, τη μακρινή Άγρια Δύση, είναι να του πω ότι στα μέρη μας τις αρετές του τις τιμούμε και τις προβάλλουμε.

Ντροπή!

Η Νέα Δημοκρατία δεν θα παραστεί κατά τη συζήτηση για τη σύσταση προανακριτικής επιτροπής, η οποία θα διερευνήσει ενδεχόμενες ποινικές ευθύνες στο σκάνδαλο της Μονής Βατοπεδίου. Αυτή η απαράδεκτη, αντικοινοβουλευτική ενέργεια ήταν ο μόνος τρόπος για να παρακαμφθεί η διαδικασία της μυστικής ψηφοφορίας που θα διενεργείτο, μήπως δηλαδή κάποιος ή κάποιοι βουλευτές, των οποίων οι ψήφοι δεν θα είναι ονομαστικές, αποφασίσουν κατά συνείδηση ότι πρέπει να διερευνηθούν και ποινικές ευθύνες υπουργών. Ό,τι κι αν έχει γραφεί στο ιστολόγιο αυτό ή αλλού για την κατάντια του κοινοβουλευτισμού στη χώρα μας επιβεβαιώνεται και με το παραπάνω! Ο Πρωθυπουργός φοβάται ένα δυσάρεστο αποτέλεσμα της ψηφοφορίας - φοβάται την ειλικρινή έκφραση των προτιμήσεων των βουλευτών του για ένα τόσο κρίσιμο θέμα - και, για το λόγο αυτό, απλώς "αποσύρει" την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Αν αυτό δεν πείθει κάποιους για το πραγματικό, αυταρχικό πρόσωπο του κυβερνώντος κόμματος και του ίδιου του Πρωθυπουργού, δεν ξέρω τι θα απαιτηθεί.

Μεταρρυθμίσεις

Ο Πρωθυπουργός ζήτησε να ανανεωθεί η λαϊκή εντολή προς την Κυβέρνησή του, προκειμένου να προχωρήσει στις μεταρρυθμίσεις. Δυστυχώς, τα νομοσχέδια που είχαν κατατεθεί στη Βουλή λίγο πριν την προκήρυξη των εκλογών, αν είναι ενδεικτικά των μεταρρυθμίσεων που πρόκειται ν' ακολουθήσουν, μάλλον δεν δίνουν καλό δείγμα. Τα περισσότερα αφορούσαν σε παροχές με μάλλον λαϊκιστικό χαρακτήρα. Το πρόβλημα που προκύπτει είναι ότι η παρούσα κυβέρνηση δεν φαίνεται να έχει μια συνεπή κατεύθυνση αναφορικά με τις αλλαγές που τόσο γενικόλογα επαγγέλλεται.

Από τη μία, μειώνει την άμεση φορολογία (και καλά κάνει!) - από την άλλη, αύξησε το ποσοστό του ΦΠΑ και λέγεται ότι θα το αυξήσει κι άλλο. Δεν έχει να επιδείξει κάποια αξιόλογη ιδιωτική επένδυση κατά το χρονικό διάστημα που προηγήθηκε και, ενώ μιλάει για μεταρρυθμίσεις, δεν έχω ακούσει κάποιο στέλεχός της να συνδέει κάποιο μέτρο της κυβερνήσεως με αύξηση ακριβώς των επενδύσεων. Εκτός από τη δυνατότητα για διευθέτηση του χρόνου εργασίας, δεν φαίνεται διατεθειμένη να προχωρήσει σε κάποια άλλη σχετική τομή. Θα περιμένουμε με πολύ ενδιαφέρον την κυβερνητική πρόταση για το εργασιακό καθεστως των νεοπροσλαμβανομένων στο δημόσιο τομέα. Οι προτάσεις της κυβέρνησης στο ασφαλιστικό φαίνεται να περιορίζονται στην παροχή κινήτρων για μεγαλύτερη παραμονή στην εργασία.

Παρ' όλα αυτά, φοβάμαι ότι με μέτρα έστω και ελάχιστα μεταρρυθμιστικά, θα ακούμε κραυγές (ιδίως από το ΠΑΣΟΚ, εάν εκλεγεί Πρόεδρός του ο κ. Βενιζέλος) για "νεοφιλελεύθερη λαίλαπα". Κάπου ανάμεσα στην αναμενόμενη κυβερνητική ατολμία και τις αντιδραστικες κραυγές θα πρέπει να βρούμε τον τρόπο να συζητήσουμε για τις ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις που έχει ανάγκη η οικονομία μας. Ίδωμεν.